Wyrok z 7 maja 2026, sygn. X C 1606/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 maja 2026 r.

Sąd Rejonowy w Toruniu X Wydział Cywilny w składzie:

Przewodnicząca: Asesor sądowy Anna Bindas-Smoderek

Protokolant: sekretarz sądowy Paulina Pietrzyńska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2026 r. w Toruniu sprawy

z powództw F. U., H. T. i L. T.

przeciwko D. I. (2)

o zachowek

I.  zasądza od pozwanej D. I. (1) na rzecz powoda F. U. kwotę 72.812,82 zł (siedemdziesiąt dwa tysiące osiemset dwanaście złotych osiemdziesiąt dwa grosze) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 6 sierpnia 2024 roku do dnia zapłaty;

II.  zasądza od pozwanej D. I. (1) na rzecz powoda H. T. kwotę 36.406,41 zł (trzydzieści sześć tysięcy czterysta sześć złotych czterdzieści jeden groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 sierpnia 2024 roku do dnia zapłaty;

III.  zasądza od pozwanej D. I. (1) na rzecz powódki L. T. kwotę 36.406,41 zł (trzydzieści sześć tysięcy czterysta sześć złotych czterdzieści jeden groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 sierpnia 2024 roku do dnia zapłaty;

IV.  oddala powództwa w pozostałej części;

V.  zasądza od pozwanej D. I. (1) na rzecz powoda F. U. kwotę 6.343,79 zł (sześć tysięcy trzysta czterdzieści trzy złote siedemdziesiąt dziewięć groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;

VI.  zasądza od pozwanej D. I. (1) na rzecz powoda H. T. kwotę 3.619,74 zł (trzy tysiące sześćset dziewiętnaście złotych siedemdziesiąt cztery grosze) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;

VII.  zasądza od pozwanej D. I. (1) na rzecz powódki L. T. kwotę 3.619,74 zł (trzy tysiące sześćset dziewiętnaście złotych siedemdziesiąt cztery grosze) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 2 grudnia 2024 roku małoletni powód F. U., wniósł o zasądzenie od pozwanej D. I. (1) kwoty 97.188,20 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 6 sierpnia 2024 roku do dnia zapłaty. Tym samym pozwem małoletni powodowie H. T. (obecnie już pełnoletni) i L. T., wnieśli o zasądzenie od pozwanej D. I. (1) kwot po 48.594,10 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 6 sierpnia 2024 roku do dnia zapłaty.

Wszyscy powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanej na rzecz każdego z nich zwrotu kosztów procesu według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu, powodowie wskazywali, że w dniu 19 czerwca 2023 roku zmarł ich dziadek I. U.. Zmarły pozostawił po sobie testament, w którym do całości spadku powołał pozwaną D. I. (1), wydziedziczając jednocześnie swoje dzieci – Z. U., D. U. (później T.) i O. U.. Powód F. U. jest synem Z. U., natomiast powodowie H. i L. T. są dziećmi D. T. (1). Powodowie nie zostali wydziedziczeni. W tej sytuacji, w ocenie powodów, należy im się zachowek. Powodowie wezwali pozwaną do zapłaty zachowku po zmarłym dziadku, jednak pozwana nie uiściła na ich rzecz jakiejkolwiek kwoty. Według twierdzeń powodów w skład spadku po I. U. wchodził lokal mieszkalny o wartości 390.000 zł, garaż o wartości 35.000 zł, udział we współwłasności samochodu o wartości 5.000 zł oraz środki pieniężne w kwocie 7.346,92 zł.

W odpowiedzi na pozew z dnia 30 czerwca 2025 roku, pozwana D. I. (2) wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na jej rzecz kosztów procesu, a ewentualnie – w przypadku uwzględnienia powództwa – o odroczenie terminu płatności zasądzonego roszczenia lub rozłożenie spłaty na raty, na okres 5 lat.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie pozwana przyznała, że nabyła spadek po zmarłym I. U. na podstawie testamentu, z dobrodziejstwem inwentarza. Pozwana przez ostatnie lata życia spadkodawcy pozostawała z nim w nieformalnym związku i prowadziła z nim wspólne gospodarstwo domowe. Na mocy umowy o opiekę zawartej z I. U., pozwana zajmowała się nim w chorobie, kiedy stan jego zdrowia się pogarszał – zwłaszcza przed jego śmiercią. Powodowie natomiast, nie utrzymywali z nim żadnego kontaktu i nie wspierali go w trudnych chwilach. Pozwana podnosiła, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala jej na zapłatę zachowku, ponieważ pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego, nadal pracuje, aby się utrzymać. Odziedziczony lokal mieszkalny służy pozwanej do zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych, a uwzględnienie powództwa spowoduje, że zostanie zmuszona do jego sprzedaży, przez co z kolei utraci miejsce zamieszkania i będzie zmuszona zapłacić podatek od spadku. W ocenie pozwanej, w tych okolicznościach żądanie zapłaty zachowku pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Ponadto, pozwana kwestionowała wysokość dochodzonego roszczenia, gdyż w jej ocenie, składniki majątkowe spadku nie przedstawiają wartości wskazanych przez powodów.

W piśmie z dnia 31 października 2025 roku powodowie podnieśli, że relacje powodów z dziadkiem I. U. nie zostały nawiązane z uwagi na postawę dziadka oraz fakt, że powodowie mieszkają poza granicami Polski. I. U. nie wykazywał nigdy zainteresowania wnukami, pomimo, iż był informowany o ich narodzinach. Podobnie zresztą, jak nie wykazywał zainteresowania swoimi dziećmi po rozwodzie z ich matką - X. U.. Powodowie podkreślali, że I. U. nie tylko stosował przemoc wobec własnych dzieci - D. T. (1) i Z. U., ale też zaniedbywał przez długie lata relacje rodzinne, dlatego to on był odpowiedzialny za brak więzi z nimi i w konsekwencji z powodami, jako jego wnukami. Ponadto, w ich ocenie, skoro spadkodawca nie wydziedziczył powodów, mając świadomość ich narodzin, to nie miał intencji pozbawienia ich prawa do zachowku.

Strony w toku procesu przyjęły zgodną wartość majątku spadkowego tj. wartość lokalu mieszkalnego na kwotę 374.000 zł, garażu na kwotę 50.000 zł i udziału we własności samochodu na kwotę 5.530 zł. Wysokość środków na rachunkach bankowych wskazanych w pozwie również nie była kwestionowana.

Sąd ustalił, co następuje.

I. U. zmarł w 19 czerwca 2023 roku.

Dowód:

- odpis aktu zgonu nr (...), k. 16.

I. U. w chwili śmierci był rozwiedziony. Przed śmiercią, przez wiele lat pozostawał w nieformalnym związku ze D. I. (1).

Dowód:

- odpis aktu zgonu nr (...), k. 16;

- zeznania D. T. (1), k. 188verte-189 verte;

- zeznania Z. U., k. 189verte-190;

- zeznania D. I. (1), k. 190-192,

- zeznania H. T., k. 218verte-219;

- zeznania świadka X. U., k. 217verte-218verte.

I. U. posiadał troje dzieci – Z. U., D. T. (1) z domu U. i O. U..

Powód F. U. jest synem Z. U., a powodowie H. i L. T. są dziećmi D. T. (2).

Dowód:

- odpis aktu urodzenia nr (...), k. 18;

- odpis aktu urodzenia nr (...), k. 17;

- odpis aktu urodzenia nr (...), k.19.

Z. U. i D. T. (1) byli dziećmi I. U. pochodzącymi z małżeństwa z X. U.. Małżeństwo to zakończyło się rozwodem.

I. U. stosował przemoc wobec swojej żony i dzieci, szczególnie wobec Z. U.. Dzieci były świadkami częstych awantur i agresywnego zachowania rodziców.

Dowód:

- odpis opinii (...) Ośrodka (...) przy Sądzie Okręgowym w Toruniu z dnia 29 sierpnia 2000 roku, k. 154-161;

- wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 30 sierpnia 2000 roku w sprawie o sygnaturze akt VIII K 572/99, k. 164-165.;

- zeznania D. T. (1), k. 188verte-189 verte;

- zeznania Z. U., k. 189verte-190;

- zeznania świadka X. U., k. 217verte-218verte;

- częściowo zeznania D. I. (1), k. 190-192.

Pomimo trudnych doświadczeń, Z. U. i D. T. (1) próbowali utrzymywać kontakty i relacje rodzinne z ojcem. Odwiedzali go i poznali jego nową partnerkę – pozwaną D. I. (1). D. T. (1) poznała również jej dzieci.

W późniejszym okresie, zarówno Z. U., jak D. T. (1) wyprowadzili się, aby podjąć pracę za granicami Polski. Wtedy kontaktowali się z ojcem telefonicznie, informując go o ważnych wydarzeniach w swoim życiu, w tym o narodzinach swoich dzieci. I. U. nie okazywał jednak zainteresowania ich sprawami, nie chciał poznać swoich wnuków i nawiązywać z nimi więzi.

I. U. nie informował dzieci, ani wnuków o pogarszającym się stanie jego zdrowia. Informacje o hospitalizacji i ewentualnych zabiegach operacyjnych otrzymywali oni po opuszczeniu przez niego szpitala. Ponadto, po przeprowadzce do nowego lokalu, nie poinformował swoich dzieci o aktualnym miejscu zamieszkania.

O śmierci I. U. jego dzieci dowiedziały się samodzielnie. D. I. (2) nie poinformowała ich ani o śmierci ani o pogrzebie. Nie szukała z nimi żadnego kontaktu. Wobec braku informacji o śmierci ojca dzieci i wnuki I. U. nie miały możliwości uczestnictwa w pogrzebie.

Dowód:

- zeznania D. T. (1), k. 188verte-189 verte;

- zeznania Z. U., k. 189verte-190;

- zeznania świadka X. U., k. 217verte-218verte;

- zeznania H. T., k. 218verte-219.

Testamentem z dnia 29 stycznia 2009 roku, sporządzonym w formie aktu notarialnego przed notariuszem X. X. (Repertorium A nr (...)), I. U. powołał do całości spadku D. I. (1) (§(...) testamentu).

Ponadto, testator oświadczył, że wydziedzicza swoje dzieci tj. Z. U., D. U. i O. U., ponieważ postępują oni uporczywie wbrew woli spadkodawcy w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych, a mianowicie od około ośmiu lat nie utrzymują z nim żadnych kontaktów, nie odzywają się do niego i nie udzielają jemu żadnej pomocy ani opieki, pomimo wieloletniej jego ciężkiej choroby i zabiegania przez niego o ten kontakt ((...) testamentu).

Dowód:

- odpis testamentu z dnia 29 stycznia 2009 roku, k. 20.

W dniu 29 stycznia 2009 roku, I. U. i D. I. (2) zawarli umowę o opiekę. Na mocy tej umowy D. I. (2) zobowiązała się do nieodpłatnego sprawowania opieki nad I. U. do końca jego życia.

Zgodnie z umową, D. I. (2) opiekowała się I. U., szczególnie w okresie poprzedzającym jego śmierć.

Pozwana, działając w poczuciu obowiązku, sprawowała również opiekę nad ciężko chorą matką I. U., zanim została ona umieszczona w hospicjum.

Dowód:

- umowa z dnia 29 stycznia 2009 roku, k. 24;

- zeznania D. I. (1), k. 190-192.

I. U. w chwili śmierci był właścicielem lokalu mieszkalnego przy (...) w V., dla którego prowadzona jest (...) (...) . Nabył go w dniu 19 września 2017 roku. Otrzymał bonifikatę na zakup tego lokalu. Roszczenie o zwrot bonifikaty zostało zabezpieczone hipoteką umowną na kwotę 300.000 zł na rzecz gminy Miasta V..

Warunkiem, jaki I. U. musiał spełnić, aby nie zostać zobowiązanym do zwrotu bonifikaty, było zamieszkiwanie w zakupionym lokalu przez okres 5 lat, licząc od dnia jego nabycia. Warunek ten został spełniony przez niego w dniu 19 września 2022 roku, w związku z czym, roszczenie o zwrot udzielonej bonifikaty wygasło, choć nie zostało ono wykreślone z treści księgi wieczystej.

Dowód:

- odpis aktu notarialnego z dnia 29 stycznia 2009 roku, Rep. A nr (...);

- odpis (...), k. 25-29;

- odpis pisma z dnia 11 marca 2024 roku, k 43. .

Zakupione przez I. U. mieszkanie wymagało jednak remontu. Pozwana D. I. (2) przeznaczyła również własne środki finansowe na jego wykonanie. Po przeprowadzeniu niezbędnych prac, pozwana zamieszkała z I. U. w nabytym przez niego lokalu. Mieszka w nim do dziś.

Dowód:

- zeznania D. I. (1), k. 190-192.

Wartość lokalu mieszkalnego wynosi aktualnie 374.000 zł.

Niesporne, a nadto dowód:

- deklaracja podatkowa z dnia 18 lutego 2025 roku, k. 231-232.

I. U. w chwili śmierci był współwłaścicielem w udziale ½ części samochodu osobowego W. (...) o numerze VIN (...). Samochód jest użytkowany przez syna D. I. (1).

Wartość udziału we współwłasności wynosi aktualnie 5.530 zł.

Niesporne, a nadto dowód:

- odpis dowodu rejestracyjnego, k. 253,

- deklaracja podatkowa z dnia 18 lutego 2025 roku, k. 231-232.

Ponadto, I. U. był użytkownikiem wieczystym nieruchomości, dla której prowadzona jest (...) - w udziale wynoszącym 4/32 części. Jednocześnie przysługiwało mu wyłączne prawo do korzystania z boksu garażowego nr (...) o powierzchni 19,80 m ², znajdującego się w budynku posadowionym na nieruchomości.

Na dzień zamknięcia rozprawy ww. prawo zostało sprzedane za kwotę 50.000 zł. Wartość tego udziału w użytkowaniu wieczystym wynosi aktualnie 50.000 zł. Środkami ze sprzedaży dysponuje D. I. (2).

Niesporne, a nadto dowód:

- akt notarialny z dnia 27 lipca 2017 roku, Rep. A nr (...), k. 260-263;

- odpis KW (...), k. 30-37.

I. U. w chwili śmierci posiadał również środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym w banku (...) S.A. w łącznej kwocie 7.346,92 zł.

Niesporne, a nadto dowód:

- pismo z dnia 9 lutego 2024 roku, k. 49;

- zeznania D. I. (1), k. 190-192.

Pismem z dnia 12 lipca 2024 roku powodowie wezwali pozwaną do zapłaty kwoty 97.188,20 zł na rzecz F. U. oraz kwot po 48.594,10 zł na rzecz H. i L. T., w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma. Wezwanie doręczono pozwanej w dniu 22 lipca 2024 roku. Pozwana nie zastosowała się do treści wezwania.

Dowód:

- pismo z dnia 12 lipca 2024 roku wraz z dowodem nadania i doręczenia, k. 50-53;

- zeznania D. I. (1), k. 190-192.

Postanowieniem z dnia 10 lutego 2025 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt: I Ns 631/23, Sąd Rejonowy w Toruniu stwierdził, że spadek po zmarłym I. U. na podstawie testamentu w formie aktu notarialnego z dnia 29 stycznia 2009 roku repertorium (...) nr (...), sporządzonego przed notariuszem X. X., otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Toruniu w dniu 10 lutego 2025 roku nabyła z dobrodziejstwem inwentarza D. I. (2) w całości.

Dowód:

- postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu z 10 lutego 2025 roku, sygn. akt: I Ns 631/23, k. 187.

D. I. (2) utrzymuje się z renty w kwocie ok. 1.920 zł miesięcznie. Poza odziedziczonym mieszkaniem, garażem i udziałem we współwłasności samochodu nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności.

Dowód:

- zeznania D. I. (1), k. 190-192.

Sąd zważył, co następuje.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie przedłożonych przez strony dowodów z dokumentów prywatnych i urzędowych, zeznań świadka X. U. oraz dowodu z przesłuchania stron – Z. U. w imieniu małoletniego powoda F. U., D. T. (1) w imieniu małoletniej L. T., H. T. oraz częściowo pozwanej D. I. (1).

Sąd dał wiarę w całości dowodom z dokumentów, jako że tworzyły spójny obraz okoliczności niniejszej sprawy. Nie kwestionowały ich same strony postepowania, ale co istotne, ich treść korespondowała z treścią zeznań świadka i strony powodowej.

Zeznania świadka X. U. i zeznania strony powodowej były spójne i korespondowały ze sobą, a nadto z przedłożonymi dowodami z dokumentów w postaci opinii (...) Ośrodka (...) przy Sądzie Okręgowym w Toruniu z dnia 29 sierpnia 2000 roku oraz wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu w sprawie VIII K 572/99.

Sąd odmówił wiary zeznaniom pozwanej D. I. (1) w części, w jakiej zeznała, że Z. U. i D. T. (1) oraz powodowie nie interesowali się I. U., który dążył do kontaktu z nimi oraz że to ich zachowanie stanowiło przyczynę zaniku więzi rodzinnych. Zeznania pozwanej w tym zakresie pozostawały w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, któremu Sąd dał wiarę, ale przede wszystkim, twierdzenia te pozostawały w sprzeczności z zeznaniami samej pozwanej. Zwrócić bowiem należy uwagę, że z zeznań tych wynikało z jednej strony, że I. U. zabiegał o relacje z dziećmi po rozwodzie z X. U. i chciał nawiązać relację z wnukami, a jednocześnie, że nie skarżył się na brak kontaktu z dziećmi. W ocenie Sądu, gdyby było to dla niego ważne i gdyby rzeczywiście podejmował próby zbudowania relacji z rodziną, z pewnością takie rozmowy miałyby miejsce. Spadkodawca nie był jednak zainteresowany spotkaniem z powodami, ani w momencie, kiedy się urodzili, ani później. Nie był również zainteresowany życiem swoich dzieci i wnuków. Ostatecznie, sama pozwana przyznała, że nie wie do końca czy kontakty ze strony dzieci miały miejsce.

Ponadto, co szczególnie istotne, już na etapie postępowania rozwodowego stwierdzono w opinii (...) Ośrodka (...) przy Sądzie Okręgowym w Toruniu z dnia 29 sierpnia 2000 roku, że to spadkodawca nie wykazywał zainteresowania sprawami dzieci, ograniczając się jedynie do płacenia alimentów na ich rzecz.

Stąd też, w ocenie Sądu, zeznania pozwanej w opisanym zakresie nie zasługiwały na przyznanie im waloru wiarygodności.

Jednocześnie w zakresie relacji dzieci i wnuków ze spadkodawcą Sąd dał wiarę przedstawicielom małoletnich powodów oraz powodowi H. T.. Zeznania przedstawicieli ustawowych były szczere, na co wskazywała ich emocjonalność oraz jasność i uporządkowanie wypowiedzi. Przedstawiciele ustawowi powodów w szczególności podkreślali fakt, że chcieli utrzymywać kontakt z ojcem, zależało im również na relacji wnuków ze spadkodawcą, jednak to spadkodawca unikał spotkań oraz nawiązania jakichkolwiek więzi. Relacje te były spójne i korespondowały z całym materiałem zgromadzonym w sprawie, wobec tego nie sposób odmówić im wiarygodności.

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie co do zasady i w zasadniczej części co do wysokości.

Przepis art. 931 § 1 k.c. stanowi, że w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Zgodnie natomiast z §2 powołanego przepisu, jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Bezspornym w sprawie było, że do kręgu spadkobierców ustawowych po I. U. należą: dzieci Z. U., D. T. (1) i O. U.. Zatem jeśli spadkodawca nie sporządziłby testamentu, to spadek po nim z mocy ustawy zgodnie dziedziczyłyby wyżej wskazane osoby w częściach równych, tj. po 1/3 części.

Spadkodawca jednak nie tylko sporządził testament, mocą którego do całości spadku powołał D. I. (1), ale także wydziedziczył wszystkie swoje dzieci. Zgodnie z art. 1008 k.c. wydziedziczenie pociąga za sobą skutek w postaci utraty stanowiska spadkobiercy ustawowego, a ponadto uprawnienia do żądania określonej sumy tytułem zachowku. Jeżeli zatem spadkodawca pozostawił testament, w którym jedyną dyspozycję stanowi wydziedziczenie dziecka uprawnionego do zachowku, zstępni wydziedziczonego dochodzą do spadku na podstawie ustawy, a konkretnie na mocy art. 931 § 2. Artykuł 1011 k.c. nie modyfikuje reguł dziedziczenia ustawowego i nie ogranicza uprawnień takich zstępnych jedynie do zachowku (tak J. Pietrzykowski (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. J.I. Bielski, J. Ignatowicz, J. Pietrzykowski, Z. Resich, Warszawa 1972, s. 1924; J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe w zarysie, Warszawa 1985, s. 263).

Opisana sytuacja nie ma jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie, gdyż spadkodawca powołał spadkobiercę testamentowego, zatem uprawnienie zstępnego wydziedziczonego ogranicza się do dochodzenia własnego zachowku co wynika z art. 1011 k.c. Stosownie do tego przepisu zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę.

Warto przy tym zaznaczyć, że spadkobierca testamentowy pozwany o zachowek przez zstępnych żyjącego wydziedziczonego zstępnego spadkodawcy nie może skutecznie w tym procesie kwestionować legitymacji czynnej powodów, opierających się na zarzucie, że wydziedziczenie ich wstępnego było bezpodstawne. Spadkobierca testamentowy, który ma interes prawny w takim ustaleniu, może w odrębnym procesie wytoczonym przeciw wydziedziczonemu zstępnemu spadkodawcy oraz przeciw zstępnym tego wydziedziczonego żądać ustalenia, że wydziedziczenie to było bezpodstawne; interes prawny może polegać na tym, że zachowek wydziedziczonego zstępnego wynosiłby połowę wartości jego udziału spadkowego, a zachowek jego zstępnych dwie trzecie wartości ich udziałów (art. 991 § 1 i art. 1011 k.c.) - por. uchwała SN z dnia 22 kwietnia 1975 r., III CZP 15/75.

W sprawie wydziedziczenie D. T. (1) i Z. U. nie zostało zakwestionowane, przeciwnie w odpowiedzi na pozew pozwana podnosiła w istocie, że te same przesłanki wydziedziczenia obejmowały również małoletnich powodów dochodzących należnego im zachowku, w ten sposób domagając się oddalenia powództwa. W tym stanie rzeczy wobec braku wydziedziczenia powodów przez spadkodawcę, nie było sporne w sprawie że powodowie jako wnukowie spadkodawcy są legitymowani do dochodzenia zachowku od pozwanej – spadkobierczyni testamentowej.

Przepis art. 991 § 1 i 2 k.c. stanowi, że zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowę wartości tego udziału (zachowek). Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Obliczenie zachowku polega na ustaleniu wysokości sumy pieniężnej jakiej uprawniony do zachowku może domagać się na podstawie art. 991 § 2 k.c. od spadkobiercy powołanego. Wysokość należnego zachowku ustala się za pomocą obliczeń, które przebiegają w trzech etapach: najpierw ustala się udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku - udział ten jest wyrażony odpowiednim ułamkiem, potem ustala się substrat zachowku, który po przemnożeniu przez ułamek, który wyraża udział stanowiący podstawę do obliczenia zachowku, daje nam poszukiwaną wielkość, czyli wysokość zachowku. Aby ustalić substrat zachowku należy przede wszystkim określić tzw. czystą wartość spadku. Czysta wartość spadku stanowi różnicę między wartością stanu czynnego spadku a wartością stanu biernego spadku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 8 maja 2013 r., I ACa 66/13).

Obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniach z tego tytułu (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985 r., III CZP 75/84).

Gdyby powód F. U. (małoletni) dziedziczył zgodnie z art. 931 § 2 k.c., jego udział spadkowy wynosiłby 1/3 części spadku, stąd roszczenie o zachowek zgodnie z art. 991 § 1 kc wynosi 1/3 x 2/3 udziału spadkowego, tj. 2/9 części.

Gdyby powodowie L. i H. T. (małoletni w chwili śmierci spadkodawcy) dziedziczyli zgodnie z art. 931 § 2 k.c., ich udziały spadkowe wynosiłyby po 1/6 części spadku, stąd roszczenie o zachowek zgodnie z art. 991 §1 k.c. wynosi 1/6 x 2/3 udziału spadkowego tj. po 1/9 części.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że wszyscy powodowie na datę otwarcia spadku byli małoletni. Wobec powyższego zstępny otrzymuje podwyższony zachowek, jeśli był małoletni w chwili otwarcia spadku; późniejsze osiągnięcie pełnoletności nie ma wpływu na wysokość należnego mu zachowku.

Wartość stanu czynnego spadku tzw. substrat zachowku jest to wartość, która stanowi podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek należny uprawnionemu.

W toku procesu ustalono niesporny skład spadku po I. U. o wartości przyjętej zgodnie przez strony tj.:



lokal mieszkalny przy (...) w V., dla którego prowadzona jest (...) o ustalonej przez strony wartości 374.000 zł;



udział wynoszący 1/2 części w prawie własności samochodu osobowego W. (...) o numerze VIN (...) o przyjętej przez strony wartości 5.530 zł;



udział wynoszący 4/32 części w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości, dla której prowadzona jest (...) z wyłącznym prawem do korzystania z boksu garażowego nr (...) o ustalonej przez strony wartości 50.000 zł;



oszczędności zgormadzone na rachunkach bankowych o niespornej kwocie 7.346,92 zł.

Pozwana podnosiła, że poniosła koszty pogrzebu spadkodawcy w kwocie ok 12.000 zł, jednak żadne z tych wydatków nie zostały przez nią wykazane, podczas gdy zgodnie z art. 6 k.c., to na pozwanej spoczywał obowiązek dowodowy w tym zakresie. Pozwana przyznała, że otrzymała na cele związane z urządzeniem pogrzebu zasiłek z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie był więc w stanie ustalić wysokości wydatków związanych z pogrzebem I. U..

Zatem majątek spadkowy po I. U. ma łączną wartość 436.876,92 zł. Udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku powoda F. U. wynosi 2/9 części co daje kwotę 97.083,76 zł. Udział spadkowy L. i H. T. wynosi po 1/9 części, co daje kwoty po 48.541,88 zł.

W świetle art. 991 § 1 k.c., określającego krąg osób nabywających roszczenie z mocy prawa z tego tytułu, należą do niego osoby najbliższe dla spadkodawcy, które mimo to nie otrzymały należnego im zachowku w jednej z postaci przysporzeń majątkowych określonych w art. 991 § 2 k.c. Prawo do zachowku wynika ze względu na bliski stosunek rodzinny łączący uprawnionego ze spadkodawcą. Spadkodawca ma moralny obowiązek rozporządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci z uwzględnieniem osób jemu najbliższych. Przepisy dotyczące zachowku służą więc ochronie interesu majątkowego najbliższych członków rodziny spadkodawcy przed niekorzystnymi i krzywdzącymi ich rozporządzeniami spadkodawcy. Instytucja ta służy więc wzmocnieniu rodziny i ochronie interesów majątkowych jej poszczególnych członków. Ma więc silne uzasadnienie aksjologiczne nie tylko w normach prawnych służących ochronie szeroko rozumianej rodziny, ale także w wartościach pozaprawnych, powszechnie akceptowalnych w społeczeństwie, w szczególności zasadzie sprawiedliwego podziału dóbr majątkowych po spadkodawcy pomiędzy jego najbliższych krewnych, i którzy za życia spadkodawcy mieli z nim poprawne więzy rodzinne. Do wartości tych należy zaliczyć także zaufanie w stosunkach rodzinnych. Zobowiązania z tytułu zachowku w kręgu rodzinnym powinny być zaspokajane dobrowolnie, w sposób i w terminie wspólnie uzgodniony pomiędzy uprawnionymi i zobowiązanym z tego tytułu, w miarę możliwości bez potrzeby występowania z tymi roszczeniami na drogę postępowania sądowego.

Jednocześnie zgodnie z treścią art. 997 ¹ § 1 k.c., który wszedł w życie w dniu 22 maja 2023 roku, obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku, może żądać odroczenia terminu jego płatności, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych przypadkach - jego obniżenia, przy uwzględnieniu sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionego do zachowku oraz obowiązanego do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku.

Stosownie przy tym do treści art. 997 ¹ § 3 k.c., w razie ustania okoliczności uzasadniających obniżenie zachowku obowiązany z tytułu zachowku na wniosek osoby uprawnionej do zachowku zwraca uprawnionemu do zachowku sumę pieniężną, o którą obniżono zachowek. Zwrotu sumy pieniężnej nie można żądać po upływie pięciu lat od dnia obniżenia zachowku.

Jak wskazuje się w orzecznictwie wprowadzenie art. 997 ¹ § 1 k.c. przemawia zatem za tezą, że art. 5 k.c. nie może stanowić podstawy swoistego miarkowania roszczenia o zachowek z uwagi na sytuację osobistą lub majątkową uprawnionego z jednej i obowiązanego z drugiej strony. Artykuł 5 k.c. nadal może jednak znaleźć zastosowanie w sytuacjach, które nie są objęte hipotezą art. 997 ¹ k.c. Do takich sytuacji należy przede wszystkim takie natężenie różnych elementów stanu faktycznego (w tym dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej stron), które powodują, że roszczenie nie zasługuje na uwzględnienie w żadnej części (oddalenie powództwa w całości z uwagi na nadużycie prawa przez uprawnionego). W orzecznictwie dopuszcza się pozbawienie osoby uprawnionej zachowku na podstawie art. 5 k.c., jednakże tylko w sytuacjach wyjątkowych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2001 r., IV CKN 250/00, wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 31 lipca 2025 r. I C 210/24).

W sprawie po pierwsze Sąd nie miał wątpliwości, że w sprawie nie zachodzi przypadek uprawniający pozwaną do żądania oddalenia powództwa w całości na podstawie art. 5 k.c. W toku procesu wykazano, że to decyzje i postawa I. U. była prawdziwą przyczyną zerwania więzi z jego dziećmi i w konsekwencji nienawiązania więzi z wnukami, którym trudno czynić z tego powodu jakiekolwiek zarzuty. Pomimo podejmowanych przez zstępnych prób nawiązania relacji z I. U., spotkali się oni z odrzuceniem. W tym stanie rzeczy z postawą powodów, którzy w dacie śmierci spadkodawcy wszyscy byli małoletni nie można wiązać jakichkolwiek zarzutów. Powodowi nie mieli obiektywnej możliwości nawiązania relacji z dziadkiem, jednocześnie nie było to efektem niezgodnych z zasadami współżycia społecznego działań ani samych powodów, ani ich rodziców. To I. U. nie interesował się ich osobami i ich losem, pomimo, że był ich dziadkiem, nigdy ich nie chciał poznać. W toku procesu pozwana nie wykazała by spadkodawca czynił jakiekolwiek próby nawiązania kontaktu z wnukami i by był bezpodstawnie i z naruszeniem moralnych zasad odrzucony. Co istotne powodowi podobnie jak ich rodzice - Z. U. i D. T. (1) za życia spadkodawcy nie otrzymali żadnego wsparcia ani finansowego ani emocjonalnego.

Nadto, pozwana o ile podnosiła ogólne argumenty co do przyczynienia się do powstania majątku spadkowego, to w tym zakresie nie przedstawiła żadnych dowodów co do wartości uczynionego wkładu, wobec tego na pewno nie można przyjąć, że całość majątku spadkowego po spadkodawcy było wynikiem jej pracy i starań.

Jednocześnie, mając na względzie całość materiału zgromadzonego w sprawie oraz treść art. 997 ¹ § 1 k.c., Sąd uznał, że w sprawie zachodzi wyjątkowy wypadek, o którym mowa w powołanym przepisie i wysokość należnego powodom zachowku ustalił tak, że część udziału spadkowego powodów ustalił tak jakby rodzicom powodów przypadał udział po 1/4 części spadku, a nie jak wynika z ustawy po 1/3 części.

W tej sytuacji, wysokość należnego powodowi F. U. zachowku obliczona została jako 1/6 (1/4 x 2/3) część czystej wartości spadku, wyrażającej się kwotą 72.812,82 zł. Wysokość zachowku należnego powodom H. i L. T. obliczono jako 1/12 (1/4 x 2/3/ x 1/2) część czystej wartości spadku, wyrażającą się kwotą 36.406,41 zł.

Zachowek w tych wysokościach należny byłby również przy przyjęciu, że w sprawie zasadne jest ustalenie zachowku powodów na poziomie zachowku należnego ich rodzicom, gdyż każdemu dziecku spadkodawcy przypadałby zachowek odpowiadający udziałowi po 1/6 ( ¹/3 x ½) część czystej wartości spadku.

Analizując przesłanki z art. 997 ¹ k.c. i w zw. z art. 5 k.c. Sąd stwierdził, że pozwana zasadnie może domagać się obniżenia zachowku albowiem D. I. (2) związana była z I. U. i żyła z nim w nieformalnym związku przez długie lata. Spadkodawca oraz pozwana nigdy nie zalegalizowali związku małżeńskiego, niemniej spadkodawca ustanowił ją swoją spadkobierczynią. Razem prowadzili oni gospodarstwo domowe, dzieląc wydatki i gromadząc środki finansowe. D. I. (2) również zainwestowała środki w remont lokalu mieszkalnego stanowiącego substrat zachowku i choć w żaden sposób ich nie wykazała, to wobec wieloletniego związku ze spadkodawcą, nie sposób kwestionować również jej wkładu finansowego i osobistego. Pozwana opiekowała się spadkodawcą i jego matką podczas choroby. Obecnie otrzymany w spadku lokal stanowi jej główne źródło majątku.

Wobec tego Sąd oddał powyższe w wyliczeniu zachowku, mając na względzie, że gdyby była małżonką spadkodawcy udziały spadkobierców wynosiłyby po ¼ części. Sąd stwierdził, że pozwana ma moralne prawo ubiegania się o obniżenie zachowku w części, tak aby było ono porównywalne z zachowkiem, przy uwzględnieniu jej osobistego wkładu w życie spadkodawcy. Zasądzenie dalszej kwoty tytułem zachowku przekraczałoby przy tym jej możliwości finansowe.

Zdaniem Sądu zasądzona kwota stanowi kwotę słuszną i w granicach możliwości finansowych pozwanej. Pozwana utrzymuje się z renty, w tym jak wskazywała czasem sobie dorabia, w szczególności gdy wymagają tego okoliczności. Warto tu wskazać, że pozwana była w stanie zgromadzić środki na zapłatę podatku po nabyciu spadku. Jednocześnie o ile pozwana wskazywała na skromne dochody i możliwości finansowe, to oprócz swoich twierdzeń nie powołała w tym zakresie żadnych dowodów, nie przedstawiała również dokumentów związanych ze stanem zdrowia, które powodowałyby że nie jest w stanie podjąć żadnej pracy.

Nie można również tracić z pola widzenia, że obecnie odziedziczony przez nią majątek przedstawia wartość ponad 436.000 zł. Sąd ma przy tym świadomość, że zgodnie z odpisem z księgi wieczystej lokalu, który odziedziczyła pozwana wynika, że nieruchomość ta obciążona jest hipoteką umowną w kwocie 300.000 zł jednak jak ustalono w toku postepowania w niniejszej sprawie, roszczenie zabezpieczone hipoteką wygasło z dniem 19 września 2022 roku, wobec czego hipoteka ta podlega wykreśleniu na wniosek pozwanej.

W tej sytuacji, w ocenie Sądu, mając na względzie posiadane przez pozwaną środki po sprzedaży garażu (50.000 zł) oraz fakt, że przy wsparciu rodziny lub pożyczki, której zabezpieczeniem może być odziedziczony i nieobciążony lokal, należało uznać, że pozwana będzie w stanie zaspokoić zasądzone na rzecz powodów roszczenia.

Jednocześnie, stwierdzając brak podstaw do obniżenia zachowku w wyższej części Sąd wziął pod uwagę zasadę poszanowania słusznych interesów uprawnionego. Należało mieć bowiem na uwadze sytuację materialną powodów, która jest porównywalna z pozwaną. Orzeczenie na rzecz powodów zachowku po dziadku nie będzie stanowić ich nadmiernego wzbogacenia. Powodowie L. T. i F. U. są jeszcze małoletni. Powód H. T. dopiero wkracza w dorosłe życie. Studiuje za granicą i w tym celu zaciągnął pożyczkę rządową. Powodowie nie posiadają żadnego majątku. Nie otrzymali od swoich rodziców żadnego majątku.

Nadto tak jak wskazano powyżej, nie sposób kwestionować moralnego i ustawowego uprawnienia do żądania przez powodów zachowku po dziadku, wobec czego dalsze obniżenie zachowku byłoby w żaden sposób nieusprawiedliwione.

W sprawie Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanej o odroczenie terminu spłaty zasądzonego roszczenia, ani o rozłożenie go na raty na okres 5 lat. W ocenie Sądu, nie przemawiały za tym okoliczności sprawy. Po pierwsze, jak wskazano powyżej, pozwana dysponuje majątkiem, który pozwoli jej na zaspokojenie roszczeń powodów. Po drugie, Sąd i tak znacznie obniżył należny powodom zachowek, co w wystarczającym stopniu uwzględnia zasady współżycia społecznego.

Zdaniem Sądu nie ma podstaw do odroczenia spłaty tylko z tego powodu, że z uwagi na skorzystanie przez pozwaną ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn nie może bez utraty powyżej ulgi, sprzedać lokalu mieszkalnego stanowiącego substrat zachowku przez okres 5 lat. Jest to czas nadmierny i w sposób nieusprawiedliwiony odraczający spełnienie zasadnego na rzecz powodów świadczenia.

Warto podkreślić, że ostatecznie strony doszły do porozumienia co do wartości składników majątkowych, która była zbliżona do wskazanej przez pozwaną w deklaracji podatkowej. Warto też zauważyć, że pozew w niniejszej sprawie został złożony w grudniu 2024 roku, a pozwana odebrała wezwanie do zapłaty 2 dniu 22 lipca 2024 roku, wobec czego dysponowała czasem na zgromadzenie środków pozwalających jej na spełnienie roszczeń powodów. Pozwana jak wskazywała w toku rozprawy podjęła w tym zakresie skuteczne środki albowiem spieniężyła majątek w postaci garażu, uzyskała zapewnienia od rodziny o możliwości pożyczki.

Jednocześnie, nie było podstaw do rozłożenia świadczenia na raty, albowiem bieżące dochody pozwanej nie są wysokie, a jak wynikało z deklaracji pozwanej źródłem uzyskania środków miałoby być jednorazowe wsparcie finansowe ze strony rodziny, albo uzyskanie środków ze sprzedaży majątku. Rozłożenie świadczenia na raty w takim wypadku nie spełnia zabezpieczenia słusznych interesów wierzyciela.

Zgodnie z art. 481 §1 k.c., jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Wobec tego, skoro pozwana odebrała wezwanie do zapłaty w dniu 22 lipca 2024 roku, a wyznaczono jej 14. dniowy termin do zapłaty, to roszczenie stało się wymagalne w dniu 6 sierpnia 2024 roku i od tej daty należało przyznać powodom odsetki ustawowe za opóźnienie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen obowiązujących w dacie orzekania o roszczeniach z tego tytułu. Wobec nieunormowania w przepisach dotyczących zachowku terminu wymagalności roszczenia, który nie wynika także z właściwości zobowiązania, przyjmuje się, że świadczenie z tytułu zachowku powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.), co oznacza, iż stan opóźnienia może nastąpić przed datą wyrokowania i określeniem przez sąd wysokości zachowku.

Z drugiej strony w części orzeczeń Sąd Najwyższy przyjmował, że ze względu na okoliczności danej sprawy stan opóźnienia w realizacji wierzytelności z tytułu zachowku następuje dopiero od chwili wyrokowania, skoro w tej dacie następowało ustalenie substratu zachowku (por.m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1999 r., I CKN 248/98). Stanowisko to wynika z faktu, że jedną z funkcji odsetek należnych wierzycielowi za czas opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego jest waloryzacja spadku siły nabywczej pieniądza. W konsekwencji ustalenie należnego wierzycielowi świadczenia pieniężnego według cen z daty wyrokowania i jednocześnie zasądzenie odsetek od dnia opóźnienia poprzedzającego datę wyrokowania, może prowadzić do dwukrotnego zastosowania na korzyść wierzyciela, tego samego mechanizmu waloryzacji świadczenia pieniężnego. Nie oznacza to jednak, że w takiej sytuacji wierzycielowi zawsze należą się odsetki ustawowe od daty wyrokowania o roszczeniu z tytułu zachowku.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dostrzeżono, iż w związku ze stabilizacją stosunków ekonomicznych i obniżeniem wysokości odsetek ustawowych nabrały one w coraz większym stopniu charakteru odszkodowawczego, a ich funkcja waloryzacyjna uległa pomniejszeniu, na rzecz zryczałtowanego wynagrodzenia za korzystanie przez dłużnika ze środków pieniężnych należnych wierzycielowi i funkcji motywującej dłużnika do spełnienia świadczenia pieniężnego. Podkreślenia wymaga, że między powstaniem stanu wymagalności roszczenia o zachowek, a chwilą orzekania o tym roszczeniu ceny mające wpływ na określenie rozmiaru świadczenia mogą wzrosnąć, mogą także być stabilne, a nawet obniżyć się. W przypadku stabilizacji cen lub ich obniżenia zasądzenie odsetek od ustalonego świadczenia pieniężnego, którego wysokość nie wzrosła wskutek inflacji, nie prowadzi do podwójnej waloryzacji tego samego świadczenia. Przeciwna sytuacja będzie miała miejsce w sytuacji, gdy między powstaniem stanu wymagalności roszczenia o zachowek, a chwilą orzekania o tym roszczeniu ceny mające wpływ na określenie rozmiaru tego świadczenia wzrosły. Z tych przyczyn w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażany jest zasługujący na podzielenie pogląd, iż w tego rodzaju sprawach stan opóźnienia należy określać indywidualnie, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy, unikając wszelkiego automatyzmu. Zwraca się również uwagę, iż o stanie opóźnienia można mówić wówczas, gdy zobowiązany znał już wszystkie obiektywnie istniejące okoliczności pozwalające mu racjonalnie ocenić zasadność i wysokość zgłoszonego roszczenia z tytułu zachowku, co może mieć miejsce także w dacie poprzedzającej datę wyrokowania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2016 r., III CSK 279/15., z dnia 24 lutego 2016 r., I CSK 67/15, , z dnia 25 czerwca 2015 r., III CSK 375/14, z dnia 7 lutego 2013 r., II CSK 403/12).

Opisana sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Pozwana znała skład spadku, złożyła deklarację podatkową, a zatem powinna była być zorientowana co do jego wartości. Pozwana miała również wiedzę co do tego, że spadkodawca a jej partner, posiadał troje dzieci i troje wnuków, a to z kolei pozwalało jej na oszacowanie i uregulowanie należnego zachowku. Ostatecznie też czynna wartość spadku nie odbiegała znacząco od wartości, na jakie powoływali się powodowie w wezwaniu do zapłaty oraz deklaracji podatkowej. W tym stanie rzeczy, skład majątku został ustalony bez waloryzacji, która jest dokonywana w toku procesu poprzez aktualizację wycen biegłych sądowych. Wobec tego, w sprawie należało zasądzić odsetki za opóźnienie od wskazanej w pozwie daty wymagalności.

Z tych wszystkich powodów orzeczono jak w pkt I – IV wyroku.

O kosztach procesu w punktach V-VII sentencji wyroku Sąd orzekł w oparciu o art. 100 zdanie 1 k.p.c. oraz art. 98 §1 ¹ i § 2 k.p.c.

Pozwana przegrała sprawę w stosunku do każdego z powodów w zakresie 74,92%, dlatego powinna zwrócić powodom część poniesionych przez nich kosztów procesu. Każdy z powód przegrał sprawę w 25,08%, stąd każdy z nich powinien zwrócić pozwanej część poniesionych przez nią kosztów procesu.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym jeżeli kilka osób występuje z powództwem o zachowek (jako powodowie) to są oni zawsze współuczestnikami formalnymi postępowania, gdyż roszczenie każdego z nich ma charakter indywidualny. Wobec tego, Sąd koszty procesu rozliczył oddzielnie dla każdego z powodów albowiem każde z roszczeń mogłoby być przedmiotem odrębnego procesu.

Na koszty procesu poniesione przez powoda F. U. w łącznej kwocie 10.277 zł składały się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 4.860 zł (ustalona w oparciu o art. 13 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), koszty zastępstwa procesowego w kwocie 5.400 zł (ustalone w oparciu o §2 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł (ustalona w oparciu o art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej w zw. z pkt. IV załącznika do ustawy).

Na koszty procesu poniesione przez pozwaną składały się natomiast koszty zastępstwa procesowego w kwocie 5.400 zł (ustalone w oparciu o §2 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie) oraz część opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 5,66 zł (ustalona w oparciu o art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej w zw. z pkt. IV załącznika do ustawy, przy czym pozwana uiściła jedną opłatę skarbową od pełnomocnictwa w sprawie).

Pozwana powinna zwrócić powodowi F. U. kwotę 7.699,53 zł, natomiast powód powinien zwrócić pozwanej kwotę 1.355,74 zł. Po potrąceniu wskazanych kwot, do zapłaty przez pozwaną na rzecz powoda pozostaje kwota 6.343,79 zł.

Na koszty procesu poniesione przez powoda H. T. i L. T. w łącznych kwotach po 6.038,50 zł składały się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 2.430 zł (ustalona w oparciu o art. 13 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł (ustalone w oparciu o §2 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 8,50 zł (ustalona w oparciu o art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej w zw. z pkt. IV załącznika do ustawy, przy czym powodowie H. T. i L. T. uiścili wspólną opłatę).

Na koszty procesu poniesione przez pozwaną w sprawach przeciwko ww. powodom składały się natomiast koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł (ustalone w oparciu o §2 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie) oraz część opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 5,66 zł (ustalona w oparciu o art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej w zw. z pkt. IV załącznika do ustawy, przy czym pozwana uiściła jedną opłatę skarbową od pełnomocnictwa w sprawie).

W tym stanie rzeczy pozwana powinna zwrócić powodom kwoty po 4.524,04 zł, natomiast każdy z powodów powinien zwrócić pozwanej kwotę 904,30 zł. Po potrąceniu wskazanych kwot, do zapłaty przez pozwaną na rzecz H. T. i L. T. pozostają kwoty po 3.619,74 zł.