Postanowienie z 31 marca 2026, sygn. I Ns 806/22

POSTANOWIENIE

Dnia 31 marca 2026 r.

Sąd Rejonowy w Opocznie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Zofia Michałowska

Protokolant: sekr. sąd. Angelika Murawska

po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2026 r. w X. na rozprawie

sprawy z wniosku Gminy J.

z udziałem W. Ł. (1), Ł. F. i F. F.

o ustanowienie drogi koniecznej

postanawia:

1.  oddalić wniosek;

2.  zasądzić od wnioskodawczyni Gminy J. na rzecz uczestnika postępowania W. Ł. (1) kwotę 1.460,00 (tysiąc czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty;

3.  stwierdzić, że wnioskodawczyni Gmina J. i pozostali uczestnicy postępowania ponoszą w pozostałej części koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie,

4.  nakazać pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Opocznie od wnioskodawczyni Gminy J. kwotę 818,58 (osiemset osiemnaście 58/100) złotych tytułem wydatków – wynagrodzenia biegłego sądowego – poniesionych tymczasowo z funduszu Skarbu Państwa.

Sygn. akt I Ns 806/22

UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 12 grudnia 2022 r. (data nadania) wnioskodawca Gmina J. wnosiła o ustanowienie za wynagrodzeniem w wysokości 100,00 zł rocznie na nieruchomości położonej w J. (...) (1), dla której Sąd Rejonowy w Opocznie prowadzi (...) służebności drogi koniecznej na rzecz Gminy J. – właściciela nieruchomości położonej w J. (...) (2), dla której Sąd Rejonowy w Opocznie prowadzi (...) zgodnie z przebiegiem drogi (wyrys z mapy) oraz o zasądzenie od uczestnika postępowania W. Ł. (1) kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu wniosku podano, że Gmina J. jest właścicielem drogi gminnej w miejscowości J. na (...) oraz w miejscowości J. na działce o nr ewid. (...). Droga przebiega począwszy od Placu (...) w kierunku południowym przez działkę (...) – własność Gminy J. oraz przez działkę nr (...) – własność uczestnika W. Ł. (1). Na odcinku od granicy działki nr (...) z (...), tj. ok. 35 m droga usytuowana jest na odcinku od 0,8 m do 5,40 m w działce o nr ewid. (...). Wskazano, że w chwili obecnej uczestnik postępowania W. Ł. (1) zagrodził drogę i uniemożliwia przejazd.

Wnioskodawca podał dalej, że w latach 70 – tych XX wieku została wybudowana droga o nawierzchni tłuczniowej, następnie na przełomie lat 1999 – 2000 przeprowadzono remont drogi polegający na zmianie nawierzchni z tłuczniowej na asfaltową. Przez lata nikt nie kwestionował przebiegu drogi. Rada Gminy w 2014 r. podjęła uchwałę o zaliczeniu przedmiotowego odcinka drogi do kategorii drogi gminnej. Przedmiotowy odcinek drogi gminnej od strony Placu (...) wykorzystywany jest w głównej mierze do obsługi ruchu mieszkańców. Mieszkańcy występują do Gminy J., aby przywrócić dostęp do drogi ponieważ utrudnia im to funkcjonowanie w codziennym życiu a przedsiębiorcom w prowadzeniu ich działalności. Podkreślają, że od lat powojennych zawsze w tym miejscu przebiegała droga publiczna i nie zgadzają się z tym, że zmieniono jej przebieg.

Wnioskodawca zaproponował, aby ustanowienie wnioskowanej służebności nastąpiło za stosownym wynagrodzeniem na rzecz uczestnika postępowania. Na powyższej części nieruchomości uczestnika wylany jest asfalt i urządzona jest droga, w związku z czym nieruchomość nie jest użytkowana przez uczestnika. Gmina J. zaproponowała wynagrodzenie w wysokości 100,00 zł rocznie.

/vide: - wniosek wraz z uzasadnieniem i załącznikami k. 3 – 8/

W odpowiedzi na wniosek z dnia 29 grudnia 2022 r. (data nadania) uczestnik postępowania W. Ł. (1) – reprezentowany przez pełnomocnika adwokata – wniósł o odrzucenie wniosku, gdyż – w jego ocenie – wnioskodawca nie posiada legitymacji czynnej i materialnej do występowania z przedmiotowym wnioskiem. Na wypadek nieodrzucenia wniosku wnosił o oddalenie wniosku w całości i zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych lub według złożonego zestawienia.

W uzasadnieniu odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowania podał, że analizując treść wniosku należy dojść do przekonania, że Gmina J. nie posiada legitymacji do występowania w niniejszej sprawie. W samym wniosku nie wskazano bowiem jaka nieruchomość wnioskodawcy nie ma dostępu do drogi publicznej, a co za tym idzie, jaka nieruchomość winna mieć charakter władnącej w stosunku do nieruchomości.

W zakresie merytorycznym uczestnik wskazał, że nie ma potrzeby wyznaczania żadnej drogi koniecznej przez nieruchomość uczestnika, ponieważ wszystkie nieruchomości w okolicy mają dostęp do drogi publicznej. Każda nieruchomość ma takie połączenie czy to poprzez ul. (...), czy ul. (...) położoną po drugiej stronie nieruchomości uczestnika. Każdy z mieszkańców ma zatem swobodny, niekrępowany i nieograniczony dostęp do publicznych ciągów komunikacyjnych. Znamienne jest to, że żaden z właścicieli sąsiednich nieruchomości nie wystąpił z podobnym wnioskiem, co najlepiej podkreśla, że każdy z nich posiada dostęp do drogi publicznej.

Okoliczność, że wykorzystanie części nieruchomości uczestnika pozwoliłoby skrócić drogę mieszkańców gminy do ich nieruchomości nie stanowi, w ocenie uczestnika, przesłanki do uznania wniosku. Uczestnik postępowania argumentował, że prawo własności jest prawem podlegającym szczególnej ochronie i jakiekolwiek ingerencje w to prawo mają charakter wyjątkowy i incydentalny. Pobudki gminy nie stanowią przesłanek ustawowych do podjęcia takiej ingerencji.

Uczestnik wywodził dalej, że zgodnie z art. 145 k.c. jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej. Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. W ocenie pełnomocnika uczestnika przepis ten wskazuje jasno na przesłanki ustanowienia drogi koniecznej. Jest to brak odpowiedniego dostępu do drogi publicznej do nieruchomości lub należących do niej budynków gospodarskich.

Uczestnik podnosił, że wnioskodawca nie wskazał nawet w jaki sposób przebiegać miałaby droga konieczna przez jego nieruchomość, a okoliczność taka dyskwalifikuje wniosek jako nie zawierający koniecznych elementów. Brak tego wskazania czyni niemożliwym podjęcie jakichkolwiek ustaleń.

/vide: - odpowiedź na wniosek wraz z uzasadnieniem i załącznikami

k. 14 – 24/

Pismem z dnia 20 stycznia 2023 r. (data nadania) wnioskodawca Gmina J. zmodyfikował żądanie wniosku wskazując, że wnosi o ustanowienie na nieruchomości położonej w J. (...) (1), dla której Sąd Rejonowy w Opocznie prowadzi (...) nr (...) służebności drogi koniecznej na rzecz Gminy J. – właściciela nieruchomości położonej w J. (...) (2), dla której Sąd Rejonowy w Opocznie prowadzi (...) nr (...). Wskazał, że Gmina J. jest właścicielem nieruchomości – (...) i w związku z powyższym posiada legitymację materialną i czynną do złożenia wniosku o ustanowienie drogi koniecznej.

/vide: - pismo k. 26 – 26v/

Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2023 r. Sąd odmówił odrzucenia wniosku o ustanowienie drogi koniecznej.

/vide: postanowienie k. 38/

Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2025 r. Sąd na podstawie art. 510 § 1 k.p.c. dopuścił do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania F. F. i Ł. F..

/vide: - postanowienie k. 236/

W odpowiedzi na wniosek z dnia 21 sierpnia 2025 r. (data nadania) uczestnicy postępowania F. F. i Ł. F. – reprezentowani przez adwokata – przyłączyli się do wniosku co do zasady podając, że co do zasady nie oponują wnioskowi o ustanowienie służebności drogi koniecznej.

/vide: odpowiedź na wniosek – k.248-249/

Na rozprawie w dniu 9 marca 2026 r. wnioskodawca podał, że decyzją z dnia 06.03.2026 roku Starosta (...) zatwierdził projekt zagospodarowania terenu i projekt architektoniczno-budowlany i udział gm. J. zezwolenie na realizację inwestycji drogowej. Podał, że na podstawie art. 177 § 1 pkt. 3 k.p.c. wnosi o zawieszenie postępowania z uwagi na to, że rozstrzygnięcie zależy od uprzedniej decyzji wydanej przez organ administracyjny. Podał, że decyzja nie jest decyzją ostateczną, gdyż w terminie 14 dni można się od niej odwołać. Wskazał, że w sytuacji gdy ta decyzja będzie ostateczna i prawomocna to postępowanie stanie się bezprzedmiotowe.

Pełnomocnik uczestnika postępowania W. Ł. (1) podał, że dalej wnosi o oddalenie wniosku. Wskazał, że takiej decyzji uczestnik nie otrzymał, a więc ta decyzja jest nieprawomocna. Wnosił o oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania.

Pełnomocnik uczestników postępowania Ł. F. i F. F. przyłączył się do stanowiska pełnomocnika wnioskodawcy, jak również do wniosku o zawieszenie postępowania.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 9 marca 2026 r. Sąd oddalił wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie.

Pełnomocnik wnioskodawcy podał, że żądanie wniosku o ustanowienie drogi koniecznej mieści się w piśmie – wniosku o ustanowienie drogi koniecznej z 08.12.2022 roku oraz w piśmie z 29.02.2024 roku, w którym Gmina J. potwierdza przebieg planowanej drogi, czyli wnosi o ustanowienie drogi koniecznej przez część (...) nr (...) jako nieruchomości obciążonej dla nieruchomości władnącej oznaczonej numerem (...). Nie zgłasza żądania o ustanowienie służebności przez działkę małż. F. o nr 3. Pełnomocnik wnioskodawcy podał, że ustanowienie drogi koniecznej proponowanej przez biegłą jest jak najbardziej zasadne. Wskazał, że wtedy pokrywałby się pas drogi wydzielony przez biegłą z drogą z decyzji, jedynie pas drogi wyznaczony przez biegłą jest pasem węższym.

Uczestnik postępowania W. Ł. (1) podał, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie drogi przez jego działkę.

Pełnomocnik uczestnika postępowania W. Ł. (1) ponownie wniósł o oddalenie wniosku w całości i zasądzenie kosztów solidarnie od wnioskodawcy i uczestników postępowania w podwójnej stawce z uwagi na długotrwałość postępowania i nakład pracy pełnomocnika. Oświadczył, że w przypadku pozytywnego zakończenie sprawy na rzecz Gminy tylko bardzo ograniczone grono podmiotów będzie mogło korzystać z tej drogi tj. Gmina oraz uczestnicy postępowania. Podał, że nie ma potrzeby ingerencji i ustanowienia drogi koniecznej w tym miejscu. Oświadczył, że ustanowienie drogi jest zbędne.

Pełnomocnik uczestników postępowania Ł. F. i F. F. oświadczył, że przyłącza się do stanowiska pełnomocnika wnioskodawcy.

/vide: - skrócony protokół rozprawy z 9.03.2026 r. k. 295 – 296v

nagranie koperta k. 297/

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów numerem działki (...) o powierzchni 0,3911 ha położona jest w miejscowości J., obręb (...), gmina J., powiat (...), województwo (...). Nieruchomość ta stanowi drogi.

Dla nieruchomości tej w Sądzie Rejonowym w Opocznie urządzona jest księga (...). Właścicielem tejże nieruchomości jest Gmina J..

Gmina J. jest także właścicielem działki nr (...) stanowiącą drogi o pow. 0,2010 ha, położoną w miejscowości J., obręb (...), gmina J., powiat (...), województwo (...), która graniczy z działką nr (...).

W/w nieruchomość graniczy również z nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów numerem działki (...) o powierzchni 0,0694 ha położoną w miejscowości J., obręb (...), gmina J., powiat (...), województwo (...). Nieruchomość ta stanowi grunty rolne zabudowane i drogi.

Dla nieruchomości tej w Sądzie Rejonowym w Opocznie urządzona jest księga wieczysta (...). Właścicielem tejże nieruchomości jest W. Ł. (2).

Kolejno działka nr (...) od strony wschodniej i działka nr (...) od strony południowej graniczą z działką nr (...), stanowiącą grunty rolne zabudowane, położoną w miejscowości J., obręb (...), gmina J., powiat (...), województwo (...), której właścicielami są małżonkowie F. F. i Ł. F. na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej.

/dowód: - wypisy i wyrysy z rejestru gruntów oraz wyrysy z mapy ewidencyjnej k. 45 – 50

odpis zwykły (...) – k.20

odpis zwykły (...) – k.216-229

uchwała nr XLI/290/14 Rady Gminy J. – k.27-30/

Granice działki oznaczonej nr (...) są ustalone - w obr. J. przeprowadzono dwa etapy modernizacji ewidencji gruntów i operaty z tych prac zaewidencjonowano pod nr P.(...).2016.1954 i P.(...).2017.(...). Granice działki (...) w obr. J. zostały określone w ramach modernizacji tego obrębu - op. P.(...).2016.1955 i P.(...).2017.1400.

Działka nr (...) w obr. Ł. stanowi całość gospodarczą z działką nr (...) w obr. J., która położona jest bezpośrednio przy dz. nr (...) - drodze powiatowej / ulicy (...). Działka nr (...) ma nieregularny kształt, północna jej część stanowi wraz z dz. nr (...) Plac (...), następnie zwęża się - na wysokości północnej granicy dz. nr 2 w obr. J. ma szerokość 1,20 m, a później ponownie się rozszerza - na wysokości południowej granicy dz. 2 ma szerokość 3,68 m, a na wysokości dz. nr (...) - ok. 4 m, na innych, głównie dalszych odcinkach, ma szerokość zmienną, jednak większą niż 4 m.

Takie szerokości determinują możliwość dojazdu maszyn i samochodów o szerokości nominalnej powyżej szerokości drogi gminnej. Po wąskich drogach gminnych / dojazdowych muszą jeździć pojazdy mechaniczne o wielkościach nominalnych przystosowanych do szerokości istniejących dróg oraz dostosowane do tonażu takich dróg.

Obecnie nie ma przejazdu z północnej części działki (...) do jej południowej części, istnieje natomiast wąskie przejście, przed którym zresztą stoi stosowny znak drogowy.

Na gruncie istnieje dojazd do południowej części działki nr (...) od strony ul. (...), jednak odbywa się on przez działki o nieuregulowanej własności. Działka (...) (ul. (...)) stanowi własność Gminy J., ale już dz. (...), 175/2, czyli dalszy ciąg ul. (...), to działki pozostające w użytkowaniu samoistnym. Działka nr (...) łącząca ul. (...) z ulicą (...) również ma nieuregulowany stan prawny. Dopiero dz. nr (...) stanowią własność Gminy J..

Przejazd od północnej części działki nr (...) do jej południowej części przez wiele lat odbywał się po drodze utwardzonej tłuczniem, a od ok. 2000 r. drogą o nawierzchni asfaltowej, która to droga była częściowo usytuowana w działce nr (...).

Nieruchomością władnącą w tym szczególnym przypadku jest droga gminna oznaczona nr (...).

Istotą tej sprawy jest to, czy działka (...) w obr. J., objęta wnioskiem o ustanowienie drogi koniecznej sprawie (nieruchomość władnąca), rzeczywiście nie posiada dostępu do drogi publicznej lub czy dostęp ten jest nieodpowiedni. G. część tej działki graniczy z działką (...) w obr. J., która leży przy drodze publicznej - co za tym idzie, ta część działki nr (...) posiada dostęp do drogi publicznej. Natomiast do jej części południowej jest tylko dojście.

Jak wynika ze stanowiska utrwalonego w piśmiennictwie - dostęp do drogi publicznej rozumieć trzeba również jako dostęp faktyczny pozwalający na realne skomunikowane nieruchomości władnącej z drogą publiczną - w tym przypadku chodzi o skomunikowanie części tej części działki numer (...), która położona jest poniżej działki nr (...).

Ustanowienie służebności drogi koniecznej powinno być wynikiem bilansu korzyści i strat wynikających z przeprowadzenia drogi. Poza interesem stron i interesem społeczno - gospodarczym należy uwzględnić także i to by ustanowienie służebności drogi koniecznej w określony sposób nie dekomponowało utrwalonych stosunków lokalnych, a także by nie naruszało szanowanych dotychczas zwyczajów, czy też narażało nieruchomość obciążoną na szczególne natężenie strat zarówno majątkowych, jak i niemajątkowych.

Zmianie nie ulegnie fizyczna dostępność do odcinka ul. (...), objętej niniejszym postępowaniem. W kwestii prawnej rzeczywiście część tej ulicy nie ma obecnie odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. Sieć dróg w Gminie J. nie jest uporządkowana pod kątem prawnym.

Wnioskodawca podkreślał jednak, iż kwestią go interesującą jest odpowiedni dostęp.

Ani właściciel działki nr (...) w J., ani działki nr (...) w Ł.. J. nie są uczestnikami sprawy. W kwestii urządzenia drogi w dz. (...) wypowiedział się już konserwator zabytków, a także sama Gmina J.. W swoim piśmie złożonym 04.03.2024 r. (k. 105) Wójt Gminy J. podkreślał, iż poprowadzenie drogi przez dz. nr (...) „ wiązało by się z nadmiernymi trudnościami do wykonania drogi koniecznej”. Biegła zgadza się z tym stwierdzeniem. Teoretycznie taki przejazd byłby możliwy, jednak wymagałby bardzo dużych nakładów oraz uzyskania stosownych zezwoleń. Koszty jego urządzenia czynią jego zasadność mocno wątpliwym.

W przypadku poprowadzenia drogi koniecznej przez działkę nr (...), konieczne byłoby wypowiedzenie się wnioskodawcy w sprawie przebiegu szlaku - zwykle projektuje się go tak, aby jak najmniej obciążał działkę, jednak z uwzględnieniem potrzeb wnioskodawcy.

W tym przypadku szlak wymagałby zaprojektowania dwóch zakrętów. Obecny przejazd odbywa się praktycznie środkiem tej działki i takie ustanowienie służebności w pewnym sensie podzieliłoby tę działkę na dwie nieregularne części (zbliżone kształtem do trójkątów). Działka ta stałaby się w znacznym stopniu niemożliwa do zagospodarowania w inny sposób, co spowodowałoby znaczne obniżenie jej wartości. Kwestie te wymagają wypowiedzenia się wnioskodawcy oraz właściciela tej działki.

Samo przeniesienie ruchu ze strony zachodniej na wschodnią nie ma szczególnego wpływu na dotychczasowy komfort życia na dz. nr (...).

Kwestią problematyczną jest natomiast zajęcie przez drogę fragmentu dz. nr (...), w przypadku jej przebiegu stroną zachodnią. Działka nr (...) jest działką niewielką, intensywnie zabudowaną i dla jej właściciela istotny jest każdy dodatkowy metr. Działka ta została mocno okrojona przez istniejącą na gruncie drogę, powierzchnia faktycznie użytkowana przez właściciela i jego poprzednika prawnego została zmniejszona o ok. 0,0080 ha, czyli o ok. 12 % (według propozycji biegłej droga zajmowałaby 56 m ², czyli ok. 8 % działki nr (...)).

Wątpliwości budzi fakt, czy aspekty konstruktu, jakim jest droga konieczna odnoszą się do tego szczególnego przypadku. Wnioskodawca pragnie skomunikowania dwóch odcinków drogi - ul. (...), które obecnie nie posiadają ciągłości.

Nawet w przypadku ustanowienia służebności drogi koniecznej na części działki nr (...) w J., ten fragment drogi nie będzie mógł stać się drogą publiczną, a dokonywanie inwestycji czy przebudowy będzie wymagało ciągłych konsultacji z właścicielem gruntu. Dodatkowo właściciele działki nr (...) aktywnie sprzeciwiają się przebiegowi drogi w tym miejscu.

/dowód: - opinia pisemna biegłego sądowego w zakresie geodezji i

kartografii oraz szacowania nieruchomości S. W.

z załącznikami k. 69 – 85,

- opinia pisemna uzupełniająca biegłego sądowego w zakresie

geodezji i kartografii oraz szacowania nieruchomości (...)

(...) z załącznikami k. 121 – 128/

Przy kościele w J. jest plac o nieregularnym kształcie. Do placu, oprócz drogi na (...), prowadzą ul. (...), która znajduje się przy nieruchomości W. Ł. (1) oraz wjazd z ulicy.

Od ul. (...), która jest wyasfaltowana o szerokości około 5 m za jej zakrętem po prawej stronie jest działka małż. F.. Przy ulicy niezabudowana bezpośrednio przed i na zakręcie w odległości około 5 m ogrodzona działka zabudowana Pani M.. Następnie działka państwa F. niezabudowana i nieogrodzona od strony ul. (...) znajdująca się między tą ulicą a ulicą (...) – o szerokości 20m, a długości 40m. Jest ogrodzona stalowymi prętami o wysokości 2 m – zarówno od ulicy (...), jak i działki zabudowanej W. Ł. (1). Od ulicy (...) jest wjazd, brak przęseł o szerokości 3 m.

Następnie jest ogrodzona działka W. Ł. (1). Ogrodzenie jest w części drogi asfaltowej. W tym miejscu między rogiem ogrodzenia a siatką ogradzającą park jest 4 m – 4,06 m około. Ogrodzenie na drodze asfaltowej składa się z 13 przęseł o długości 2,5 m każde z nich. Wzdłuż tego ogrodzenia siatka przy parku zbliża się do tego ogrodzenia osiągając w jego końcowej części 1,5 metra (szerokość).

Każdy ma drogę dojazdową. Jedna jest od ulicy (...), a druga od ulicy (...).

Po drugiej stronie drogi w stosunku do działki W. Ł. (1) są drzewa, krzaki, wolna przestrzeń.

Właściciele działki nr (...) tj. F. F. i Ł. F. rozebrali część ogrodzenia i udostępnili swoją działkę w celu dojazdu do innych posesji.

/dowód: protokół oględzin wraz ze szkicem – k.275-280

zeznania świadka A. D. – skrócony protokół rozprawy z dnia 27.06.2023 r., k. 64v, nagranie koperta k. 66

zeznania F. F. – skrócony protokół rozprawy z dnia 28.05.2025 r., k. 178v-179,

zeznania Ł. F. – skrócony protokół rozprawy z dnia 28.05.2025 r., k. 179,

zdjęcia – k.56-63/

Gmina J. oraz W. Ł. (1) uczestniczą w postępowaniu administracyjnym w sprawie legalizacji samowoli budowlanej Gminy J.. Postępowanie jest w toku od 2021 roku, a wydawane w sprawie decyzje były kilkukrotnie uchylane na skutek odwołań składanych przez W. Ł. (1).

/bezsporne: kserokopia dokumentacji dotyczącej postępowania administracyjnego prowadzonego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w X. w sprawie (...).(...) – k.182-221, 287-294/

Przed Sądem Rejonowym w Opocznie toczyły się postępowania w sprawach o sygn. akt I C 534/21 z powództwa W. Ł. (1) przeciwko Gminie J. o zapłatę z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) położonej w obrębie J., dla której w Sądzie Rejonowym w Opocznie prowadzona jest księga wieczysta (...) nr (...) za okres od maja 2015 r. do dnia wniesienia pozwu oraz o sygn. akt I C 535/21 z powództwa W. Ł. (1) przeciwko Gminie J. o wydanie wyżej wskazanej nieruchomości.

Powództwo o zapłatę zostało uwzględnione w przeważającej części. W uzasadnieniu Sąd podał, że Gmina J. korzystała w złej wierze z części nieruchomości W. Ł. (1) położonej w J. oznaczonej numerem (...) zajmując tę część pod drogę. Wynagrodzenie dotyczyło okresu od listopada 2015 roku do 31 grudnia 2023 roku.

Natomiast powództwo o wydanie zostało oddalone, gdyż, jak wynika z uzasadnienia Sądu, W. Ł. (1) sam przywrócił władztwo nad fragmentem nieruchomości, w które to władztwo Gmina na moment wydania rozstrzygnięcia w tym postępowaniu nie ingerowała.

/dowód: dokumentacja znajdująca się w aktach spraw Sądu Rejonowego w Opocznie o sygn. akt I C 534/21 oraz sygn. akt

I C 535/21/

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wyżej powołane dowody, w szczególności z dokumentów, które w ocenie Sądu nie budziły wątpliwości, co do autentyczności czy rzetelności.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka A. D., bowiem były jasne i korespondowały z pozostałym zgromadzonym materiałem dowodowym w sprawie.

Sąd dał wiarę również depozycją złożonym w postępowaniu przez F. F. i Ł. F. oceniając je jako jasne, logiczne, odnoszące się do stanowiska Gminy J. wyrażonego we wniosku i w piśmie procesowym, co do przebiegu drogi koniecznej.

Sąd uznał, że sporządzone w sprawie opinia pisemna oraz opinia pisemna uzupełniającą przez biegłego sądowego w zakresie geodezji i kartografii oraz szacowania nieruchomości S. W. są jasne, pełne, miarodajne, nie zawierają sprzeczności i sporządzone zostały w oparciu o posiadane przez biegłego wiadomości specjalne. W ocenie Sądu biegła odniosła się w sposób precyzyjny i wyczerpujący do zadanych jej pytań także w sporządzonej opinii uzupełniającej.

Sąd zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 145 k.c. jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej. Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między zainteresowanymi nie dojdzie do porozumienia sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej. Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy.

Ustanowienie drogi koniecznej wymaga analizy spełnienia łącznie następujących przesłanek: potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej, jak najmniejszego obciążenia gruntu, przez który droga ma prowadzić oraz interesu społeczno – gospodarczego. Sąd winien uwzględnić wzajemny interes stron mając na względzie interes społeczno – gospodarczy.

Przesłankę ustanowienia służebności gruntowej stanowi brak odpowiedniego dostępu nieruchomości do drogi publicznej. Przepis art. 145 k.c. nie wymaga całkowitego wyłączenia dostępu do drogi publicznej.

Ustawa nie zawiera definicji „odpowiedniego dostępu”. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że „odpowiedni” to "odpowiadający przeznaczeniu", "spełniający wymagane warunki". O tym, czy istniejący dostęp jest odpowiedni, decydują więc każdorazowo okoliczności konkretnej sprawy, przy czym odpowiedni dostęp do drogi publicznej musi stwarzać rzeczywistą, bezpieczną możliwość swobodnego przedostawania się z nieruchomości do takiej drogi.

W postanowieniu z dnia 07.02.1958 r. 4 CR (...)57 (OSN II/59, poz. 51) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przez brak dostępu do drogi publicznej należy rozumieć takie położenie nieruchomości, w którym nie ma prawnie zapewnionego i nieskrępowanego wolą osób trzecich dostępu do drogi publicznej.

Instytucja drogi koniecznej nie może służyć wygodzie właścicieli nieruchomości władnącej, kosztem ograniczenia prawa właściciela nieruchomości obciążonej. Chodzi o odpowiedni, nie zaś o łatwiejszy dostęp do drogi publicznej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21.006.2021 r. I CSK 646/10: LEX 898248).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że, zdaniem Sądu, nieruchomość nr (...), przy uwzględnieniu jej kształtu, otoczenia, położenia pozostałych nieruchomości będących drogami i działek ewidencyjnych graniczących z nią, posiada odpowiedni dostęp do drogi publicznej w rozumieniu art. 145 k.c.

Podkreślenia wymaga, iż wnioskodawczyni Gmina J. kilkukrotnie w toku postępowania precyzowała, że chodzi o ustanowienie służebności drogi koniecznej na działce nr (...) należącej do W. Ł. (1). Zakres wniosku zmierzał w istocie do poszerzenia na krótkim odcinku, na zakręcie, działki nr (...).

Analiza opinii pisemnych sporządzonych w sprawie przez biegłego sądowego w zakresie geodezji i kartografii oraz szacowania nieruchomości S. W., jak również przeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości prowadzą, w przekonaniu Sądu, do wniosku, że działka ewidencyjna o nr (...) posiada odpowiedni dostęp do drogi publicznej od jej północnej strony tj. od strony działki ewidencyjnej nr (...) będącej własnością uczestnika postępowania, a od której to strony Gmina J. wniosła o ustanowienie drogi koniecznej.

Na wstępie należy w tym miejscu podnieść, że opinie biegłego, choć pełne i miarodajne, to nie przesądzają o spełnieniu przesłanek z art. 145 k.c., która to ocena należy do Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę.

Wskazać należy, iż od północnej strony działka nr (...) graniczy z działka nr (...) (Placem (...)) tworząc całość. Ruch w tamtym obszarze nie jest w żaden sposób zakłócony, dojazd jest zapewniony z drogi publicznej, do której dochodzi działka nr (...).

Od północnej strony działki nr (...) znajduje się nieruchomość W. Ł. (1), a następnie nieruchomość F. F. i Ł. F.. Zarówno działka małżonków F., jak i kolejne nieruchomości w stronę południową mają zapewniony dostęp do dróg publicznych od strony ulicy (...) oraz ulicy (...).

Tym samym każdy z właścicieli nieruchomości znajdujących się w pobliżu najwęższego punktu działki nr (...) ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej.

Sąd przyjął zatem, iż istniejący w miejscu zwężenia szlak pieszy jest wystarczający. Tym bardziej, że od północnej strony nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów nr działki (...) ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej, a nadto, zdaniem Sądu, nie zostały spełnione pozostałe przesłanki ustanowienia drogi koniecznej m.in. najmniejszego obciążenia gruntów, przez które ma prowadzić.

Podnieść bowiem należy, iż działka uczestnika postępowania W. Ł. (1) jest zagospodarowana, ma zabudowania, a jej dodatkowe zmniejszenie, w dodatku o nieregularnym kształcie, w wariancie zaproponowanym przez wnioskodawczynię i przedstawionym w opinii biegłego sądowego, wpłynie ujemnie na jej kształt, wymiary, możliwość wykorzystania i zagospodarowania oraz co za tym idzie wartość.

Ewentualne poprowadzenie drogi koniecznej w proponowanym przez Gminę J. miejscu nie uwzględnia poprowadzenia drogi koniecznej z najmniejszym uszczerbkiem dla właściciela (...), tym bardziej, że, jak Sąd rozważał powyżej, nie jest to konieczne, aby zapewnić działce nr (...) od jej północnej strony odpowiedni dostęp do drogi publicznej – który już istnieje.

W ocenie Sądu biorąc pod uwagę te okoliczności, a także celowość ustanowienia drogi koniecznej sprowadzającą się w zasadzie do poszerzenia istniejącej drogi na odcinku, gdzie interes społeczny nie przemawia za taką koniecznością – wszystkie nieruchomości w pobliżu mają dostęp do dróg publicznych – w okolicznościach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki ustanowienia drogi koniecznej, o których mowa w art. 145 k.c. Tym bardziej, że po drugiej stronie działki nr (...) znajduje się niezabudowany teren porośnięty roślinnością, a żądanie wniosku sprowadzało się do krótkiego odcinka przy zakręcie.

Dodatkowo wskazać należy, iż Sąd wydaje postanowienie co do istoty sprawy po zamknięciu rozprawy, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). W związku z powyższym toczące się postępowanie administracyjne w sprawie legalizacji samowoli budowlanej, w którym decyzje nie były ani ostateczne, ani prawomocne, nie wpłynęło na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe, wobec niespełnienia przesłanek z art. 145 k.c., Sąd oddalił wniosek jako niezasadny – pkt 1. postanowienia.

Sąd uwzględnił wniosek uczestnika postępowania W. Ł. (1) i zasądził od Gminy J. na jego rzecz koszty postępowania stosując zasadę wyrażoną w art. 520 § 2 k.p.c., zgodnie z którym, jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. W przedmiotowej sprawie interesy wnioskodawczyni oraz wskazanego uczestnika były sprzeczne, bowiem już w odpowiedzi na wniosek sprzeciwił się on ustanowieniu drogi koniecznej na fragmencie działki stanowiącej jego własność. Biorąc pod uwagę prezentowane stanowiska procesowe w toku całego postępowania Sąd uznał, iż zachodzi okoliczność sprzeczności interesów i zasądził od Gminy J. na rzecz W. Ł. (1) kwotę 1460 zł, na którą składają się 500 zł tytułem wydatków oraz 960 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (2 x 480 zł - §5 pkt 3 w zw. z §15 ust. 3 pkt 3 i 4 rozp. Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie) – pkt 2. postanowienia. Sąd uznał, że zachodzą podstawy do zastosowania podwójnej stawki adwokackiej, zgodnie z żądaniem na rozprawie w dniu 9 marca 2026 r. o czym świadczy wkład w pracy adwokata do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności w odniesieniu do opinii biegłego, szczegółowości postawionych pytań czy ich obszerności, co przyczyniło się do wyjaśnienia przedmiotowej sprawy.

O odsetkach od w/w kwoty kosztów postępowania Sąd orzekł w oparciu o treść art. 98 § 1 ¹ k.p.c., który stanowi, że od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

W stosunku do pozostałych kosztów poniesionych przez uczestników postępowania F. F. i Ł. F. Sąd nie znalazł podstaw do odstąpienia od zasady wyrażonej w art. 520 § 1 k.p.c. i orzekł, że wnioskodawczyni oraz uczestnicy postępowania ponoszą je w związku ze swoim udziałem w sprawie – pkt 3. postanowienia.

O pokrytych tymczasowo a nieuiszczonych kosztach opinii biegłego Sąd orzekł na podstawie art. 113 ust. 1 u.k.s.c i nakazał pobrać od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Opocznie kwotę 818,58 zł – pkt 4. postanowienia. Sąd przyjął, iż Gmina J. jako zainteresowana ustanowieniem drogi koniecznej i wytyczeniem jej szlaku winna ponieść pozostałe, dotychczas nieuiszczone koszty opinii biegłego sądowego w zakresie geodezji i kartografii oraz szacowania nieruchomości, zważywszy szczególnie na przedmiot i znaczenie tego dowodu w niniejszym postępowaniu.