Uzasadnienie z 22 maja 2026, sygn. I C 3106/24

Sygn. akt I C 3106/24

Uzasadnienie wyroku z dnia

28 kwietnia 2026 r.

W pozwie złożonym w tut. Sądzie w dniu 24 października 2024 r. (data stempla pocztowego) skierowanym przeciwko H. L. powód (...) Kasa (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w H. wniósł o:

1.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 171 708,45 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej (jako świadczenia nienależnego)

2.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w sprawie do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powód wskazał, że na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu Bank wypłacił pozwanemu kwotę 171 708,45 zł. W oparciu o art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Bank żąda zapłaty wartości nienależnego świadczenia spełnionego przez niego polegającego na udostępnieniu kapitału do korzystania tj. roszczenie o zwrot nominalnej wartości świadczenia Banku. (pozew k. 3-9)

W odpowiedzi na pozew wniesionej dnia 29 kwietnia 2025 r. pozwany H. L. wniósł o: oddalenie w powództwa w całości zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od powoda na rzecz pozwanego. Pozwany wskazał, iż nie uznaje powództwa oraz kwestionuje je co do zasady i wysokości. Dodał też, że Bank pismem z dnia 21 marca 2025 r. poinformował go, że należność baku z tytułu kredytu z dnia 7 lutego 2025 r. została całkowicie spłacona i że może odebrać dokumenty zwalniające zabezpieczenie (odpowiedź na pozew k. 60-72).

W piśmie z dnia 20 czerwca 2025 r. powód podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko oraz zaprzeczył argumentacji i twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na pozew oraz wskazał, że kredyt nie został spłacony, lecz umowa została unieważniona, a pozwany zobowiązany jest do zwrotu wymaganej wierzytelności z odsetkami (pismo procesowe powoda k. 64).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 7 lutego 2006 r. pomiędzy (...) Kasą (...) S.A. w H. a H. L. zawarta została umowa kredytu mieszkaniowego (...) L. hipoteczny nr (...).

Zgodnie z § 2 umowy bank udzielił pozwanemu kredytu w kwocie 71 420,20 K. na spłatę kredytu mieszkaniowego zaciągniętego w innym banku, przeznaczonego na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych powoda. § 11 umowy stanowił, że zabezpieczeniem kredytu jest m.in. hipoteka ustanowiona na nieruchomości powoda. Zgodnie z § 12 umowy, kredyt został udzielony na okres do dnia 1 lutego 2036 r., a spłata kredytu następowała w ratach kapitałowo - odsetkowych (annuitetowych).

Zgodnie z § 5 ust. 3 i 4 umowy, kredyt był wypłacany w walucie wymienialnej na finansowanie zobowiązań za granicą i w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego oraz w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w kraju w tym przypadku zastosowanie znajdował kurs kupna dla dewiz (aktualna tabela kursów) obowiązujący w (...) w dni realizacji zlecenia płatniczego. Co do zasad spłaty kredytu, § 13 umowy stanowił, iż spłata zadłużenia następuje w drodze potrącenia przez (...) swoich wierzytelności z tytułu udzielonego kredytu z rachunku oszczędnościowego kredytobiorcy, kredytobiorca jest zobowiązany do zapewnienia w dniu 1-go każdego miesiąca środków pieniężnych umożliwiających uregulowanie należności z tytułu kredytu, (...) wysyła kredytobiorcom raz na trzy miesiące zawiadomienie o wysokości spłat, na co najmniej 10 dni przed terminem spłaty.§ 18 ust. 1 umowy stanowił, ze niespłacenie przez kredytobiorcę części albo całości raty w terminie umownym spowodowuje, że należność z tytułu zaległej spłaty staje się zadłużeniem przeterminowanym i zostaje przeliczona na walutę polską według obowiązującego w dniu 1-go każdego miesiąca w (...) SA kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna tabela kursów).

W § 30 ust.1 umowy kredytobiorca oświadczał, że poniesie ryzyko zmiany kursów walutowych.

Na podstawie przedmiotowej umowy bank w wypłacił kredytobiorcy:

- w dniu 7 lutego 2006 r. kwotę 166 707,23 zł, która to kwota stanowiła równowartość 69 340 (...) po kursie 1 (...) = 2,4042 zł,

- w dniu 7 lutego 2006 r. kwotę 5 001,22 zł, która to kwota stanowiła równowartość 2 080,20 (...), po kursie 1 (...) = 2,4042 zł.

W dniu 11 grudnia 2017 r. strony podpisały aneks nr (...) do umowy kredytu, na podstawie którego pozwany uzyskał możliwość spłacania rat w (...).

Spłata kredytu odbywała się w złotówkach. H. L. w okresie od 7 lutego 2006 r. do 7 września 2021 r. łącznie uiścił na rzecz Banku kwotę
166 183,52 zł.

Dowód: umowa k. 13-14, informacja Banku k. 32, zaświadczenie – k. 26-38 akt I C 984/21 Sądu Okręgowego w Kielcach.

Wyrokiem z dnia 17 maja 2022 r. w sprawie o sygn. akt I C 984/21 Sąd Okręgowy w Kielcach I Wydział Cywilny ustalił, że umowa kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) zawarta w dniu 7 lutego 2006 r. pomiędzy (...) Kasą (...) Bank (...) S.A. w H. a H. L. jest nieważna oraz zasądził od (...) Kasy (...) Bank (...) S.A. w H. na rzecz H. L. kwotę 166 183,52 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty.

Dowód: wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dn. 17 maja 2022 r., sygn. akt I ACa 984/21 wraz z uzasadnieniem k. 160, 165-177 ww. akt Sądu Okręgowego w Kielcach.

Od wskazanego wyżej wyroku (...) Kasa (...) Bank (...) S.A. wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Wyrokiem z dnia 18 marca 2025 r. wydanym w sprawie I ACa (...) apelacja powoda została oddalona.

Dowód: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dn. 18 marca 2025 r., sygn. akt I ACa (...)/22 k. 259 akt I C 984/21 Sądu Okręgowego w Kielcach.

Powodowy Bank pismem z dnia 3 kwietnia 2024 r. w związku z wytoczeniem przeciwko niemu powództwa oraz podniesienia w nim zarzutu bezskuteczności (nieważności) umowy w całości celem zabezpieczenia interesów Banku wezwał pozwanego do zwrotu wypłaconego w wykonaniu umowy kapitału kredytu poprzez zapłatę kwoty 171 708,45 zł w terminie 1 miesiąca od doręczenia pisma. Wezwanie zostało odebrane w dniu 6 maja 2024 r.

Dowód: wezwanie do zapłaty wraz z wydrukiem ze śledzenia przesyłek k. 38-39.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w tej sprawie oraz w sprawie z powództwa kredytobiorcy prowadzonej przez tut. Sąd Okręgowy pod sygn. I C 984/21, w postaci dowodów z wymienionych dokumentów. Powołanym powyżej dokumentom, w tym złożonym w postaci kserokopii, Sąd w całości dał wiarę, albowiem nie wzbudziły wątpliwości Sądu co do swojej zgodności z oryginałem, nie nosiły bowiem śladów przerobienia lub podrobienia. Nie były również kwestionowane przez strony w toku niniejszego postepowania, a więc brak jest jakichkolwiek podstaw, by kwestionować ich wartość dowodową. W pozostałym zakresie złożone przez strony dokumenty okazały się nieprzydatne do poczynienia istotnych ustaleń faktycznych w sprawie, albowiem dotyczyły okoliczności bezspornych, niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia bądź pozostających poza zakresem przedmiotu niniejszego postępowania.

Sąd zważył co następuje:

Powództwo (...) Kasy (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w H. przeciwko H. L. zasługuje na uwzględnienie.

W pozwie powód domagał się od pozwanego zapłaty kwoty 171 708,45 zł tytułem zwrotu wypłaconego kapitału kredytu udzielonego na podstawie umowy kredytu (...) nr (...) z dnia 7 lutego 2006 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty. Prawomocnym wyrokiem z dnia 17 maja 2022 r. w sprawie o sygn. akt I C 984/21 Sąd Okręgowy w Kielcach I Wydział Cywilny ustalił, że umowa kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) zawarta w dniu 7 lutego 2006 r. pomiędzy (...) Kasą (...) Bank (...) S.A. w H. a H. L. jest nieważna oraz zasądził od (...) Kasy (...) Bank (...) S.A. w H. na rzecz H. L. kwotę 166 183,52 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty.

Wobec powyższego, dochodzone niniejszym pozwem roszczenie o zwrot kapitału udostępnionego kredytu stanowi roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia. Jak wskazano wyżej, w wykonaniu spornej umowy kredytu, Bank wypłacił pozwanemu kwotę 171 708,45 zł, która powinna zostać Bankowi zwrócona przez kredytobiorcę.

Ustalenia faktów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w większości były niesporne, zaś spór skupiał się przede wszystkim na ocenie prawnej dochodzonych przez powoda roszczeń oraz zarzutów podnoszonych przez pozwanego.

Odnosząc się do przedłożonego przez pozwanego pisma z dnia 21 marca 2025 r. należy wskazać, iż sam fakt skierowania przez Bank takiego pisma nie może przesądzać o rzeczywistym stanie rozliczeń stron. Powód nie kwestionował wprawdzie, iż skierował do pozwanego pismo zawierające informację o całkowitej spłacie kredytu. Wyjaśnił jednak, że dokument ten został sporządzony przy błędnym założeniu, iż umowa kredytu była ważna i została prawidłowo wykonana przez strony. Tymczasem wobec prawomocnego ustalenia nieważności umowy kredytu odpadła podstawa prawna świadczeń spełnionych przez strony, a ich wzajemne rozliczenie następuje na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu. W tych okolicznościach informacja o „całkowitej spłacie kredytu” odnosiła się wyłącznie do wykonania obowiązków wynikających z nieważnej umowy kredytowej i nie mogła prowadzić do wygaśnięcia roszczenia o zwrot kapitału dochodzonego jako świadczenie nienależne. Po stwierdzeniu nieważności umowy strony nie są bowiem związane jej postanowieniami, lecz zobowiązane są do zwrotu wzajemnie spełnionych świadczeń.

Z tego względu przedmiotowe pismo nie stanowiło potwierdzenia definitywnego rozliczenia stron po unieważnieniu umowy, lecz jedynie odzwierciedlało błędne przekonanie powoda co do dalszego obowiązywania stosunku umownego.

Kluczową konsekwencją nieważności umowy jest konieczność traktowania takiej umowy jakby nigdy nie została zawarta, czyli jakby nie funkcjonowała pomiędzy stronami od samego początku. Takie stwierdzenie dotyczy w szczególności przypadków, gdy do ukształtowania stosunku umownego doszło w sposób wyraźnie krzywdzący kredytobiorcy, przy wykorzystaniu przez drugą stronę silniejszej pozycji. Sankcja w postaci bezwzględnej nieważności umowy powoduje, że strony powinny dokonać zwrotu świadczeń, które otrzymały w wykonaniu nieważnej umowy kredytu jako świadczeń nienależnych w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. Kreuje to po stronie kredytobiorcy obowiązek zwrotu kapitału kredytu uzyskanego od Banku, zaś po stronie Banku – obowiązek zwrotu na rzecz kredytobiorcy sumy świadczeń uzyskanych przez cały okres kredytowania. Podstawą prawną roszczenia w takim przypadku jest art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c., które dotyczą tzw. świadczenia nienależnego. Zgodnie ze wskazanymi przepisami, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, tj. takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 k.c.). Kwestia rozliczenia świadczeń wynikających z nieważnej umowy kredytowej stanowiła przedmiot sporu zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądowym, z uwagi na dwie konkurencyjne teorie określające sposób zwrotu dokonanych przez strony świadczeń tj. teoria salda i teoria dwóch kondykcji. Ugruntowanym stanowiskiem pozostaje obecnie, że należy stosować teorię dwóch kondykcji, która zakłada, że w sytuacji stwierdzenia przez Sąd że umowa jest nieważna, obie strony umowy (kredytobiorcy oraz Bank) stały się bezpodstawnie wzbogacone. Każdej ze stron przysługuje odrębne roszczenie, którego można dochodzić niezależnie od roszczenia przysługującego drugiej stronie. Wynika to z analizy treści art. 405 k.c., w świetle którego, gdy dochodzi do bezpodstawnego wzbogacenia powstaje tyle odrębnych stosunków zobowiązujących do jego zwrotu, ile było stron nieważnej czynności prawnej, które w jej wyniku odniosły korzyść.

Mając na uwadze powyższe Sad zasądził od H. L. na rzecz (...) Kasy (...) Bank (...) SA kwotę 171 708,45 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 marca 2025 r. do dnia zapłaty.

Sąd jednocześnie oddalił powództwo pozostałym zakresie, a to co do roszczenia odsetkowego za okres od dnia 7 czerwca 2024 r. do dnia 17 marca 2025 r. jako bezzasadne.

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c.

W sprawie niniejszej Bank postawił swą wierzytelność w stan wymagalności pismem z dnia 3 kwietnia 2024 r., które doręczone zostało pozwanemu w dniu 6 maja 2024 r., zakreślając miesięczny termin na spełnienie świadczenia. Zatem powód określił datę wymagalności świadczenia na dzień 7 czerwca 2024 r. W ocenie Sądu takie stanowisko Banku nie znajduje uzasadnienia w świetle zasad dotyczących ochrony konsumentów.

Roszczenie powoda o zwrot kapitału kredytu mogło zostać uznane za wymagalne dopiero z chwilą prawomocnego przesądzenia nieważności umowy kredytu, tj. z dniem wydania przez Sąd Apelacyjny w Krakowie wyroku oddalającego apelację banku od wyroku tut. Sądu Okręgowego ustalającego nieważność umowy. Do tego momentu między stronami istniał rzeczywisty i usprawiedliwiony spór co do ważności stosunku prawnego będącego podstawą wypłaty środków pieniężnych. Pozwany pozostawał w przekonaniu, że umowa kredytu jest nieważna, podczas gdy Bank konsekwentnie twierdził, iż umowa pozostaje ważna i skuteczna. Dopiero prawomocne zakończenie postępowania w sprawie z powództwa kredytobiorcy doprowadziło do definitywnego odpadnięcia podstawy prawnej świadczeń stron i stworzyło obowiązek wzajemnego rozliczenia świadczeń nienależnych. Wcześniej nie sposób było przyjąć, aby pozwany pozostawał w opóźnieniu w spełnieniu świadczenia, skoro istniała uzasadniona niepewność co do samego istnienia oraz zakresu obowiązku zwrotu kapitału. Dopiero od chwili prawomocnego ustalenia nieważności umowy możliwe było skonkretyzowanie roszczenia banku oraz wezwanie pozwanego do jego wykonania.

Zachowanie takie w ocenie Sądu nie jest zachowaniem lojalnym i uczciwym wobec kredytobiorcy – konsumenta. Nie powinno zatem zasługiwać na ochronę prawną. W konsekwencji zasadne było zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie dopiero od daty wydania prawomocnego wyroku przez Sąd Apelacyjny, albowiem dopiero od tej chwili pozwany mógł pozostawać w opóźnieniu w rozumieniu art. 481 § 1 k.c.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w punkcie I i II wyroku.

Zgodnie z art.100 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.

To nie arytmetyczny wynik jest decydujący dla zastosowania art. 100 k.p.c., lecz o zastosowaniu metody rozliczenia powinny decydować zasady słuszności. (zob. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 5 grudnia 2024 r., I ACa (...))

Właściwe stosowanie art. 100 k.p.c. wymaga całościowego, jednego orzeczenia o kosztach, gdyż dopiero znając rozstrzygnięcie o wszystkich żądaniach można prawidłowo, stosunkowo rozdzielić koszty, z uwzględnieniem wyniku i celowości poszczególnych środków procesowych podjętych przez strony (art. 98 § 1 k.p.c.), słuszności (art. 102 k.p.c.) oraz właściwego wykonywania obowiązków procesowych i korzystania z uprawnień (art. 41 i 103 k.p.c.). (zob. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2024 r., I CSK 3041/23)

Odnosząc powyższe rozważania prawne do stanu faktycznego niniejszej sprawy, Sąd zwraca uwagę, iż powodowy Bank kwestionował ważność umowy w procesie z powództwa kredytobiorcy, domagał się ponownie zasądzenia kwoty kapitału pomimo, że był w jej posiadaniu, mógł zgłosić zarzut potrącenia podobnie jak i pozwany, którzy po wydaniu w dniu 18 marca 2025 r. przez Sąd Apelacyjny w Krakowie wyroku w sprawie I ACa 1332/22 winni zgłosić zarzuty potrącenia w zakresie kwoty nadpłaty ponad kapitał. Sąd podkreśla, że strony mogły skutecznie rozliczyć się po wydaniu wyroku przez Sąd II instancji poprzez złożenie skutecznych zarzutów potrącenia, lecz nie zrobiły tego i w związku z tym wygenerowały niepotrzebny proces sądowy.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie III wyroku.

SSO Beata Kupiec