Wyrok z 12 maja 2026, sygn. VII U 1529/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

12 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie

VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel

po rozpoznaniu 12 maja 2026 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym

sprawy W. A.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy

na skutek odwołania W. A.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B.

z 7 września 2023 r. nr (...)

1)  oddala odwołanie,

2)  przyznaje radcy prawnemu X. I. 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i nakazuje wypłacenie tej kwoty ze środków Skarbu Państwa - Kasy Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie.

VII U 1529/23

UZASADNIENIE

Decyzją z 7 września 2023 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. odmówił W. A. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wskazując, że jej niezdolność do pracy nie powstała w okresie zatrudnienia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania zatrudnienia (k. 16 akt rentowych).

10 października 2023 r. W. A. odwołała się od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę i wskazując, że „spełnia okres składkowy” (k. 3).

W odpowiedzi na odwołanie z 31 października 2023 r., pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu powołując się na treść art. 57 oraz art. 58 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, organ rentowy wskazał, że odwołująca orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z 6 września 2023 r. została uznana za trwale częściowo niezdolną do pracy, jako datę powstania niezdolności do pracy przyjęto 20 listopada 1990 r. W związku z czym odwołująca nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 57 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, gdyż niezdolność do pracy nie powstała w okresie zatrudnienia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania zatrudnienia (k. 7).

W toku sprawy odwołującej przyznano pełnomocnika z urzędu, która poparła odwołanie, nadal kwestionując ustalenia ZUS w zakresie określenia momentu powstania niezdolności do pracy. Domagała się także zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (k. 37 - pismo z 1 lutego 2024 r., k. 122 - pismo z 27 września 2024 r.).

Sąd Okręgowy, ustalił następujący stan faktyczny:

W. A., urodzona (...), ma rozpoznany głęboki niedosłuch zmysłowo nerwowy, częściowo kompensowany aparatem słuchowym oraz zaburzenia mowy, w związku z czym od drugiego roku życia jest pod opieką leczniczo - rehabilitacyjną Zakładu (...). 20 listopada 1990 r. przeprowadzono badanie słuchu, w którym wykazano głęboki niedosłuch obustronny. Odwołująca korzysta z aparatu słuchowego, mowę odczytuje z ruchu warg i słabo zna język migowy. W wieku 17 lat przeszła operację wszczepienia implantu słuchowego. Odwołująca jest również leczona przewlekle z powodu zaburzeń depresyjnych i lękowych mieszanych, przyjmuje leki psychiatryczne.

Decyzją z 5 lipca 2017 r. organ rentowy odmówił W. A. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (akta rentowe tom I k. 43).

Decyzją z 14 października 2019 r. organ rentowy odmówił W. A. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, a decyzją z 11 października 2019 r. prawa do renty socjalnej (akta rentowe tom III k. 273). Wyrokiem z 17 czerwca 2023 r. w sprawie VII U 4687/19 oddalił nieprawomocnie odwołania W. A. od dwóch ostatnich decyzji.

10 maja 2023 r. ubezpieczona złożyła kolejny wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z 17 lipca 2023 r. ustalił, że W. A. jest częściowo niezdolna do pracy do 31 lipca 2026 r., jako datę powstania niezdolności do pracy przyjmując 31 grudnia 1991 r. (akta rentowe tom (...) k. 11 - orzeczenie LO ZUS, akta rentowe tom IV - opinia lekarska).

Po wniesieniu sprzeciwu sprawa została przekazana do komisji lekarskiej ZUS, która 6 września 2023 r. ustaliła, że W. A. jest trwale częściowo niezdolna do pracy a niezdolność do pracy powstała 20 listopada 1990 r. Komisja rozpoznała u odwołującej obustronny głęboki niedosłuch zmysłowo nerwowy, niewyraźną mowę, zaburzenia depresyjno lękowe, niedoczynności tarczycy i endometriozę (akta rentowe tom (...) k. 14 - orzeczenie KL ZUS, akta rentowe tom IV - opinia lekarska).

Postanowieniem z 8 lutego 2024 r. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego otolaryngologa celem ustalenia czy odwołująca się jest niezdolna do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, a jeśli tak, to czy jest to niezdolność częściowa czy całkowita i na jaki okres, ze wskazaniem daty początkowej powstania tej niezdolności (k. 34).

W opinii z 9 września 2024 r. biegły sądowy otolaryngolog M. G., w oparciu o dokumentację medyczną stwierdził, że za datę powstania niepełnosprawności odwołującej należy przyjąć pierwsze dostępne w aktach badanie słuchu, w którym wykazano głęboki niedosłuch obustronny, tj. badanie słuchu z 20 listopada 1990 r., nadto biegły wskazał, że w jego ocenie W. A. nie jest niezdolna do pracy (k. 107 - 110).

W piśmie z 28 września 2024 r. pełnomocnik odwołującej wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej (k. 124 - 124v.).

Sąd postanowieniem z 20 stycznia 2025 r. w pkt 1. dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii celem ustalenia czy odwołująca się jest zdolna czy też całkowicie lub częściowo niezdolna do pracy, czy jest to niezdolność trwała, czy okresowa, a jeżeli okresowa to na jaki okres, natomiast w pkt 2. dopuścił dowód z opinii uzupełniającej biegłego sądowego zakresu otolaryngologii M. G. celem ustosunkowania się do zastrzeżeń podniesionych przez pełnomocnika odwołującej w piśmie z 28 września 2024 r. (k. 128).

W opinii uzupełniającej z 3 lutego 2025 r. biegły sądowy otolaryngolog M. G. udzielił odpowiedzi na pytania pełnomocnika odwołującej i podtrzymał, że z przyczyn laryngologicznych u odwołującej nie stwierdza się całkowitej niezdolności do pracy oraz, że naruszenie sprawności organizmu jest trwałe, nieodwracalne i wystąpiło w okresie nieskładkowym, gdyż istnieje od urodzenia (k. 134 - 137).

W opinii z 15 grudnia 2025 r. biegła sądowa psychiatra A. E., w oparciu o dokumentację medyczną stwierdziła, że nie ma podstaw, aby stwierdzić, że odwołująca W. A. z powodów psychiatrycznych jest osobą całkowicie lub częściowo niezdolną do pracy (k. 182 - 184v.).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty. Zostały one ocenione jako wiarygodne, ponieważ ich treść oraz forma nie budziły zastrzeżeń.

Ustalając stan faktyczny sąd oparł się również na opiniach sporządzonych przez biegłych sądowych: otolaryngologa M. G. oraz psychiatrę A. E.. Opinie te zostały sporządzone w sposób rzetelny i fachowy z uwzględnieniem dostępnej w sprawie dokumentacji medycznej ubezpieczonej. Wnioski biegłych mają charakter stanowczy i jednoznaczny, a poza tym zostały należycie i przekonująco uzasadnione. Biegli zgodnie wskazali, że schorzenia odwołującej nie sprowadzają na nią niezdolności do pracy, przy czym biegły otolaryngolog podkreślił, że naruszenie sprawności organizmu jest trwałe, nieodwracalne i wystąpiło w okresie nieskładkowym, gdyż istnieje od urodzenia i za datę powstania niepełnosprawności należy przyjąć pierwsze dostępne w aktach badanie słuchu, w którym wykazano głęboki niedosłuch obustronny, tj. badanie słuchu z 20 listopada 1990 r.

Strony nie złożyły zastrzeżeń do opinii. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia kończącego postępowanie.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie było nieuzasadnione.

Na wstępie należy zważyć, że renta z tytułu niezdolności do pracy może być przyznana ubezpieczonemu, który spełnia łącznie przesłanki określone w art. 57 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 t.j., dalej jako ustawa emerytalna), a więc:

1)  jest niezdolny do pracy,

2)  ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,

3)  niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3 - 8 i 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11 - 12, 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15 - 17 oraz art. 7 pkt 1 - 3, 5 lit. a, pkt 6 i 12 albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów,

4)  nie ma ustalonego prawa do emerytury z Funduszu lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.

Pierwsza ze wskazanych wyżej przesłanek - niezdolność do pracy - w rozpatrywanej sprawie nie była sporna. Kolejna przesłanka konieczna dla przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, o której mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, wiąże się z koniecznością posiadania przez ubezpieczonego okresów składkowych i nieskładkowych w wymiarze określonym w art. 58 ustawy. Wymóg ten wynika z tego, że renta z tytułu niezdolności do pracy nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym na rzecz osób niezdolnych do pracy, pozostającym bez związku z tytułem ubezpieczenia rentowego, ale jedną z form zabezpieczenia społecznego powiązaną z wymaganym okresem płacenia składek (por. wyrok Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2016r., I UK 424/15). Wskazany art. 58 ustawy emerytalnej określa w ust. 1, że warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, w myśl art. 57 ust. 1 pkt 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej:

1)  1 rok - jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat;

2)  2 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat;

3)  3 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat;

4)  4 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat;

5)  5 lat - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.

Okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej.

Jeśli chodzi zaś o trzeci z warunków, określony w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, to wiąże się on z okresami, w czasie których powinna powstać niezdolność do pracy (bądź w ciągu 18 miesięcy od ich ustania), aby ubezpieczony mógł skorzystać z prawa do renty. W orzecznictwie wskazuje się, że skutkiem związania prawa do świadczeń z ubezpieczeniem jest utrata tego prawa po ustaniu ubezpieczenia. Osoba, której ubezpieczenie ustało, nie ma żadnych uprawnień wynikających z tego ubezpieczenia i aby uprawnienia takie uzyskać musi ubezpieczyć się ponownie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2014 r., II UK 232/13). W tym przypadku ustawodawca przewidział jednak pewien wyjątek. Zgodnie z art. 57 ust. 2 ustawy emerytalnej przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety, a 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.

W przedmiotowej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych już w toku postępowania wyjaśniającego zainicjowanego wnioskiem ubezpieczonej o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS oraz komisji lekarskiej ZUS, uznał badaną za osobę trwale częściowo niezdolną do pracy. Sporna pozostała kwestia czy powstanie niezdolności do pracy W. A. powstała w okresie zatrudnienia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania zatrudnienia.

Sąd w niniejszym postępowaniu dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu otolaryngologii oraz psychiatrii na okoliczność ustalenia czy odwołująca się jest zdolna czy też całkowicie lub częściowo niezdolna do pracy zarobkowej, ze szczególnym wskazaniem daty powstania tej niezdolności, czy jest to niezdolność trwała czy okresowa, a jeżeli okresowa to na jaki okres. Data powstania niezdolności do pracy W. A. rzutowała na kwestię spełnienia przez ubezpieczoną przesłanek, o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt 3. Wskazując na ten właśnie przepis organ rentowy odmówił przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, powołując się na okoliczność, że W. A. nie spełniła warunków związanych z okresem powstania niezdolności.

Sąd zgodził się ze stanowiskiem przedstawionym przez organ rentowy. Biegły otolaryngolog M. G. jasno wskazał, że naruszenie sprawności organizmu jest trwałe, nieodwracalne i wystąpiło w okresie nieskładkowym, gdyż istnieje od urodzenia i za datę powstania niepełnosprawności należy przyjąć pierwsze dostępne w aktach badanie słuchu, w którym wykazano głęboki niedosłuch obustronny, tj. badanie słuchu z 20 listopada 1990 r. Biegli wydając opinie uwzględnili dostępną dokumentację medyczną ubezpieczonej, opisali przebieg procesu chorobowego i wypowiedzieli się na temat stanu jej zdrowia. Sąd nie miał zastrzeżeń do opinii, zostały one sporządzone w sposób fachowy, zawierają logiczne umotywowanie i jednoznaczne wnioski co do niemożności ustalenia terminu powstania niezdolności do pracy. W tym miejscu podkreślić należy, że podstawowym dowodem w sprawach o rentę jest dowód z opinii biegłego sądowego. W takim wypadku Sąd nie może poczynić ustaleń sprzecznych z opinią biegłego, jeśli jest ona prawidłowa i jeżeli odmienne ustalenia nie mają oparcia w pozostałym materiale dowodowym (Wyrok SN z 14 marca 2007 r., III UK 130/06, OSNP 2008, nr 7 - 8, poz. 113.).

Sąd nie stwierdził nieprawidłowości w prezentowanym przez organ stanowisku, gdyż ubezpieczona nie spełniła przesłanki z art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, gdyż za datę powstania niepełnosprawności W. A. należy przyjąć pierwsze dostępne w aktach badanie słuchu, w którym wykazano głęboki niedosłuch obustronny, tj. badanie słuchu z 20 listopada 1990 r., zatem niezdolność do pracy nie powstała w okresie zatrudnienia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania zatrudnienia.

Należy podkreślić, że częściowe spełnienie warunków koniecznych do uzyskania prawa do renty, tj. stwierdzenie częściowej niezdolności do pracy nie było wystarczające do zmiany zaskarżonej decyzji. Jak zostało wcześniej wskazane, do uzyskania prawa do tego świadczenia konieczne jest spełnienie kumulatywnie przesłanek określonych w art. 57 ust. 1 ustawy emerytalnej. Niespełnienie choćby jednego z warunków określonych w tym przepisie skutkuje brakiem możliwości przyznania świadczenia.

Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Organ rentowy prawidłowo i zgodnie z art. 57 i art. 58 ustawy emerytalnej stwierdził niespełnienie przesłanek, skutkujące niemożnością przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Z tych też przyczyn odwołanie podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 KPC, o czym Sąd orzekł w pkt 1 wyroku.

Odwołująca reprezentowana była przez pełnomocnika z urzędu radcę prawnego X. I., w związku z tym Sąd w pkt 2 sentencji wyroku Sąd przyznał na rzecz pełnomocnika kwotę 442,80 złotych w oparciu o § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2026 poz. 136), powiększając stawkę minimalną o podatek od towarów i usług.

sędzia (del.) Magdalena Pytel