Postanowienie z 4 maja 2026, sygn. II Ca 440/26

POSTANOWIENIE

Dnia 4 maja 2026 roku

S ą d Okr ę gowy w Szczecinie II Wydzia ł Cywilny Odwo ł awczy

w składzie następującym:

Przewodniczący : SSR del. do SO Rafał Reszka

po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2026 roku w Szczecinie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy ze skargi R. K.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2019 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt II Ca 539/18,

z wniosku (...) sp. z o.o. w P.

przy udziale (...) S.A. w P., R. K., Skarbu Państwa - Starosty (...)

o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu

postanawia:

odrzucić skargę.

Sędzia Rafał Reszka

Sygnatura akt II Ca 440/26

UZASADNIENIE

postanowienia z dnia 4 maja 2026 roku

Uczestnik postępowania R. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia 2 marca 2026 roku (k. 1 - 4, 8) wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2019 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt II Ca 539/18, mocą którego oddalono apelację uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Gryficach z dnia 9 marca 2018 roku, wydanego w sprawie o sygnaturze akt I Ns 607/16. Uczestnik jako podstawę wznowienia wskazał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 roku, sygnatura akt P 10/16, opublikowany w dniu 14 stycznia 2026 roku w OTK-A 2026/1.

Skarżący przy tym domaga się:

- zmiany zaskarżonego postanowienia sądu okręgowego poprzez orzeczenie w punkcie I sentencji, że zmienia zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego w Gryficach w ten sposób, że oddala wniosek o zasiedzenie w całości oraz zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania w I instancji według norm przepisanych;

- ewentualnie - uchylenia zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2019 roku, sygnatura akt II Ca 539/18, a także poprzedzającego je postanowienia Sądu Rejonowego w Gryficach z dnia 9 marca 2018 roku, sygnatura akt I Ns 607/16, oraz przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;

- zasądzenia od wnioskodawcy na rzecz uczestnika zwrotu koszów postępowania w II instancji i niniejszego postępowania wznowieniowego, według norm przepisanych.

Skarżący wskazał, że przedmiotem kwestionowanego rozstrzygnięcia było stwierdzenie nabycia przez poprzedników prawnych wnioskodawcy (...) sp. z o.o. w drodze zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Służebność ta obciąża nieruchomość uczestnika stanowiącą działkę nr (...) położoną w miejscowości B., gmina G., i dotyczy eksploatacji napowietrznych linii elektroenergetycznych: linii 110 kV (relacji K. - G.) oraz dwóch linii 15 kV (nr (...) i nr (...)). Jako ustawową podstawę wznowienia pełnomocnik uczestnika wskazała art. 401 ^{( 1)} k.p.c., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 roku, wydany w sprawie o sygnaturze akt P 10/16. Pełnomocnik podniosła, że wskazany wyrok TK stwierdził niekonstytucyjność przepisów art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego w zakresie, w jakim umożliwiały one nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa - przed wejściem w życie regulacji o służebności przesyłu w 2008 roku - służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Zdaniem skarżącego, orzeczenie to eliminuje z obrotu prawnego wykładnię, na której oparto zaskarżone postanowienie, a która naruszała konstytucyjne prawo własności oraz zasadę zamkniętego katalogu ograniczonych praw rzeczowych. Pełnomocnik skarżącego wskazała ponadto, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany w dniu 14 stycznia 2026 roku w Zbiorze Urzędowym Orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (OTK-A 2026/1).
W ocenie strony skarżącej, data ta wyznacza początek biegu trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, przewidzianego w art. 407 § 2 k.p.c.

Zważywszy na powyższe, skarżący jest zdania, że wywiedziona skarga jawi się jako dopuszczalna oraz terminowa.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Skarga, jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania, podlegała odrzuceniu.

Na wstępie godzi się zauważyć, iż skarga o wznowienie postępowania stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia służący wzruszeniu prawomocnego orzeczenia. Nie ma ona charakteru środka kontroli prawidłowości zapadłych orzeczeń (nie jest swoistą „trzecią instancją”), lecz stanowi procesową instytucję umożliwiającą ponowne rozpoznanie sprawy wyłącznie z enumeratywnie wymienionych, skonkretyzowanych w ustawie przyczyn; realizuje w ten sposób zadania ściśle „reparacyjne” (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2010 roku, sygnatura akt III CZ 67/09, oraz z dnia 21 marca 2014 roku, sygnatura akt IV CZ 9/14).

Z uwagi na wyjątkowość i systemowy ciężar tej instytucji, przed przystąpieniem do merytorycznego badania zasadności żądania, obowiązkiem sądu jest weryfikacja kwestii formalnych, w tym ustalenie, czy skarga została wniesiona w przepisanym terminie, czy jest dopuszczalna, a nade wszystko - czy została oparta na ustawowej podstawie. Powyższe wprost wynika z dyspozycji art. 410 § 1 k.p.c., wedle którego sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub nieopartą na ustawowej podstawie.

Co istotne, w myśl art. 148 § 3 k.p.c., przepisu o naturze lex generalis, sąd może wydać postanowienie na posiedzeniu niejawnym.

Merytoryczne rozpoznanie skargi jest możliwe jedynie po pozytywnym zweryfikowaniu wystąpienia opisanej w ustawie podstawy prawnej (art. 409 k.p.c. - skarga o wznowienie powinna czynić zadość warunkom pozwu oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz wniosek o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia).

Co wymaga szczególnego podkreślenia, w ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że skarga o wznowienie postępowania „nie opiera się na ustawowej podstawie” w rozumieniu art. 410 § 1 k.p.c. nie tylko wtedy, gdy przytoczona w niej podstawa nie odpowiada wzorcowi którejkolwiek z podstaw wznowienia ujętych w kodeksie, ale w równej mierze wówczas, gdy sformułowana podstawa wprawdzie odpowiada temu wzorcowi, lecz w rzeczywistości - obiektywnie - nie wystąpiła ( vide: postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 kwietnia 2011 roku, III UZ 6/11; z dnia 14 kwietnia 2011 roku, III UZ 10/11; z dnia 19 marca 2010 roku, II PZ 5/10; z dnia 11 marca 2009 roku, II UZ 2/09; z dnia 4 września 2008 roku, IV CZ 71/08; z dnia 9 maja 2008 roku, II PZ 65/07; z dnia 22 listopada 2007 roku, III CZ 47/07; z dnia 21 września 2007 roku, V CZ 88/07; z dnia 30 maja 2007 roku, IV CZ 22/07; z dnia 24 stycznia 2007 roku, III CZP 1/07 oraz z dnia 7 lipca 2005 roku, IV CO 6/05).

Samo formalne powołanie w treści pisma procesowego przepisu z katalogu art. 401 - 404 k.p.c. nie jest zatem wystarczające, jeżeli z analizy przedłożonych twierdzeń i uwarunkowań prawnych bezspornie wynika, że zjawisko kreujące podstawę wznowienia de facto nie miało miejsca. Taka skarga podlega odrzuceniu a limine.

Taka sytuacja zaistniała na gruncie niniejszej sprawy. Pełnomocnik uczestnika R. K. jako wyłączną podstawę wznowienia postępowania wskazała przepis art. 401 ^{( 1)} k.p.c., powołując się na zapadły w dniu 2 grudnia 2025 roku wyrok Trybunału Konstytucyjnego (wydany w sprawie o sygnaturze akt P 10/16), w którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją RP przepisów art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. w zakresie, w jakim kreowały one możliwość zasiedzenia służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu przed 2008 rokiem.

Zgodnie z art. 401 ¹ k.p.c., można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Przepis ten należy bezwzględnie odczytywać w korelacji z normą kompetencyjną określającą ramy czasowe do wniesienia środka zaskarżenia. Stosownie bowiem do art. 407 § 2 zd. pierwsze k.p.c., w sytuacji określonej w art. 401 ¹ skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Kluczowe dla rozstrzygnięcia dopuszczalności wniesionej skargi jest zatem ustalenie momentu, w którym wyrok Trybunału Konstytucyjnego eliminuje niekonstytucyjną normę z obrotu prawnego, tj. momentu jego „wejścia w życie”. Kwestię tę w sposób wyczerpujący i hierarchicznie najwyższy regulują przepisy Ustawy Zasadniczej. Jak stanowi art. 190 ust. 2 zd. pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Z kolei art. 190 ust. 3 zd. pierwsze Konstytucji RP jednoznacznie przesądza, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.

Na gruncie prawa konstytucyjnego rozróżnić należy czynność „ogłoszenia orzeczenia”, dokonywaną na sali rozpraw po niejawnej naradzie sędziów, od aktu „ogłoszenia we właściwym organie urzędowym” (tzn. promulgacji). Tylko to drugie działanie - tj. oficjalna publikacja - warunkuje wejście wyroku TK w życie, a w konsekwencji utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu (derogację). Skoro w sprawie o sygnaturze akt P 10/16 przedmiotem kontroli konstytucyjnej była ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny, to właściwym organem urzędowym do publikacji wyroku jest, niepodważalnie, Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Dopóki wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie zostanie opublikowany w Dzienniku Ustaw, dopóty zakwestionowany przepis - mimo stwierdzenia jego wadliwości - formalnie korzysta z domniemania konstytucyjności i pozostaje elementem obowiązującego porządku prawnego.

Pełnomocnik skarżącego wskazała, że orzeczenie TK zapadło w dniu 2 grudnia 2025 roku, a następnie wywiodła skutek prawny z faktu opublikowania go w dniu 14 stycznia 2026 roku w publikatorze OTK-A 2026/1. Rozumowanie to obarczone jest fundamentalnym błędem z zakresu wykładni systemowej. Zbiór pod nazwą „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego - Zbiór Urzędowy” (Seria A: akty normatywne)1 stanowi wprawdzie oficjalny periodyk wydawany przez Trybunał Konstytucyjny, jednakże jest to wyłącznie zbiór orzecznictwa o charakterze wewnętrznym, informacyjnym i dokumentacyjnym. Czasopismo to, czy też jego wersja elektroniczna, pod żadnym pozorem nie stanowi „organu urzędowego, w którym akt normatywny był ogłoszony” w rozumieniu art. 190 ust. 2 Konstytucji RP. Publikacja sentencji bądź uzasadnienia wyroku w zbiorze OTK-A nie wywołuje powszechnie wiążących skutków prawnych, nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów Kodeksu cywilnego i nie jest równoznaczna z wejściem orzeczenia w życie.

W realiach niniejszej sprawy powołany przez skarżącego wyrok z dnia 2 grudnia 2025 roku (sygnatura akt
P 10/16) do dnia orzekania przez sąd okręgowy nie doczekał się prawem przewidzianej publikacji w Dzienniku Ustaw. Oznacza to, że z perspektywy ustrojowej przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wszedł dotychczas w życie.

Powyższa konstatacja ma decydujące znaczenie dla oceny wniesionej skargi. Skoro bowiem wyrok TK nie wszedł w życie, to nie ziściła się materialnoprawna podstawa do wznowienia postępowania, na którą powołuje się uczestnik. Innymi słowy, do czasu publikacji w Dzienniku Ustaw, wyrok ten nie kreuje prawokształtującego skutku, który w myśl art. 401 ¹ k.p.c. w zw. z art. 407 § 2 k.p.c. otwierałby stronie drogę do żądania weryfikacji prawomocnego orzeczenia. Skarga wywiedziona przed dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego we właściwym dzienniku urzędowym stanowi, w istocie, skargę opartą na podstawie prawnie (jeszcze) nieistniejącej.

Mając na uwadze doktrynalne założenie, o którym była mowa na wstępie – iż powołanie się w skardze na podstawę wznowienia, która w rzeczywistości obiektywnie nie zaistniała, jest równoznaczne z brakiem ustawowej podstawy – sąd okręgowy uznał, że żądanie uczestnika dotknięte jest brakiem pierwotnym i nieusuwalnym na obecnym etapie. Skarga o wznowienie postępowania, wniesiona z powołaniem się na art. 401 ¹ k.p.c. w oparciu o wyrok TK który nie wszedł w życie, nie opiera się na ustawowej podstawie, co czyni ją niedopuszczalną i obliguje sąd do jej odrzucenia.

Z tych też względów, na podstawie art. 410 § 1 k.p.c., sąd okręgowy orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.

Sędzia Rafał Reszka

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)

1 Źródło: https://otkzu.trybunal.gov.pl