Wyrok z 24 czerwca 2026, sygn. II Ka 8/26

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II Ka 8/26

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

2

CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1.  Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Rejonowego w Jaśle z dnia 13 listopada 2025 r. sygn akt II K 237/25

1.2.  Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca

☒ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.3.  Granice zaskarżenia

1.1.1.  Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐co do winy

☐co do kary

☐co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.1.2.  Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☒art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐art. 439 k.p.k.

☐brak zarzutów

1.4.  Wnioski

☒uchylenie

☐zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami
przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

1.5.  Ustalenie faktów

1.1.3.  Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.1.1.

Brak niepoczytalności lub poczytalności ograniczonej w stopniu znacznym oskarżonego O. A. z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych.

Opinia sądowo-psychia-tryczna z dnia 16 maja 2026 r.

361-368

1.1.4.  Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.2.1.

1.6.  Ocena dowodów

1.1.5.  Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

Opinia sądowo-psychiatryczna z dnia 16 maja 2026 r.

Sąd Odwoławczy w toku postępowania apelacyjnego dopuścił dowód z opinii sądowo-psychiatrycznej na okoliczność ustalenia stanu zdrowia psychicznego oskarżonego O. A..

Biegli psychiatrzy i psycholog w opracowanej opinii z dnia 16 maja 2026 r. nie rozpoznali u oskarżonego choroby psychicznej w rozumieniu zaburzenia o przebiegu psychotycznym ani niedorozwoju umysłowego. Rozpoznali natomiast inne zaburzenia psychiczne pod postacią zespołu uzależnienia spowodowanego używaniem alkoholu w okresie utrzymywanej abstynencji, zaburzeń nastroju z przebytymi epizodami depresyjnymi o podłożu reaktywnym oraz osobowości z rysami paranoicznymi. Aktualnie nie wymaga on leczenia psychiatrycznego, ani nie pozostaje w jego trakcie.

Biegli stwierdzili, iż w okresie objętym zarzutem oskarżony nie miał zniesionej, ani ograniczonej w stopniu znacznym zdolności rozpoznania znaczenia czynu zaniechania alimentacyjnego, ani zdolności kierowania swoim postępowaniem w tym zakresie. Rozpoznane u oskarżonego zaburzenia nie znosiły, ani nie ograniczały w stopniu znacznym poczytalności w rozumieniu art. 31 § 1 i § 2 k.k.

Sąd uznał ww. opinię za w pełni wiarygodną. Opracowana ona została przez biegłych właściwej specjalności, jest ona pełna, jednoznaczna i kategoryczna, a sformułowane w niej wnioski są logicznie umotywowane. Opinia ta ma walor pełnej przydatności dla potrzeb niniejszego postepowania.

Jej wiarygodności nie podważają zarzuty sformułowane przez oskarżonego, stanowiące jedynie bezzasadną polemikę.

1.1.6.  Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

3.1.

Obrońca oskarżonego zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego art. 209 § 1 k.k. przez przyjęcie, że oskarżony począwszy od lutego 2019 r. do kwietnia 2025 r. świadomie uchylał się od ciążącego na nim z mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 18 listopada 2009 r. sygn. akt I C 723/09 oraz wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 29 stycznia 2024 r. sygn. akt I Ca 372/18 obowiązku alimentacyjnego orzeczonego na rzecz byłej małżonki X. A..

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Zarzut jest oczywiście bezzasadny.

Sąd Orzekający dokonał prawidłowej subsumpcji ustaleń faktycznych w sprawie pod normę prawno-karna z art. 209 § 1 k.k., w żaden sposób nie dopuszczając się obrazy tego przepisu.

Zgodnie z art. 209 § 1 k.k. penalizacji podlega ten, kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące.

Kluczowym znamieniem przestępstwa nie alimentacji jest uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego.

Uchylanie się od obowiązku łożenia na rzecz osoby uprawnionej do alimentów zachodzi wtedy, gdy zobowiązany mając obiektywną możliwość wykonywania tego obowiązku, nie dopełnia go ze złej woli. W szczególności ma to miejsce wtedy, kiedy wykazuje negatywny stosunek psychiczny do wykonywania ciążącego na nim obowiązku, co sprawia, że mimo obiektywnej możliwości jego wykonania, obowiązku tego umyślnie nie wypełnia, gdyż wypełnić go nie chce lub też lekceważy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 1995 r. sygn. akt III KRN 29/95, publik. w OSNKW 1995/9-10/64, czy też z dnia 10 maja 2023 r. sygn. akt II KK 135/23, publik. w Lex nr 3563358).

W realiach niniejszej sprawy prawidłowo Sąd Orzekający dostrzegł, iż oskarżony O. A. w okresie od lutego 2019 r. do kwietnia 2025 r. uchylał się od obowiązku alimentacyjnego względem byłej żony X. A..

Przede wszystkim, jak wynika z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy, wydanej w postępowaniu o zasądzenie alimentów, oskarżony po dniu 25 maja 2016 r. był zdolny do pracy na stanowisku programisty, czy na stanowisku matematyka, która to praca miałaby dla niego dodatkowy walor terapeutyczny. Co więcej, oskarżony wyjaśnił, iż ani sąd, ani była żona nie będą decydować o wystąpieniu przez niego o wypłatę świadczenia emerytalnego, które zostałoby zajęte przez komornika na poczet jego zadłużenia alimentacyjnego. Wyjaśnił także, że gdyby nie postawa żony, którą obwinia o złe relacje z dziećmi, to płaciłby alimenty na jej rzecz i nie powstałoby żadne zadłużenie.

W tej sytuacji oczywistym jest, iż oskarżony miał obiektywną możliwość uiszczania alimentów na rzecz byłej żony, a brak realizacji przez niego obowiązku alimentacyjnego podyktowany był negatywnym jego stosunkiem psychicznym do tego obowiązku, jak i do byłej żony uprawnionej do świadczeń alimentacyjnych. Oskarżony był bowiem do 2015 r. zdolny do wykonywania pracy zarobkowej, od 29 kwietnia 2017 r. nie był zarejestrowany jako bezrobotny, wyprzedał cały posiadany majątek i zlikwidował lokaty finansowe, a od 23 stycznia 2021 r. pomimo ukończenia 65 roku życia i nabycia wieku emerytalnego, nie wystąpił o wypłatę emerytury.

3.2.

Obrońca oskarżonego zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj. art. 2 § 2, 4, 7 i 202 § 1 i § 2 k.p.k. przez:

- przyjęcie, że oskarżony O. A. rozwiązując umowę o pracę, wyprzedając cały posiadany majątek, likwidując lokaty finansowe, a uzyskując prawo do emerytury, nie wystąpił o wypłatę nabytych świadczeń, dopuścił się popełnienia zarzucanego mu przestępstwa umyślnie, wykazując lekceważący stosunek do byłej małżonki oraz orzeczeń sądowych;

- zaniechanie badania na etapie przewodu sądowego rzeczywistych przyczyn postępowania oskarżonego mogących pozostawać w związku ze stanem jego psychiki udokumentowanym przedłożonymi do akt dowodami w postaci leczenia psychiatrycznego;

- nie przeprowadzenie w toku postępowania dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów celem wykazania, czy oskarżony w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu posiadał zdolność rozpoznania jego znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, co wobec wyartykułowania przez oskarżonego w złożonych wyjaśnieniach, iż leczył się psychiatrycznie, uzasadniało dopuszczenie takiego dowodu;

- nie poddanie na łamach uzasadnienia zaskarżonego wyroku jakiejkolwiek ocenie przedłożonej przez obrońcę w załączeniu wniosku dowodowego z dnia 1 sierpnia 2025 r. dokumentacji leczenia oskarżonego, w tym leczenia psychiatrycznego.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Zarzut jest oczywiście bezzasadny.

Wbrew stanowisku obrońcy oskarżonego przeprowadzona w sprawie ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd Orzekający nie wykracza poza zakreślone przepisem art. 7 k.p.k. granice swobodnej sędziowskiej oceny, a także nie zawiera istotnych błędów logicznych lub faktycznych oraz nie jest sprzeczna z zasadami doświadczenia życiowego, a tym samym musi korzystać z ochrony zagwarantowanej jego treścią.

Orzekając o sprawstwie oskarżonego Sąd Rejonowy oparł się na dowodach, którym w sposób uprawniony przyznał walor wiarygodności. Właśnie takie dowody, uzupełnione zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, uznane za wiarygodne, legły u podstaw ustaleń faktycznych w przedmiotowej sprawie, co jest oczywiste i w pełni odpowiada treści art. 410 k.p.k. i w żaden sposób nie narusza zasady obiektywizmu z art. 4 k.p.k.

Podkreślenia wymaga, że samoistnym zarzutem apelacyjnym nie może być zarzut naruszenia art. 2 k.p.k. Przestrzeganie naczelnych zasad procesu karnego (we wskazanym przepisie to zasada prawdy materialnej), jest bowiem gwarantowane w przepisach szczegółowych i dopiero wskazanie naruszenia tych konkretnych, szczegółowych przepisów może uzasadniać zarzut apelacyjny (tak Sąd Najwyższy w: wyroku z 5 października 2010 r. sygn. akt III KK 370/09, publik. w OSNwSK 2010/1/1878; postanowieniu z 27 marca 2007 r. sygn. akt III KK 461/06, publik. w OSNwSK 2007/1/711, czy też Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 5 października 2022 r. sygn. akt II AKa 76/22, publik. w Lex nr 3625868).

Sąd Orzekający przypisując oskarżonemu O. A. zarzucane mu przestępstwo z art. 209 § 1 k.k., tj. przestępstwo nie alimentacji na rzecz byłej zony X. A. oparł się na dowodach w postaci zeznań pokrzywdzonej, częściowych wyjaśnień oskarżonego, a także dokumentacji w postaci informacji Komornika Sądowego, Urzędu Pracy, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, informacji KRK, orzeczeń sądowych, czy też opinii biegłego z zakresu medycyny pracy. Wskazane dowody pozwoliły Sądowi Orzekającemu na ocenę możliwości finansowych oskarżonego i przyczyn uchylania się oskarżonego od obowiązku alimentacyjnego. Dowody te skutecznie przełamały linię obrony oskarżonego, nie przyznającego się do zarzutu i zasłaniającego się stanem zdrowia mającym mu uniemożliwiać zarobkowanie do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego.

Sąd Odwoławczy w toku postępowania apelacyjnego dopuścił dowód z opinii sądowo-psychiatrycznej na okoliczność ustalenia stanu zdrowia psychicznego oskarżonego O. A..

Biegli psychiatrzy i psycholog w opracowanej opinii z dnia 16 maja 2026 r. nie rozpoznali u oskarżonego choroby psychicznej w rozumieniu zaburzenia o przebiegu psychotycznym ani niedorozwoju umysłowego. Rozpoznali natomiast inne zaburzenia psychiczne pod postacią zespołu uzależnienia spowodowanego używaniem alkoholu w okresie utrzymywanej abstynencji, zaburzeń nastroju z przebytymi epizodami depresyjnymi o podłożu reaktywnym oraz osobowości z rysami paranoicznymi. Aktualnie nie wymaga on leczenia psychiatrycznego, ani nie pozostaje w jego trakcie.

Biegli stwierdzili, iż w okresie objętym zarzutem oskarżony nie miał zniesionej, ani ograniczonej w stopniu znacznym zdolności rozpoznania znaczenia czynu zaniechania alimentacyjnego, ani zdolności kierowania swoim postępowaniem w tym zakresie. Rozpoznane u oskarżonego zaburzenia nie znosiły, ani nie ograniczały w stopniu znacznym poczytalności w rozumieniu art. 31 § 1 i § 2 k.k.

Sąd uznał ww. opinię za w pełni wiarygodną. Opracowana ona została przez biegłych właściwej specjalności, jest ona pełna, jednoznaczna i kategoryczna, a sformułowane w niej wnioski są logicznie umotywowane. Opinia ta ma walor pełnej przydatności dla potrzeb niniejszego postepowania.

Jej wiarygodności nie podważają zarzuty sformułowane przez oskarżonego, stanowiące jedynie bezzasadną polemikę.

Wniosek

Obrońca oskarżonego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi i instancji do ponownego rozpoznania.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi i instancji do ponownego rozpoznania, jest bezzasadny. Dotychczas bowiem przeprowadzone postępowanie przez Sąd Orzekający nie wymaga uzupełnienia, a dokonana ocena dowodów nie wymaga korekty.

3.3.

Oskarżony w osobiście sporządzonej apelacji zarzucił, iż Sąd Rejonowy w Jaśle wydał wyrok wbrew obiektywnej prawdzie, wbrew regułom logicznego wnioskowania, na podstawie fałszywych założeń, z pominięciem kardynalnych dowodów dotyczących jego wieloletniego leczenia psychiatrycznego w latach 2015-2019, wieloletniego leczenia ortopedycznego trwającego od 1987 r. do chwili obecnej, wieloletniego leczenia okulistycznego trwającego od 1968 r.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Wbrew stanowisku oskarżonego przeprowadzona w sprawie ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd Orzekający nie wykracza poza zakreślone przepisem art. 7 k.p.k. granice swobodnej sędziowskiej oceny, a także nie zawiera istotnych błędów logicznych lub faktycznych oraz nie jest sprzeczna z zasadami doświadczenia życiowego, a tym samym musi korzystać z ochrony zagwarantowanej jego treścią.

Orzekając o sprawstwie oskarżonego Sąd Rejonowy oparł się na dowodach, którym w sposób uprawniony przyznał walor wiarygodności. Właśnie takie dowody, uzupełnione zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, uznane za wiarygodne, legły u podstaw ustaleń faktycznych w przedmiotowej sprawie, co jest oczywiste i w pełni odpowiada treści art. 410 k.p.k. i w żaden sposób nie narusza zasady obiektywizmu z art. 4 k.p.k.

Sąd Orzekający przypisując oskarżonemu O. A. zarzucane mu przestępstwo z art. 209 § 1 k.k., tj. przestępstwo nie alimentacji na rzecz byłej żony X. A. oparł się na dowodach w postaci zeznań pokrzywdzonej, częściowych wyjaśnień oskarżonego, a także dokumentacji w postaci informacji Komornika Sądowego, Urzędu Pracy, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, informacji KRK, orzeczeń sądowych, czy też opinii biegłego z zakresu medycyny pracy. Wskazane dowody pozwoliły Sądowi Orzekającemu na ocenę możliwości finansowych oskarżonego i przyczyn uchylania się oskarżonego od obowiązku alimentacyjnego. Dowody te skutecznie przełamały linię obrony oskarżonego, nie przyznającego się do zarzutu i zasłaniającego się stanem zdrowia mającym mu uniemożliwiać zarobkowanie do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego.

Pomimo bowiem występujących u oskarżonego schorzeń, w tym leczenia psychiatrycznego, ortopedycznego i okulistycznego, władny był Sąd Orzekający uznać, iż oskarżony w okresie od lutego 2019 r. do kwietnia 2025 r. uchylał się od obowiązku alimentacyjnego względem byłej żony, gdyż mając obiektywne możliwości zarobkowania (co wynika z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy, który stwierdził iż oskarżony po dniu 25 maja 2016 r. był zdolny do pracy na stanowisku programisty lub matematyka), porzucił on pracę, nie był zainteresowany podjęciem zarobkowania, a po uzyskaniu uprawnień emerytalnych do chwili obecnej nie wystąpił do ZUS o wypłatę emerytury, której wysokość na dzień 4 czerwca 2023 r. wynosiłaby 7.377,09 zł. Wszystko to czynione było przez oskarżonego po to, by uprawniona do alimentacji jego była żona, nie mogła od niego otrzymać świadczenia.

Wniosek

Oskarżony nie sformułował żadnych wniosków co do oczekiwanego rozstrzygnięcia apelacji przez Sąd Odwoławczy.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Brak wniosku apelacyjnego powoduje, że zaskarżony wyrok należało uznać za słuszny, a brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia wyroku.

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

4.1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

1.7.  Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

5.1.1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Zaskarżony wyrok utrzymany został w mocy.

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Wyrok należało uznać za słuszny i trafny. Ocena dowodów została dokonana przez Sąd pierwszej instancji zgodnie z zasadami wiedzy logiki i doświadczenia życiowego. Sąd uwzględnił całokształt okoliczności zarówno na korzyść jak i na niekorzyść oskarżonego, a uzasadnienie logicznie przekonuje do zajętego stanowiska oraz do poszczególnych rozstrzygnięć. Apelacje obrońcy oskarżonego oraz oskarżonego stanowią jedynie bezzasadną polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu Orzekającego.

1.8.  Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

5.2.1.

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

1.9.  Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

1.1.7.  Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

5.3.1.1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.1.2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.1.3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

5.3.1.4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

1.1.8.  Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

1.10.  Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

II.

Na podstawie § 11 ust. 2 pkt 4 w zw. z ust. 7 i § 17 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 215 z późn. zm.) Sąd Odwoławczy zasądził od oskarżonego O. A. na rzecz oskarżycielki posiłkowej X. A. kwotę 1008,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym, mając na uwadze dodatkowy termin rozprawy apelacyjnej.

III.

Na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 634 k.p.k. oraz art. 8 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (t. jedn. Dz. U. 2023 r., poz. 123 z późn. zm.) Sąd Odwoławczy zasądził od oskarżonego O. A. na rzecz Skarbu Państwa koszty procesu za postępowanie odwoławcze, a nadto wymierzył mu opłatę za II instancję w kwocie 120 zł.

PODPIS