Wyrok z 24 czerwca 2026, sygn. VII U 553/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2026 r. w Warszawie

sprawy A. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B.

o emeryturę pomostową

na skutek odwołania A. T.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Odział w B. z dnia 31 stycznia 2024 r. znak: (...)

oddala odwołanie.

S. Z.

UZASADNIENIE

W dniu 15 lutego 2024 r. A. T. odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. z dnia 31 stycznia 2024 r., znak: (...), którą ZUS odmówił mu prawa do emerytury pomostowej.

W uzasadnieniu odwołania wskazał, że nie zgadza się z decyzją, ponieważ zostało błędnie ustalone, że nie posiada wymaganego do nabycia prawa do tzw. emerytury pomostowej okresu pracy w warunkach szczególnych zgodnie z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych (odwołanie z dnia 15 lutego 2024 r., k. 3 a.s.).

W odpowiedzi z dnia 5 marca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. wniósł o oddalenie odwołania od decyzji na podstawie art. 477 ^{( 14)} § 1 k.p.c., wskazując, że odwołujący się nie spełnia warunków do uzyskania prawa do emerytury pomostowej ani w oparciu o art. 4, ani o art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych. Jak wynika z akt sprawy ubezpieczony nie spełnił niezbędnego warunku do nabycia prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 4, ponieważ nie udowodnił wykonywania po dniu 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze, wymienionej w nowych wykazach prac. Zakład w ramach ustalania prawa do świadczenia na podstawie art. 4 ustawy, uwzględnił do stażu pracy w szczególnych warunkach okres zatrudnienia wnioskodawcy w wysokości 16 lat, 7 miesięcy i 7 dni. Brak jest również podstaw prawnych do przyznania prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 49, ponieważ ubezpieczony na dzień 1 stycznia 2009 r. nie udowodnił co najmniej 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wymienionej w nowych wykazach prac, stanowiących załączniki do ustawy o emeryturach pomostowych. Organ rentowy nie uwzględnił w oparciu o art. 4 w zw. z art. 49 okresu zatrudnienia ubezpieczonego w (...) B. od 1 sierpnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r., ponieważ pracodawca nie potwierdził, aby ubezpieczony wykonywał pracę wymienioną w załączniku nr 1 lub 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Ubezpieczony nie przedstawił zaświadczenia potwierdzającego wykonywanie takich prac (art. 51). Odwołujący ukończył wiek 60 lat. Ogólny staż pracy ww. wynosi 38 lat, 5 miesięcy i 1 dzień (odpowiedź na odwołanie z dnia 5 marca 2024 r., k. 4-5 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

A. T. urodził się (...) Od 1 sierpnia 1991 r. jest zatrudniony w (...) (...) (...) (...) Spółka Akcyjna. W okresie: od 1 sierpnia 1991 r. do 30 września 2004 r. jako monter konserwator sieci wodociągowej, od 1 października 2004 r. do 31 marca 2008 r. jako monter konserwator sieci wod.-kan., od 1 kwietnia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. jako monter sieci wod. kan. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace: roboty wodno-kanalizacyjne oraz budowa rurociągów w głębokich wykopach wymienionych w wykazie A, dział V, poz. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (Dz. U. Nr 8 poz. 43) na stanowisku: monter konserwator sieci wodociągowej oraz w wykazie A dział V poz. 1 pkt 4 zawartym w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 8 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 1 lipca 1983 r. w sprawie stanowisk pracy w zakładach pracy resortu administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej. Stanowiska: monter konserwator sieci wodno-kanalizacyjnej, monter sieci wodno-kanalizacyjnej są odpowiednikiem stanowiska: monter konserwator sieci wodociągowej, wykazanego w dziale V poz. 1 pkt 4 nazwa stanowiska odpowiada pod względem rodzaju wykonywanej pracy i zakresu obowiązku pracownika na stanowisku wymienionemu w załączniku do zarządzenia resortowego (świadectwo pracy z dnia 20 października 2023 r., k. 5 tom II a.r.; akta osobowe A. T.).

A. T. świadczy pracę w (...) (...) S.A. jako monter sieci wodociągowej. Do zakresu obowiązków odwołującego należy usuwanie awarii sieci wodociągowych, wymiana przyłączy wodociągowych, wymiana sieci wodociągowej rozbiorczej, usuwanie awarii na magistralach. Usuwanie awarii wiąże się z kopaniem wykopów, jest do tego sprzęt specjalistyczny, koparka. Dużo prac wykonywana jest przez monterów ręcznie, np. pogłębianie wykopów łopatami. Na oddziale jest 10 grup. Grupy składają się z dwóch czteroosobowych brygad. W skład brygady wchodzi brygadzista i trzech monterów. Obecnie w brygadzie jest dwóch brygadzistów i dwóch monterów, brygadziści normalnie pracują, ale też nadzorują pracę. W wykopach są przeszkody takie jak gaz, energetyka, telekomunikacja. Wtedy trzeba wszystko kopać ręcznie, aby czegoś nie uszkodzić. Jeżeli jest dany odcinek zamykany, gdzie jest awaria i zawory nie trzymają wody to często pracownicy pracują w błocie, wybierają wodę wiadrami. Jeżeli dojdą do takiego punktu, że mogą usuwać awarię to zakładają tzw. nasuwki montażowe, opaski, ewentualnie wycinają odcinek przewodu, jeżeli coś jest uszkodzone na większym odcinku. Do wycinania używają pił spalinowych. W przypadku awarii w jezdni lub chodniku wykorzystywane są młoty spalinowe ręczne do skucia asfaltu albo betonu. Monterzy używają także przy zasypkach tzw. zagęszczarek, po skończonej awarii przy zasypywaniu. W B. dużo rur wodociągowych jest z żeliwa i stali. W momencie, kiedy jest wymieniany odcinek to używają pił spalinowych, a jeżeli jest tylko naprawa to używają opasek naprawczych. Jeżeli jest jakiś odcinek wymieniany to są tzw. łączniki RR. Wtedy wycinają odcinek i nowy odcinek łączą odcinkami RR. Pracownicy w brygadach pracują po osiem godzin, są zmiany od poniedziałku do czwartku włącznie, na dwie zmiany. W piątek pracuje więcej grup, w sobotę i niedzielę tylko obsadzają trzecią zmianę z piątkiem włącznie. Noce są zabezpieczane firmami zewnętrznymi. Praca jest wykonywana przez cały rok, niezależnie od pory roku i warunków pogodowych. Baza znajduje się przy ul. (...), tam grupy mają swoje komórki, gdzie przetrzymują wszystkie swoje narzędzia. Mistrz, który jest na pierwszej zmianie i ma pod sobą grupę otrzymuje odpowiednie zadania do wykonania związane z awariami, przekazuje to brygadziście, następnie brygady wyjeżdżają na miasto. Aktualnie 10 grup, z czego 6 zajmuje się inwestycjami, a cztery awariami. Jeżeli nie ma w danym momencie awarii, to grupy są przerzucane na inwestycje. Grupy inwestycyjne zajmują się wymianami przewodów wodociągów metodą trackingu statycznego tzw. bez wykopową. Przeciętnie przewody wodociągowe idą na głębokości 2 metrów chociaż trafia się i na 5 metrów. Grupy inwestycyjne zajmują się wymianami przewodów i przełączy na nowe. Technologie na przestrzeni lat zmieniły się, ale sposoby awaryjnych technologii nie. Oddział jest podzielony na dwa wydziały. Jeśli były jakieś zmiany w nazewnictwie to wynikały ze zmian organizacyjnych, ale nie ze zmiany charakteru pracy. Ciepłe posiłki dostają monterzy, a dokładnie talon żywnościowy. Mają odpowiednio stroje, płaszcze przeciwdeszczowe. Cała brygada to osiem osób, a na pracę wyjeżdżaja w 4-3 osoby. Praca jest trzyzmianowa od 6:00-14:00, 14:00-22:00, 22:00-6:00. Usuwanie awarii polega na tym, że trzeba się najpierw dokopać do przewodu, znaleźć usterkę. Są sprzęty, które pozwalają ustalić miejsce awarii, mniej więcej do 2-3 metrów. Jak nie ma przeszkód to wjeżdża się koparką, ale jak są przeszkody typu gaz, przewody elektryczne to pracownicą kopią ręcznie, szpadlem. Przeważnie kopanie zaczyna się ręcznie, żeby sprawdzić czy nie ma przeszkód. Rury wodociągowe są układane na różnej głębokości w zależności od dzielnicy. Praca jest cały czas na powietrzu (zeznania świadka B. S., k. 46-47 a.s., zeznania świadka H. R., k. 48-49 a.s., zeznania odwołującego się A. T., k. 49-50 a.s.).

W dniu 27 października 2023 r. A. T. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) oddział w B. wniosek o emeryturę pomostową (wniosek z dnia 27 października 2023 r., k. 1-2 tom (...) akt ZUS).

Decyzją z dnia 24 listopada 2023 r., znak: (...) organ rentowy odmówił prawa do emerytury pomostowej. W uzasadnieniu decyzji powołując się na treść art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych wskazał, że Zakład odmówił przyznania do emerytury, ponieważ po dniu 31 grudnia 2008 r. ubezpieczony nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust 1 i 3 ww. ustawy. Ponadto Zakład odmówił przyznania emerytury zgodnie z art. 4 w zw. z art. 49, ponieważ na dzień 1 stycznia 2009 r. A. T. nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy. Do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach w myśl art. 49 ustawy pomostowej nie został zaliczony okres zatrudnienia od 1 sierpnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r., ponieważ pracodawca nie potwierdził, że w ww. okresie ubezpieczony wykonywał pracę wymienioną w załączniku nr 1 lub 2 ww. ustawy (decyzja z dnia 24 listopada 2023 r., k. 11 tom II a.r.).

W dniu 3 stycznia 2024 r. A. T. ponownie złożył wniosek o emeryturę pomostową. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. decyzją z dnia 31 stycznia 2024 r., znak: (...) odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia uzasadniając, że nie spełnił warunków do nabycia prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 4 ustawy, ponieważ po dniu 31 grudnia 2008 r. ubezpieczony nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ww. ustawy. Ponadto Zakład odmówił przyznania emerytury zgodnie z art. 4 w zw. z art. 49, ponieważ na dzień 1 stycznia 2009 r. ubezpieczony nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 niniejszej ustawy (wniosek z dnia 3 stycznia 2024 r., k. 12-13 tom II a.r.; decyzja z dnia 31 stycznia 2024 r., k. 16 tom II a.r.).

A. T. odwołał się od ww. decyzji organu rentowego, co zainicjowało przedmiotowe postępowanie sądowe.

Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2024 r. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy celem ustalenia czy praca wykonywana przez odwołującego A. T. w okresie od 1 sierpnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...) (...) w (...). (...). (...) S.A. stanowiła pracę w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze, na podstawie art. 4 oraz art. 3 w zw. z art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych (postanowienie z dnia 3 grudnia 2024 r., k. 51 a.s.).

Biegły sądowy z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy C. X. w opinii z dnia 18 marca 2025 r. analizując zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy uznał, że odwołujący się, świadcząc pracę w okresie od 1 sierpnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...) (...) w (...).(...). (...) S.A., wykonywał pracę w narażeniu na szkodliwe czynniki, w szczególności ołów i inne czynniki chemiczne, w tym gazy, szkodliwe czynniki biologiczne, nadmierny wysiłek fizyczny, niekorzystne warunki atmosferyczne itp. Biegły wskazał, że w analizowanym przypadku różne, choć jednak zbliżone nazwy stanowisk pracy, na których odwołujący się świadczył pracę w okresie zatrudnienia od 1 sierpnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...) (...) w (...) (...) (...) S.A., nie miały wpływu na zakres zadań pracownika, który — jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy — stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał roboty wodnokanalizacyjne w charakterze montera. W ocenie biegłego można uznać, że odwołujący się, świadcząc pracę w spornym okresie, tj. od 1 sierpnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...) (...) w m.st. (...) S.A., wykonywał prace w szczególnych warunkach, na stanowisku wymienionym w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), w wykazie A prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego, w dziale V „W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych”, pozycja nr 1 („Roboty wodnokanalizacyjne oraz budowa rurociągów w głębokich wykopach”).

Biegły wskazał, że o tym, czy dana praca może być uznana za pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie decyduje świadectwo pracy w szczególnych warunkach, czy też nazwa stanowiska pracy, na którym praca ta jest/była wykonywana, lecz jej charakterystyka, zgodna z kryteriami zawartymi w przepisach. Tym samym w ocenie biegłego można stwierdzić, że odwołujący się świadcząc pracę w okresie od 1 sierpnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...) (...) w (...) (...) (...) S.A., wykonywał prace w szczególnych warunkach, na stanowisku wymienionym w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), w wykazie A prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego, w dziale V „W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych”, pozycja nr 1 („Roboty wodnokanalizacyjne oraz budowa rurociągów w głębokich wykopach") (opinia biegłego sądowego z zakresu BHP C. X. z dnia 18 marca 2025 r., k. 58-65 a.s.).

Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2025 r. Sąd dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy C. X. celem ustosunkowania się do uwag do opinii z dnia 18 marca 2025 r. zgłoszonych przez pełnomocnika odwołującego w piśmie procesowym z dnia 12 maja 2025 r. i jednoznacznego wskazania czy praca wykonywana przez odwołującego A. T. w okresie od 1 sierpnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...) (...) w (...) S.A. stanowiła pracę w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze o której mowa w art. 4 oraz art. 3 w zw. z art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, a jeśli tak sprecyzowanie na podstawie, którego dokładnie artykułu ustawy oraz załącznika i pkt załącznika pracę taką należy według opinii biegłego zakwalifikować (pismo z dnia 12 maja 2025 r., k. 76-77 a.s., postanowienie z dnia 17 czerwca 2025, k. 91 a.s.).

W pisemnej opinii uzupełniającej z dnia 17 września 2025 r. biegły sądowy C. X. podtrzymał ocenę wyrażoną w opinii głównej. Prace wykonywane przez odwołującego się w okresie od 1 sierpnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r., były świadczone w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów art. 3 ust. 1 i 7 w zw. z art. 4 i art. 49 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Art. 3 ust. 7 tej ustawy stanowi, że „za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze uważa się również osoby wykonujące przed dniem wejścia w życie ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.” Odwołujący się nie wykonywał prac wymienionych w wykazie wymienionym w załączniku nr 1 do tej ustawy, natomiast wykonywał prace wymienione w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz wydanego na podstawie zawartej tam delegacji zarządzenia Nr 9 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 1 lipca 1983 r. w sprawie stanowisk pracy w zakładach pracy resortu administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej (Dz.U. Nr 2, poz. 3). Były to prace wymienione pod poz. 1 („Roboty wodnokanalizacyjne oraz budowa rurociągów w głębokich wykopach”), działu V („W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych”, wykazu A („Prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego”) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz pkt 4 („monter konserwator sieci wodociągowej”), poz. 1 („Roboty wodno-kanalizacyjne oraz budowa rurociągów w głębokich wykopach”), działu V („W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych”) wykazu A (Prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego) zarządzenia Nr 9 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 1 lipca 1983 r. w sprawie stanowisk pracy w zakładach pracy resortu administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej (opinia uzupełniająca biegłego z zakresu BHP C. X. z dnia 21 stycznia 2026 r., k. 119-120 a.s.).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym powołanych dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego oraz w aktach osobowych ubezpieczonego. Zostały one ocenione jako wiarygodne, ponieważ ich forma i treść nie budziły wątpliwości, były spójne oraz żadna ze stron sporu ich nie kwestionowała.

Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły również zeznania ubezpieczonego A. T. oraz świadków B. S. i H. R., którzy w sposób spójny opisali, jak wygląda praca A. T. podczas zatrudnienia w Miejskim (...) w (...) S.A. Świadkowie i ubezpieczony spójnie wskazywali na czynności należące do obowiązków ubezpieczonego podczas zatrudnienia.

Tak zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie A. T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. z dnia 31 stycznia 2024 r., znak: (...), było niezasadne i jako takie podlegało oddaleniu.

Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696 z późn. zm., dalej jako u.e.p.) określa w art. 4 i art. 49 warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej. W myśl pierwszego z nich, według brzmienia obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1.  urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;

2.  ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3.  osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4.  ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5.  (uchylony);

6.  po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

7.  (uchylony).

Zgodnie zaś z art. 49 prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1.  po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2.  spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-4 i art. 5-12;

3.  w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Przesłanki wymienione w przepisach art. 4 i art. 49 u.e.p., bez względu na to, na podstawie którego z przepisów rozważana jest możliwość przyznania prawa do emerytury pomostowej, muszą być spełniane łącznie. Oznacza to, że niespełnienie choćby jednego z tych warunków powoduje niemożność nabycia uprawnień emerytalnych, na co zwrócił uwagę m.in. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 26 kwietnia 2012 r. (sygn. akt III AUa 252/12) oraz Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 18 lipca 2013 r. (sygn. akt III AUa 1664/12).

Analizując w pierwszej kolejności możliwość przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej w oparciu o art. 4 u.e.p., Sąd podzielił stanowisko organu rentowego, że A. T. po 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3. Kwestią sporną w świetle art. 4 ww. ustawy było to czy pracę w (...) (...) (...) w (...) (...) (...) S.A. wykonywaną od 1 stycznia 2009 r. można kwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych. A. T. podnosił, że w tym okresie jego praca polegała na wykonywaniu tych samych obowiązków, które wykonywał w okresie wcześniejszym, a które do 31 grudnia 2008 r. zostały uznane przez pracodawcę jako praca w warunkach szczególnych, co znalazło potwierdzenie w wystawionym przez niego świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 25 października 2023 r.

Zgodnie z wymaganiami ujętymi w załączniku nr 1, poz. 38 do ustawy o emeryturach pomostowych, za pracę w warunkach szczególnych uznaje się prace przy wywozie nieczystości stałych i płynnych oraz prace na wysypiskach i wylewiskach nieczystości związane z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym.

W ocenie Sądu, w oparciu o charakterystykę czynności służbowych A. T. dokonaną na podstawie zeznań ubezpieczonego i świadków, a także w oparciu o dokumentację zawartą w aktach osobowych pochodzących z Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów (...) (...) S.A. nie można stwierdzić, że A. T. wykonywał pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, która została uwzględniona w załączniku nr 1 albo 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Sąd nie neguje, że praca wykonywana przez odwołującego była pracą ciężką i prawdopodobnie niejednokrotnie wiązała się z trudnymi warunkami pracy, jednak nie stanowiła ona pracy w warunkach szczególnych bądź o szczególnym charakterze zgodnie z wymogami ustawy uprawniającej odwołującego do przyznania mu emerytury pomostowej. A. T. niewątpliwie w okresie zatrudnienia od 1991 r. do 2008 r. wykonywał pracę w warunkach szczególnych, ale jedynie pracę w warunkach szczególnych, którą można zakwalifikować zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, natomiast niewątpliwie po 2008 r. nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, która została uwzględniona w załączniku nr 1 albo 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Sąd zważył, że w aktach osobowych odwołującego brak jest jakichkolwiek informacji o zagrożeniu bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym jako czynnikiem szkodliwym podczas pracy w (...) (...) (...) w (...). (...). (...) S.A. Także zeznania świadków, ani zeznania odwołującego w zakresie charakterystyki czynności służbowych w ww. zakładzie pracy nie odnoszą się do wysiłku fizycznego, jak elementu wiążącego się z wykonywaniem czynności montera sieci wodociągowej. Całość materiału dowodowego nie przemawia więc za tym, by specyfikę pracy odwołującego się, polegającej na usuwaniu awarii sieci wodociągowych i na magistralach oraz wymianie przyłączy wodociągowych i sieci wodociągowej rozbiorczej, wiązać się miała z koniecznością bardzo ciężkiego wysiłku fizycznego.

Powyższe oznacza, że brak jest podstaw do uznania, że praca A. T., którą od 1 stycznia 2009 r. wykonywał w (...) (...) w (...).(...). (...) S.A. może być kwalifikowana jako praca wymieniona w załączniku nr 1 i nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Rację ma zatem organ rentowy, co do tego, że odwołujący się nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 4 pkt 6 tej ustawy, ponieważ po 1 stycznia 2009 r. nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych, pomimo że praca ta przed ww. datą stanowiła pracę w warunkach szczególnych i była kwalifikowana jako praca opisana w wykazie A, dziale V, poz. 1 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 9 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 1 lipca 1983 r. w sprawie stanowisk pracy w zakładach pracy resortu administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej.

Należy zaznaczyć, że świadectwo pracy w warunkach szczególnych wystawione ubezpieczonemu jest dokumentem prywatnym i nie wiąże sądu. Sąd może więc dokonać ustaleń odmiennych niż ten dokument wskazuje. Ubezpieczony wskazywał, że w spornym okresie pracę w warunkach szczególnych wykonywał, co wynika z wystawionego przez pracodawcę świadectwa pracy. Sąd rozstrzygając spór w tym zakresie miał na względzie, że choć wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy (wyroki Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 1997 r., II UKN 417/97; z 21 listopada 2001 r., II UKN 598/00; z 24 marca 2009 r., I PK 194/08), to dokumenty te podlegają każdorazowo weryfikacji. Wskazany dokument, nie jest dokumentem urzędowym, ma charakter dokumentu prywatnego, a jego treść i moc dowodowa są oceniane indywidualnie w kontekście pozostałych dowodów. W realiach sprawy przedmiotowy dokument – nawet jeżeli wynika z niego, że praca świadczona przez odwołującego się do 31 grudnia 2008 r. miała przymiot pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, to jednocześnie od 1 stycznia 2009 r. nie miała tego przymiotu w świetle treści ustawy o emeryturach pomostowych. Ustawa o emeryturach pomostowych zawiera autonomiczną w stosunku do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze definicję prac wykonywanych odpowiednio w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze. Innymi słowy zakwalifikowanie danej pracy jako pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie jest równoznaczne z uznaniem tej pracy jako wykonywanej w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 u.e.p.

Prace w szczególnych warunkach – zgodnie z treścią art. 3 ust 1 u.e.p. – to prace związane z czynnikami ryzyka wymienionymi w art. 3 ust 2 ustawy, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które pomimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Z kolei prace o szczególnym charakterze – zgodnie z art. 3 ust. 3 u.e.p. – to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Zacytowana definicja ma charakter węższy niż definicja z art. 32 i 33 ustawy z dnia 13 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dalej zwaną ustawą emerytalną. Przepis art. 32 ust. 2 powołanej ustawy stanowi, że za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Kwalifikowania pracy jako pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze dokonuje się w tym wypadku w aspekcie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Natomiast ustawa o emeryturach pomostowych zawiera własne wykazy prac, które wedle tej ustawy są pracami uznawanymi za prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.

Analizując ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny, przy uwzględnieniu wskazanych załączników do ustawy o emeryturach pomostowych, Sąd doszedł do wniosku, że ubezpieczony nie wykazał, by w dniu wejścia w życie ustawy, to jest na dzień 1 stycznia 2009 r., miał wymagany w przepisach okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, wynoszący co najmniej 15 lat. W przypadku ubezpieczonego praca, którą wykonywał przed 1 stycznia 2009 r. nie jest wprost wymieniona w załączniku nr 1 lub nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, jednak – z uwagi na możliwość zakwalifikowania pracy ubezpieczonego jako wykonywanej w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze pod którąś z pozycji wymienionej w ww. załącznikach, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy na okoliczność czy praca wykonywana przez A. T. w okresie od 1 sierpnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...) (...) w (...).(...). (...) S.A. może być kwalifikowana jako praca w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych.

Biegły sądowy z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy C. X. w opinii z dnia 18 marca 2025 r. wskazał, że można uznać, że ubezpieczony świadcząc pracę w spornym okresie w (...) (...) w m.st. (...) S.A., wykonywał pracę w szczególnych warunkach, na stanowisku wymienionym w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w wykazie A, dziale V pod pozycją 1 - „roboty wodnokanalizacyjne oraz budowa rurociągów w głębokich wykopach”.

Następnie w opinii uzupełniającej z dnia 17 września 2025 r. biegły sądowy C. X. podtrzymał ocenę wyrażoną w opinii głównej. Nadto wskazał, że praca wykonywana przez odwołującego się w okresie od 1 sierpnia 1991 r. do 31 grudnia 2008 r., była świadczona w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów art. 3 ust. 1 i 7 w zw. z art. 4 i art. 49 u.e.p.

Biegły nie wykonał zobowiązania wynikającego z tezy dowodowej postanowienia z dnia 17 czerwca 2025 r. Biegły nie uzasadnił wniosku dot. zakwalifikowania pracy ubezpieczonego jako wykonywanej w szczególnych warunkach na podstawie art. 3 ust. 1 i 7 w zw. z art. 4 i art. 49 u.e.p. Mimo zobowiązania nie wskazał również punktu i załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych, zgodnie z którym dokonał takiej kwalifikacji.

Zdaniem Sądu opinia biegłego C. X. okazała się nieprzydatna w sprawie. Biegły w obu opiniach skoncentrował się na ocenie, czy pracę wykonywaną przez ubezpieczonego w spornym okresie, można uznać za pracę w szczególnych warunkach na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Tymczasem okoliczność ta została potwierdzona przez pracodawców ubezpieczonego i nie była przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionowana (pismo z dnia 30 kwietnia 2025 r. – nienumerowana karta akt rentowych tom II). Biegły sądowy C. X. nie dokonał koniecznej analizy załączników nr 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Swoje stanowisko dotyczące możliwości zakwalifikowania pracy, jaką ubezpieczony wykonywał, za prace w warunkach szczególnych oparł na analizie powołanego wcześniej rozporządzenia i zarządzenia właściwego ministra.

W ocenie Sądu sposób argumentowania biegłego jest błędny. Ustawa o emeryturach pomostowych zawiera własne wykazy prac, odrębne i znacznie węższe niż rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r., wobec czego ocena pracy ubezpieczonego pod kątem przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, dokonana przez biegłego przez pryzmat ww. rozporządzenia, musiała być oceniona jako wadliwa. Tak samo Sąd ocenił stanowisko biegłego o możliwości zakwalifikowania pracy ubezpieczonego w spornym okresie jako wykonywanej w warunkach szczególnych zgodnie art. 3 ust. 1 i 7 w zw. z art. 4 i art. 49 u.e.p. Jak podkreśla się w orzecznictwie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 maja 2012 r., III AUa 1630/11), wykaz prac w szczególnych warunkach oraz o szczególnym charakterze zawierają załączniki do ustawy - nr 1 i nr 2. Oznacza to, że nie potrzeba badać, czy każda z prac tam wymienionych spełnia wymogi definicji prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ustawa zawiera zamknięty katalog prac "o szczególnym charakterze" czy "w szczególnych warunkach", co oznacza, że cech pracy "o szczególnym charakterze" lub "w szczególnych warunkach" w rozumieniu przepisów ustawy pomostowej nie mogą posiadać inne prace nawet, gdy sposób ich wykonywania i ich jakość może obniżyć się z wiekiem. Do takich wniosków prowadzi wykładnia językowa art. 3 ust. 1 i 3 u.e.p. Wobec powyższego nie zachodzi potrzeba sięgania do innych metod wykładni.

Sąd uznał, że opinia biegłego jako nie zawierająca przekonującego i poprawnego uzasadnienia oraz wskazania takiego punktu i załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych, jest nieprzydatna w sprawie. Sąd ocenił, że nie ma takiego punktu w załączniku nr 1 lub nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, który określałby pracę jaką wykonywał ubezpieczony w okresie od dnia 1 sierpnia 1991 r. do dnia 31 grudnia 2008 r.

Analizując ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny, przy uwzględnieniu wskazanych załączników do ustawy o emeryturach pomostowych, Sąd doszedł do wniosku, że ubezpieczony nie spełnił także przesłanki określanej w art. 49 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych, tj. nie wykazał, by w dniu wejścia w życie ustawy, to jest na dzień 1 stycznia 2009 r., miał wymagany okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, wynoszący co najmniej 15 lat.

W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że art. 49 ustawy pomostowej zmienia wymagania konieczne do uzyskania emerytury dla osób niespełniających warunku z art. 4 pkt 6 tej ustawy, zwalniając je wprawdzie z konieczności wykonywania po dniu 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 u.e.p., jednakże wprowadzając równocześnie w to miejsce wymaganie, aby ubiegający się o to świadczenie pracownik spełniał w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2009 r.) warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 u.e.p. Warunek ten został jasno wyrażony (art. 49 pkt 3) i jest zgodny z jej celem. W świetle tego przepisu nie ma podstaw prawnych do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze nie może być kwalifikowany jako okres pracy w warunkach szczególnych lub pracy o szczególnym charakterze w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 13 marca 2012 r., II UK 164/11, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 62; z 4 września 2012 r., I UK 164/12, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 185; z 22 lipca 2013 r., III UK 106/12, LEX nr 1555688; z 4 grudnia 2013 r., II UK 159/13, LEX nr 1405231; z 25 października 2016 r., II UK 373/15, LEX nr 217708).

Ustawa o emeryturach pomostowych zawiera autonomiczną - w stosunku do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - definicję prac wykonywanych odpowiednio w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze. Innymi słowy zakwalifikowanie danej pracy jako pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie jest równoznaczne z uznaniem tej pracy jako wykonywanej w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 u.e.p.

Regulacja wynikająca z art. 49 u.e.p. jest regulacją szczególną w stosunku do wynikającej z art. 4 u.e.p. Odstępstwo od obowiązku wykonywania pracy w szczególnych warunkach po dniu 31 grudnia 2008 r. zawężone jest jednak wyłącznie do tych ubezpieczonych, którzy na dzień 1 stycznia 2009 r. legitymują się okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych. Nie wystarczy zatem wykazanie się na ten dzień wymaganym okresem pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Konieczne jest także, aby praca ta była pracą w warunkach szczególnych w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych (art. 49 pkt 3).

Konkludując należy uznać, że gdy osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową nie kontynuuje pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze po 31 grudnia 2008 r. i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy w szczególnych warunkach (o szczególnym charakterze) według poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć prawo do "nowego" świadczenia jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy można kwalifikować jako prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 i 3 u.e.p.). Brak jest podstaw prawnych do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, dziś nie może być tak kwalifikowany.

Ponownego zaakcentowania wymaga, że w ustawie o emeryturach pomostowych katalog prac w warunkach szczególnych i w szczególnym charakterze w porównaniu do wykazów stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, uległ zawężeniu. Praca na stanowisku montera sieci wodociągowej, jaką przez wiele lat wykonywał ubezpieczony została uwzględniona w wykazie A dziale V pod pozycją 1 pkt 4, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Natomiast załącznik nr 1 i nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych takiej pracy już nie wymienia.

Wobec powyższego Sąd uznał, że ubezpieczony, mimo że posiada świadectwo pracy w warunkach szczególnych, prawa do emerytury pomostowej uzyskać nie może, bowiem nie spełnia wszystkich warunków z art. 4 i z art. 49 u.e.p. Z uwagi na ustalone okoliczności faktyczne i analizę przepisów prawa, należało stwierdzić, że decyzja organu rentowego, którą odmówiono ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej była prawidłowa, wobec braku podstaw do przyznania świadczenia na podstawie art. 4 lub 49 tej ustawy. W ocenie Sądu, decyzja organu rentowego została wydana w oparciu o obowiązujące przepisy prawa i jest prawidłowa.

W konsekwencji, odwołanie A. T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Odział w B. z dnia 31 stycznia 2024 r., znak: (...) należało ocenić jako niezasadne, co skutkowało jego oddaleniem na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

Renata Gąsior