Wyrok z 23 czerwca 2026, sygn. I C 54/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 czerwca 2026 r.

Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia Anna Lisowska

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Judyta Masłowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2026 roku

sprawy z powództwa (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w Z.

przeciwko I. P. (1)

o zapłatę

o r z e k a:

I.  Zasądza od pozwanego I. P. (1) na rzecz powoda (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w Z. kwotę 445,86 zł (czterysta czterdzieści pięć złotych 86/100) przy czym zasądzoną należności rozkłada na 3 (trzy) raty miesięczne w kwocie po 148,62 zł (sto czterdzieści osiem złotych 62/100) płatne do 10-go każdego miesiąca, począwszy od miesiąca, po którym nastąpi uprawomocnienie wyroku z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w terminie płatności którejkolwiek z rat.

II.  Oddala powództwo w pozostałej części.

III.  Odstępuje od obciążania pozwanego I. P. (1) kosztami procesu na rzecz powoda (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w Z..

IV.  Przyznaje adwokat G. H. pełniącej funkcję pełnomocnika z urzędu pozwanego wynagrodzenie w kwocie 332,10 zł (trzysta trzydzieści dwa złote 10/100), zawierające w sobie podatek VAT w kwocie 62,10 zł (sześćdziesiąt dwa złote 10/100), której nakazuje wypłacić ze środków Skarbu Państwa- Sądu Rejonowego w Piszu.

sędzia Anna Lisowska

Sygn. akt I C 54/26

UZASADNIENIE

(...) Kasa (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w Z. wystąpiła z powództwem przeciwko I. P. (1) o zapłatę kwoty 445,86 złotych wraz z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od 31 stycznia 2026 roku do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w dniu 26 maja 2021 roku zwarł z pozwanym umowę rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego nr (...). W dniu zawarcia umowy stopa procentowa wynosiła 7,20 %. W przypadku niespłacenia zadłużenia posiadacza rachunku, należność z tego tytułu stawała się zadłużeniem przeterminowanym, od którego powodowi należne są odsetki w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie.

W związku z brakiem spłaty powstałego zadłużenia, powód wypowiedział pozwanemu umowę pismem z 1 lipca 2024 roku, co spowodowało, że całe zadłużenie z tytułu zawartej umowy wraz z odsetkami i należnymi opłatami stało się zadłużeniem przeterminowanym i wymagalnym, od którego naliczane były odsetki za opóźnienie w wysokości wskazanej powyżej.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości.

W uzasadnieniu wskazał, że nie kwestionuje faktu zawarcia umowy rachunku bankowego, ani samego naliczania opłat przez powoda. W ocenie pozwanego dochodzenie roszczenia przez powoda w okolicznościach niniejszej sprawy stanowi nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c.

Pozwany jest osobą schorowaną, pozostająca pod opieką psychiatryczną, co dodatkowo przemawia przeciwko obciążaniu go konsekwencjami dochodzonego roszczenia w pełnej wysokości. Żyje skromnie, utrzymuje się tylko z renty. Jego sytuacja materialna jest trudna, a uzyskiwane środki nierzadko nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życia codziennego.

Pozwany podkreślił, że leczy się psychiatrycznie z rozpoznaniem m.in. organicznych zaburzeń osobowości, zaburzeń adaptacyjnych oraz epizodów depresyjnych. Stan zdrowia psychicznego oraz stosowana farmakoterapia przez pozwanego istotnie ogranicza jego zdolność do prawidłowego prowadzenia spaw życia codziennego, w tym racjonalnego zarządzania finansami oaz bieżącej kontroli zobowiązań.

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 21 lipca 2020 roku (...) Kasa (...) Bank (...) Spółka Akcyjna (dalej Bank) zawarła z I. P. (1) umowę rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego (...) Konto za Zero o nr (...).

W dniu 26 maja 2021 roku I. P. (1) złożył wniosek o przekształcenie rachunku (...) Konto bez Ł.. W tym też dniu została zawarta umowa rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego (...) Konto bez Ł.. Z kontem powiązana była karta do konta oraz debet na karcie, który wynosił 1 000 zł.

I. P. (1) nie dokonywał wpłat na rachunek oraz nie dokonywał opłat za prowadzenie rachunku, w wyniku czego doszło do powstania zadłużenia. Ostatnia wpłata na rachunek miała miejsce 5 maja 2023 roku.

I. P. (1) przed wypowiedzeniem umowy zalegał w spłacie zadłużenia na kwotę 288,94 zł.

W dniu 2 sierpnia 2023 roku Bank skierował do I. P. (1) pismo, informując o stanie zadłużenia i możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia.

Następnie Bank skierował do I. P. (1) oświadczenie o wypowiedzeniu umowy. Wypowiedzenie umowy nie zostało odebrane w terminie awizacji. Roszczenie postawiono w stan wymagalności po upływie terminu wypowiedzenia w dniu 20 września 2024 roku.

I. P. (1) zawarł umowę o prowadzenie rachunku bankowego, gdyż było to wymagane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. I. P. (1) wiedział, że na rachunku wzrastało oprocentowanie, jednakże nie miał możliwości spłacania zadłużenia.

(dowód: zestawienie operacji k. 38-62v, umowa rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego k. 66, wniosek o przekształcenie rachunku k. 67, ogólne warunki prowadzenia rachunków bankowych i świadczenia usług dla klientów indywidualnych przez (...) SA k. 68-96v, wniosek o udzielenie kredytu w rachunku k. 97, oświadczenie pozwanego I. P. (1) na rozprawie e-protokół z 31.03.2026r. [00:01:02], [00:02:56] k. 115)

I. P. (1) nie jest osobą chorobą psychicznie ani upośledzoną umysłowo. Wielokrotnie stwierdzono u niego zaburzenia adaptacyjne, zespół uzależnienia od alkoholu i zaburzenia osobowości, w ostatnich latach przypisując im tło organiczne. Jest osobą funkcjonująca problematycznie w wielu obszarach. Chętnie korzysta z lecznictwa psychiatrycznego, szczególnie w okresach większych trudności życiowych. Jednak nie skorzystał z możliwości długoterminowej terapii swojej osobowości. Ma tendencję do podkreślania i wyolbrzymiania istniejących trudności i problemów. W wielokrotnie prowadzonych badaniach i obserwacjach nie obserwowano przeżywania psychotycznego. Obecności ostrych objawów wytwórczych. Nie stwierdzono także objawów choroby afektywnej dwubiegunowej. Dzięki pobytom na oddziałach psychiatrycznych, jak również leczeniu ambulatoryjnemu uzyskuje doraźne korzyści emocjonalne i społeczne, chroni się przed trudnościami i zarazem silnymi emocjami towarzyszącymi konfrontacji z trudną rzeczywistością; stało się to niejako jego sposobem na życie. Charakterystyczne jest dla niego tkwienie w pewnych dysfunkcyjnych schematach związanych z poczuciem bezradności, bierności i niechęci do wysiłku czy zmian.

Przebieg procesów analityczno-syntetycznych i integracyjnych w niewerbalnych sytuacjach problemowych jest u badanego dostateczny.

U I. P. (1) rozpoznano organiczne zaburzenia osobowości oraz uzależnienie od alkoholu. Okresowo zaburzenia adaptacyjne, reakcję na ciężki stres.

Relacja między tymi rozpoznaniami jest następująca: Nadużywanie alkoholu doprowadziło do uzależnienia od tej substancji i utraty kontroli nad swoim życiem, dominacji potrzeby zaspokojenia głodu alkoholowego nad innymi potrzebami. Nadmierne spożywanie alkoholu spowodowało nieznaczne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego. I. P. (1) prezentuje utrwalony unikowy styl radzenia sobie, polegający na unikaniu konfrontacji z trudnościami oraz towarzyszącymi im silnymi emocjami. Sposób ten stanowi istotny element jego funkcjonowania. W funkcjonowaniu psychicznym widoczne jest utrzymywanie się dysfunkcyjnych schematów związanych z poczuciem bezradności, bierności oraz niechęcią do poodejmowania wysiłku i wprowadzania zmian.

Stan zdrowia psychicznego I. P. (2) w dacie 19 sierpnia 2022 roku był dobry. Jego zdolność do świadomego ani swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli nie była u niego zniesiona.

W dniu 17 października 2022 roku I. P. (2) dział świadomie. Nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli ze względu na swój stan zdrowia.

(dowód: opinia sądowo psychiatryczna i psychologiczna sporządzona w sprawie I C 505/24 k. 116-135v, opinia sądowo psychiatryczna i psychologiczna sporządzona w sprawie I C 20/26 k. 153-166)

Sąd zważył, co następuje:

W świetle przeprowadzonych dowodów i twierdzeń stron fakt zawarcia umowy, jak i brak wywiązania się przez pozwanego z obowiązku jej spłaty, jest bezsporny. Pozwany kwestionował zaś zawarcie spornej umowy twierdząc, że cierpi na chorobę psychiczną i nie był w stanie kierować swoim postępowaniem. Nie zarzucał jednak, aby sama umowa zawierała postanowienia sprzeczne z ogólnie przyjętymi zasadami uczciwego postępowania i rzetelności. Z treści zarzutów pozwanego nie wynika też, że sposób realizacji umowy przez powódkę, a więc egzekwowanie należności z niej wynikających, uchybiało tym zasadom. Sąd również nie dopatrzył się żadnych uchybień ani naruszeń po stronie powodowej.

Pozwany wskazywał, że jego stan zdrowia psychicznego oraz stosowana farmakoterapia istotnie ograniczała jego zdolność do prawidłowego prowadzenia spraw życia codziennego, w tym racjonalnego zarządzania finansami oraz bieżącej kontroli zobowiązań.

Zgodnie z art. 82 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

Na gruncie Kodeksu cywilnego nie budzi już żadnych wątpliwości, że dla zaistnienia wady oświadczenia woli z art. 82 k.c. wystarczające jest wystąpienie jednego ze stanów, tj. braku świadomości albo swobody, choć granice między nimi bywają płynne (por. wyroki SN: z 1.07.1974 r., III CRN 119/74, OSPiKA 1976/2, poz. 3; Palestra 1980/8–9, s. 131, z glosą A. Ciska i J. Kremisa; NP 1979/2, s. 72, z 7.02.2006 r., IV CSK 7/05, LEX nr 180191; Rejent 2008/12, s. 142; z 18.05.2016 r., V CSK 578/15, LEX nr 2080890; z 20.02.2018 r., V CSK 352/17, LEX nr 2511530; postanowienie SN z 14.06.2012 r., I CSK 564/11, LEX nr 1214325;). Kluczowe znaczenie dla stosowania tego przepisu ma właściwe rozumienie pojęcia stanu wyłączającego świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Podkreślić trzeba, że jest to kategoria prawna, a nie czysto medyczna. Wprawdzie ocena zaistnienia wady wiąże się ściśle z ustaleniami faktycznymi, jednakże ostateczna kwalifikacja prawna należy do sądu.

Stan wyłączający swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli nie może być rozumiany dosłownie, wobec czego nie musi oznaczać całkowitego zniesienia swobody, a wystarczy istnienie takiego stanu, który oznacza brak samodzielności, pozostawanie pod dominującym wpływem innej osoby, połączone z utratą wewnętrznego poczucia swobody podejmowania decyzji. W każdym razie samo ograniczenie swobody, np. w wyniku sugestii, nie jest wystarczające, z drugiej strony w przypadku osłabienia władz umysłowych oświadczającego także nacisk zewnętrzny może prowadzić do wyłączenia swobody powzięcia decyzji.

Zdaniem Sądu, zarzut pozwanego dotyczący braku po jego stronie świadomości zawierania umowy pożyczki, okazał się niezasadny. Z opinii biegłego, które zostały sporządzone w sprawie sygn. akt I C 505/24 oraz sygn. akt I C 20/26 w Sądzie Rejonowym w Piszu dotyczących stanu psychicznego pozwanego, jednoznacznie wynika, że przy zawieraniu umów działał on z pełną świadomością i swobodą. Zatem motywacja założenia rachunku bankowego oraz kredytu w karcie debetowej przez pozwanego nie budzi wątpliwości Sądu.

Należy zauważyć, że pozwany skutecznie załatwiał różne sprawy życiowe. W tamtym okresie pozwany dążył do uzyskania renty i w związku z tym założył rachunek bankowy u powódki. Pozwany radził sobie ze sprawami organizacyjnymi. Badania psychologiczne przeprowadzone wykazały, że pozwany ma tendencję do podkreślania i wyolbrzymiania istniejących trudności i problemów. U pozwanego nie stwierdzono objawów choroby afektywnej dwubiegunowe.

Odnosząc się do żądania pozwanego o zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu art. 5 k.c. Sąd miał na uwadze, że aktualnie utrwalony jest zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie pogląd, iż art. 5 k.c. nie może stanowić samodzielnej podstawy powództwa (lub jego oddalenia), co oznacza, że bezpośrednio na jego podstawie nie można oprzeć żądań. Podstawę taką stanowią inne przepisy prawne, których przesłanki zostały spełnione w związku z zaistnieniem nadużycia prawa.

Nadto co wymaga kategorycznego podkreślenia obowiązkiem pozwanego było przy żądaniu oddalenia powództwa na podstawie art. 5 k.c. powołanie się na konkretne zasady współżycia społecznego przez ich nazwanie i wymienienie, które w tej sprawie powód swym żądaniem pozwu przekroczył czego absolutnie w tej sprawie nie było i co czyni już ten zarzut bezpodstawnym.

Unormowanie art. 5 k.c. przełamuje zasadę, że wszystkie prawa podmiotowe korzystają z ochrony prawnej (wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2009 r., IV CSK 290/09, LEX nr 560607). W związku z tym, art. 5 k.c. może być stosowany tylko jako szczególny wyjątek. Do zastosowania art. 5 k.c. konieczne jest wystąpienie trzech podstawowych przesłanek: istnienie prawa, które zostaje nadużyte, czynienie z niego użytku oraz sprzeczność tego użytku z kryteriami nadużycia prawa.

Na uwagę zasługuje zwłaszcza pierwsza przesłanka, wskazująca na istnienie nadużywanego prawa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nadużycie prawa podmiotowego to też zachowanie rażące i nieakceptowalne (wyrok Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 1997 r., II CKN 118/97, OSP 1998/1/3). Zwroty użyte w art. 5 k.c., zdaniem Sądu Najwyższego, w istocie oznaczają odesłanie do zasad słuszności, dobrej wiary w sensie obiektywnym, zasad uczciwości obowiązującej w stosunkach cywilnoprawnych i zasady lojalności wobec partnera. Akcentowano także moralny wymiar zasad współżycia społecznego, podkreślając, że stwierdzenie nadużycia prawa wymaga skonkretyzowania działań, które „pozostają w sprzeczności z normami moralnymi godnymi ochrony i przestrzegania w społeczeństwie”.

Na treść zasad współżycia społecznego składają się, w ocenie Sądu Najwyższego, „akceptowane i godne ochrony reguły rzetelnego postępowania w stosunkach społecznych” (wyrok z 3 lutego 1998 r., I CKN 459/97, LEX nr 78424). Wyżej wskazano, że zasady współżycia społecznego odnoszą się m.in. do zasad uczciwości obowiązującej w stosunkach cywilnoprawnych i zasady lojalności wobec partnera.

Trudno podzielić stanowisko, zgodnie z którym pobieranie przez bank opłat za prowadzenie rachunku bankowego oraz dochodzenie zwrotu należnych z tego tytułu kwot miałoby pozostawać w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Opłata za prowadzenie rachunku stanowi standardowy element stosunku umownego łączącego strony, wynika z zawartej umowy oraz obowiązującej taryfy opłat i prowizji. Jej wysokość jest niewielka, naliczana cyklicznie w miesięcznych okresach rozliczeniowych i odpowiada kosztom utrzymywania rachunku przez bank.

Okoliczność, że pozwany zaprzestał aktywnego korzystania z rachunku, nie zwalniała go z obowiązku ponoszenia opłat przewidzianych umową. Jeżeli rachunek przestał być mu potrzebny, miał możliwość wypowiedzenia umowy rachunku bankowego zgodnie z jej postanowieniami, co skutkowałoby zakończeniem naliczania dalszych opłat. Pozostawienie rachunku otwartego i niewykonanie uprawnienia do jego zamknięcia obciąża pozwanego, a konsekwencje takiego zaniechania nie mogą zostać przerzucone na bank.

W tych okolicznościach dochodzenie przez powoda należności wynikających z zawartej umowy stanowi realizację przysługującego mu prawa podmiotowego i nie może być uznane za nadużycie prawa ani za działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sam fakt, że należność obejmuje opłaty naliczane przez dłuższy okres, będący następstwem niewypowiedzenia umowy przez pozwanego, nie uzasadnia odmowy udzielenia powodowi ochrony prawnej.

Należy w tym miejscu również przywołać art. 730 k.c. zgodnie, z którym rozwiązanie umowy rachunku bankowego zawartej na czas nieoznaczony może nastąpić w każdym czasie wskutek wypowiedzenia przez którąkolwiek ze stron; jednakże bank może wypowiedzieć taką umowę tylko z ważnych powodów.

Zgodnie z treścią przepisu art. 320 k.p.c., w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie.

Uprawnienie z art. 320 k.p.c. przysługuje sądowi w szczególnie uzasadnionych wypadkach, a więc w sytuacjach, w których ze względu na stan majątkowy, rodzinny czy zdrowotny spełnienie zasądzonego świadczenia byłoby dla pozwanego niemożliwe do wykonania lub w każdym razie bardzo utrudnione i narażałoby jego lub jego bliskich na niepowetowane szkody. Trudności w spełnieniu świadczenia mogą być obiektywne, spowodowane nieurodzajem czy klęską żywiołową, mogą być jednak także spowodowane działaniem samego dłużnika. Skorzystanie z przysługującego sądowi uprawnienia ma na celu także uchronienie pozwanego od postępowania egzekucyjnego, tak aby umożliwić mu wykonanie wyroku w sposób dobrowolny.

W ocenie Sądu okoliczności przedmiotowej sprawy uzasadniają zastosowanie dobrodziejstwa z art. 320 k.p.c.

W konsekwencji Sąd zasądził od pozwanego I. P. (1) na rzecz powoda (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w Z., kwotę dochodzoną pozwem, tj. 445,86 zł, której zapłatę na podstawie art. 320 k.p.c. rozłożył na 3 raty miesięczne w kwocie po 148,62 zł płatne do 10-go każdego miesiąca, począwszy od miesiąca, po którym nastąpi uprawomocnienie wyroku z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w terminie płatności którejkolwiek z rat. Sąd oddalił powództwo w zakresie żądania odsetek.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. W ocenie Sądu w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, uzasadniający zastosowanie tego przepisu.

Sąd miał na uwadze przede wszystkim trudną sytuację majątkową i osobistą pozwanego. Pozwany utrzymuje się wyłącznie z renty, która stanowi jego jedyne źródło dochodu, a ponadto zmaga się z problemami zdrowotnymi. W tych okolicznościach obciążenie go obowiązkiem zwrotu kosztów procesu stanowiłoby dla niego nadmierną dolegliwość i mogłoby istotnie pogorszyć jego sytuację życiową.

Na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 87) Sąd przyznał adwokatowi G. H. kwotę 332,10 złotych, w tym kwotę 62,10 złotych tytułem podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pozwanemu, którą nakazał wypłacić ze środków budżetowych Sądu Rejonowego w Piszu. Sąd przyznał pełnomocnikowi zgodnie z jego wnioskiem trzykrotności stawki wynikającej z rozporządzenia z uwagi na nakład pracy pełnomocnika w przedmiotowej sprawie.

sędzia Anna Lisowska