Uzasadnienie z 3 marca 2026, sygn. VIII U 3071/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w C., na podstawie art. 15zx ustawy z dnia 2.03.(...) r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r., poz. 340, z późno zm.) w związku z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z (...) r. poz. 497 ze zm.), zobowiązał D. X. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie (...) zł w terminie miesiąca od otrzymania decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu. Zakład podał, że wysokość odsetek ustawowych na dzień wydania decyzji wynosi (...) zł. ZUS wyjaśnił, że wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie od (...) r. wynosi (...) w stosunku rocznym. Zakład zaznaczył, że w przypadku spłaty nienależnego świadczenia postojowego w terminie 14 dni od dnia odbioru decyzji, nie będą naliczane odsetki ustawowe za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty. Organ wskazał, że kwotę nienależnego świadczenia postojowego wraz z odsetkami należy niezwłocznie zwrócić na rachunek bankowy ZUS.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że w dniu (...) r. ubezpieczona złożyła wniosek (...) o świadczenie postojowe w związku z przeciwdziałaniem skutkom COVID-19 dla umowy zlecenie, którą wnioskodawczyni zawarła z płatnikiem (...) SP. Z O.O. (...) od (...) r. We wniosku (...) wnioskodawczyni oświadczyła, że zleceniodawca odmówił złożenia wniosku w jej imieniu oraz, że nastąpiło ograniczenie wykonywania umowy z powodu przestoju w prowadzeniu działalności przez zleceniodawcę. Wnioskodawczyni wskazała również, miesięczny przychód wynikający z umowy wynosi (...) zł, a przychód osiągnięty w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wynosi „(...)”. Do wniosku ubezpieczona załączyła umowę zlecenie zawartą z płatnikiem (...) SP. Z O.O. na okres(...) r. Na podstawie wniosku ubezpieczona otrzymała świadczenia postojowe w wysokości (...) zł w dniu (...) r.

Dalej ZUS wskazał, że następnie(...) r. i (...) r. ubezpieczona złożyła wnioski (...) o wypłatę kolejnych świadczeń postojowych. We wnioskach oświadczyła, że sytuacja materialna nie uległa poprawie. Na tej podstawie Zakład wypłacił wnioskodawczyni kolejne świadczenia postojowe (...) r. i (...) r.

Organ rentowy podał, że zgodnie z art. 15zsa pkt. 1 ustawy z dnia 2.03.(...) r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - zwaną dalej ustawą antycovidową - (Dz. U. z 2024 r. poz.340), w przypadku odmowy złożenia wniosku przez zleceniodawcę w sposób wskazany w art. 15zs ust. 2 (w przypadku osoby wykonującej umowę cywilnoprawną wniosek składany jest za pośrednictwem odpowiednio zleceniodawcy lub zamawiającego), osoba uprawniona, która jest zleceniobiorcą, może złożyć wniosek o świadczenie postojowe do ZUS.

Powołując art. 15zq ust. 3 w/w ustawy Zakład wskazał, że świadczenie postojowe przysługuje, gdy w następstwie wystąpienia COVID-19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności, odpowiednio przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą albo przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którymi została zawarta umowa cywilnoprawna.

Organ rentowy wyjaśnił, że przeprowadził kontrolę u płatnika (...) SP. z o.o. i w toku postępowania płatnik oświadczył, że ubezpieczona wykonywała pracę w spółce na podstawie umowy zlecenie w okresie (...)r. Przedstawiciel płatnika oświadczył też, że (...) Sp. z o.o. nie miała ograniczenia w realizacji umów, ani nie składała za zleceniobiorców wniosków o świadczenie postojowe.

Z uwagi na niezgodność oświadczenia złożonego przez ubezpieczoną we wniosku w wypłatę świadczenia postojowego oraz wyjaśnień płatnika złożonych w toku kontroli pismem z 18.10.2024 r. ZUS wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie pobrania przez wnioskodawczynię nienależnego świadczenia postojowego. Zakład wskazał, że pismo ubezpieczona odebrała 21.10.2024 r.

Pismem z 4.11.2024 r. ZUS zakończył postępowanie w sprawie. Pismo wnioskodawczyni odebrała 6.11.2024 r.

Zakład wyjaśnił, że po przeanalizowaniu dokumentów zgromadzonych w tym postępowaniu oraz złożonych wyjaśnień przez ubezpieczoną, uznał, że płatnik nie miał przestoju w związku z pandemią COVID-19, a zatem ubezpieczona nie mogła zwrócić się do ZUS z wnioskami (...) o wypłatę świadczenia postojowego, a co za tym idzie świadczenie postojowe ubezpieczonej nie przysługiwało, więc wypłacone świadczenia w dniu (...) r., (...) r.,(...) r. w kwocie(...) zł były świadczeniami nienależnymi.

/decyzja k. 25-26 akt ZUS/

Odwołanie od ww. decyzji złożyła wnioskodawczyni, wnosząc o jej zmianę poprzez ustalenie, że nie jest zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia postojowego w kwocie (...) zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, gdyż wbrew przyjętej przez ZUS argumentacji nie mogła wykonywać umowy zlecenia zawartej z płatnikiem na tzw. „czystej stronie” szpitala ze względu na stan zdrowia - astmę oskrzelowa, z powodu której nie mogła wykonywać pracy w kombinezonie przeciw covidowym, o czym zleceniodawca został przez nią poinformowany i zostało złożone mu zaświadczenie lekarskie potwierdzające przeciwskazania wykonywania zlecenia na obszarze szpitala obejmującego strefę covidową – oddziały, na którym znajdowały się osoby chorujące na covid-19. Zaznaczyła, że zleceniodawca zlekceważył złożone przeze nią zaświadczenie lekarskie twierdząc, że nie interesuje go jej stan zdrowia i przeciwskazania. Podniosła, że zleceniodawca wiedząc, że nie może wykonywać pracy na stronie szpitala, na której znajdowali się pacjenci chorujący na covid-19, nie wypowiedział jej umowy zlecenia, ani też nie ustalał dla niej grafiku prac, na czystej stronie szpitala twierdząc, że tej pracy nie ma. Wywodziła, że twierdzenia (...) Sp. z o. o, że płatnik nie miał ograniczeń w realizacji umów, nie potwierdza tego, że takiego przestoju w miejscu wykonywania przez nią umowy zlecenia faktycznie nie było. Argumentowała, że mimo obowiązywania umowy i domagania się przez nią grafików z dniami, w których miałaby świadczyć pracę z umowy zlecenia na czystej stronie szpitala, grafików tych nie otrzymywała od płatnika. Wyjaśniła, że w odpowiedzi usłyszała, że nie ma dla niej pracy na czystej stronie szpitala, gdzie do tej pory wykonywała prace w ramach umowy zlecenia. Podkreśliła, że wykonując umowę zlecenia, zawsze każdego miesiąca albo na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc świadczenia pracy z umowy zlecenia, otrzymywała grafik na dany konkretny miesiąc z wyznaczonymi dniami i godzinami pracy, akcentując, że bez grafiku sporządzonego przez kierownika zleceniodawcy nie mogła podjąć wykonywania pracy w ramach umowy zlecenia oraz nie miała możliwości przebywania na terenie szpitala. Konkludowała, że niezrozumiałym jest zatem twierdzenie zleceniodawcy (...) Sp. z o.o., iż nie miała ograniczenia w realizacji umowy, podczas gdy dla niej w miesiącu maju, czerwcu i następnych miesiącach (...) roku, kierownik zleceniodawcy K. Z., ustalająca grafiki wykonywania prac „na czystej stronie szpitala" podczas COVID-19, w związku z zawartą umową zlecenia, nie miał dla niej żadnej pracy, ani też nie otrzymała na piśmie wypowiedziana umowy przez zleceniodawcę. Dodała, że prawdą jest, że zleceniodawca odmówił złożenia wniosku o świadczenie postojowe w jej imieniu oraz że nastąpiło znaczne ograniczenie wykonywania przeze nią umowy zlecenia spowodowane COVID -19 z powodu niewyznaczania przez zleceniodawcę grafiku z dyżurami na czystej stronie szpitala, podczas których to dyżurów świadczyła usługi wynikające z umowy zlecenia z powodu braku dla niej pracy. Podała, że złożyła wnioski do ZUS o świadczenie postojowe w miesiącu sierpniu, wrześniu i październiku(...)roku z powodu ograniczenia wykonywania pracy na umowę zlecenie z powodu przestoju zleceniodawcy, który zaprzestał ustalania dla niej grafiku z dniami i godzinami pracy zaznaczając, że bez otrzymania grafiku nie mogła podjąć pracy w danym miesiącu, a przede wszystkim nie mogłam wejść na teren szpitala. Podała, że na podstawie złożonych przez nią wniosków Zakład przyznał jej prawo do świadczenia postojowego za miesiące sierpień - październik(...) r. w wysokości po (...) zł, co łącznie stanowiło (...) zł, które zostały wypłacone. Argumentowała, że skoro ZUS przyznał jej te świadczenia po złożeniu przez nią ww. wniosków to oznacza to, że spełniała warunki do ich otrzymania. Zarzuciła, że ZUS dopiero po niespełna 4 latach stwierdził, że te świadczenia jej się nie należały i że ma je zwrócić jako świadczenia nienależne podkreślając, że ZUS powinien na etapie składania wniosku dokonać sprawdzenia czy należy jej się to świadczenie, czy też nie.

Podała, że poza umową zlecenia z dnia (...)r. zawartą z płatnikiem składek nie posiadała innego tytułu do ubezpieczeń społecznych, zamieszkuje na terenie RP i posiada obywatelstwo RP, od maja (...) r. nie miała możliwości wykonywania umowy zlecenia w całości z powodu przestoju w prowadzeniu działalności zleceniodawcy i nie przekroczyła granicznej kwoty przychodu z umowy, o której mowa w art. 15zq ust. 5 pkt 2 ww. ustawy.

Ponadto odwołująca wniosła o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu w osobie radcy, argumentując, że nie jest w stanie samodzielnie występować w sprawie ze względu na stan zdrowia, nie ma wystarczającej wiedzy prawnej i nie wie jakie czynności powinnam podejmować przed sądem, a ustanowienie pełnomocnika z wyboru ze względów zdrowotnych, finansowych, rodzinnych i majątkowych nie jest możliwe - składając w załączeniu oświadczenie o stanie rodzinnym finansowym i majątkowym.

(odwołanie k. 3-4, załączone oświadczenie majątkowe k. 5-9)

Postanowieniem z 8.01.2025 r. Sąd Okręgowy ustanowił dla wnioskodawczyni pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego.

(postanowienie k. 29)

W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy, będąc reprezentowanym przez radcę prawnego, wniósł o jego oddalenie, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji, że w związku z tym, iż w odniesieniu do płatnika składek (...) sp. z o.o. nie doszło do przestoju w prowadzonej działalności, decyzją z dnia (...) roku zobowiązano D. X. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu.

(odpowiedź na odwołanie k. 36-37)

W piśmie procesowym z dnia 21.02.2025 r. pełnomocnik z urzędu wnioskodawczyni poparł odwołanie oraz wniósł zasądzenie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu, albowiem nie zostały one pokryte ani w całości, ani w części.

(pismo procesowe pełnomocnika z urzędu wnioskodawczyni k. 53-55)

Na rozprawie z dnia 22.04.2025 r. pełnomocnik z urzędu wnioskodawczyni poparła odwołanie, a pełnomocnik ZUS wniósł o jego oddalenie.

(e-prot. z 22.04.2025 r.: 00:01:17, 00:03:13)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Ubezpieczona - D. X., jako zleceniobiorca zawarła z płatnikiem składek (...) Sp. z o.o. jako zleceniodawcą umowę zlecenie z dnia (...) r. na okres (...)r., na mocy której wnioskodawczyni zobowiązała się do wykonywania usług wyczyszczenia i zdezynfekowania sprzętu w obiekcie wskazanym w tej umowie w T..

W paragrafie 3 ww. umowy zlecenia zapisano, że:

-w pkt 1 - ubezpieczona jako zleceniobiorca oświadczyła, że posiada stosowne kwalifikacje oraz zaświadczenia lekarskie potwierdzające zdolność do wykonywania czynności wymienionych w umowie i spełnia wymagane prawem warunki niezbędne do wykonywania przedmiotu umowy, w szczególności nie jest karana za przestępstwo umyślne, a

-w pkt 3 - ubezpieczona oświadczyła jako zleceniobiorca, że stan jej zdrowia pozwala na wykonywanie zleconych umową czynności.

Wynagrodzenie ubezpieczonej została w ww. umowie określone wg stawki godzinowej w wysokości 17,00 zł/godzinę. Wypłata miała następować na konto zleceniobiorcy. Płatność mogła być jednorazowa po wykonaniu zlecenia, zaliczkowa – część wynagrodzenia płatna co miesiąc, przy etapowym rozliczaniu wykonania zlecenia – po odbiorze każdego etapu zlecenia. W przypadku niewykonania umowy lub wykonania jej części wynagrodzenie zleceniobiorcy ulegać miało proporcjonalnemu pomniejszeniu (paragraf 5 pkt 1 -5 umowy).

/umowa k. 10-11/

Ww. umowa została zawarta przed wprowadzeniem w Polsce stanu epidemii w związku z COVID-19.

/okoliczność niesporna/

Wnioskodawczyni zamieszkuje na terytorium Polski i posiada obywatelstwo RP.

/okoliczności niesporne/

Ww. umowa była jedynym tytułem do ubezpieczeń społecznych wnioskodawczyni. /okoliczność niesporna/

Ubezpieczona przeszła w dniu (...) r. w związku z ww. umową zlecenia instruktaż z zakresu bhp.

/karta szkolenia w zakresie bhp k. 12/

Ubezpieczona wykonywała ww. umowę zlecenia w (...)w T. na tzw. czystej stronie szpitala w okresie(...) r.

Jej praca polegała nie na czyszczeniu sprzętu, jak zapisano w umowie zlecenia, ale na czyszczeniu powierzchni płaskich, wynoszeniu śmieci, myciu okien i parapetów, podłóg, drzwi wejściowych, łazienek.

Wykonując ww. umowę zlecenie, każdego miesiąca lub na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc świadczenia pracy z umowy zlecenie, ubezpieczona otrzymywała grafik na dany miesiąc z wyznaczonymi dniami i godzinami pracy.

Bez sporządzonego grafiku, za który odpowiadała kierowniczka obiektu K. Z., wnioskodawczyni nie mogła wykonywać pracy na podstawie ww. umowy zlecenia oraz nie miała możliwości przebywania na terenie szpitala. Grafiki fizycznie sporządzały brygadzistki P. E. i K. E.. Zazwyczaj grafik był gotowy do dnia 20-25 miesiąca poprzedzającego miesiąc, którego grafik dotyczył.

Do maja (...) r. nie było żadnych problemów z wyznaczeniem przez kierownika grafików dla wnioskodawczyni po „czystej stronie szpitala”. Prace wynikające z umowy zlecenia zawartej przez wnioskodawczynię i płatnika składek (...) Sp. z o.o. miały być i były wykonywane przez odwołującą na tzw. „czystej stronie szpitala”. Nie było takich sytuacji, żeby dla wnioskodawczyni nie było pracy.

W maju (...) r. zaczęły się ograniczenia w wyznaczaniu przez zleceniodawcę prac dla wnioskodawczyni, które miały być wykonywane na „czystej stronie szpitala” z powodu zmniejszenia prac ze względu na COVID-19.

Od tego czasu zaczęły się problemy z wyznaczeniem dla powódki pracy w grafiku.

Jak wybuchł covid wiele osób samych rezygnowało z pracy, bo bały się pracować w szpitalu. Zmniejszyła się wówczas ilość pracowników, pracowało dużo mniej osób. Jeszcze te osoby tak do połowy kwietnia (...) r. się utrzymywały, a potem ilość osób zatrudnionych drastycznie spadła. Pracownicy albo szli na zwolnienia albo sami się zwalniali, bo nie chcieli już pracować w warunkach covidowych. Było powiedziane w Spółce, że jeżeli ktoś się nie decyduje na pracę to może przyjść i powiedzieć że nie będzie dalej pracować. Natomiast nie było problemów z obsadą. Na stronie czystej pracowało bardzo mało osób, to były pojedyncze osoby. Dużo osób zaś pracowało na stronie brudnej.

W tym czasie prace na „czystej stronie” szpitala uległy znacznemu ograniczeniu, a zwiększyły się na tzw. „brudnej stronie” szpitala – czyli w strefie covidowej, na której ubezpieczona nie mogła wykonywać prac w kombinezonie przeciw-covidowym ze względu na stan zdrowia, tj. astmę oskrzelową, na którą leczyła się od wielu lat, a nadto przez to schorzenie znajdowała się w grupie osób największego zagrożenia zarażeniem Covid-19.

Zleceniodawca został o ww. fakcie poinformowany przez wnioskodawczynię, która przedstawiła kierowniczce obiektu K. Z. zaświadczenie lekarskie potwierdzające przeciwwskazania wykonywania przez nią zlecenia na obszarze szpitala obejmujące strefę covidową – oddziały, gdzie znajdowały się osoby chorujące na COVID-19.

Działająca w imieniu zleceniodawcy kierowniczka obiektu zlekceważyła złożone przez wnioskodawczynię zaświadczenie lekarskie twierdząc, że nie interesuje jej stan zdrowia wnioskodawczyni i przeciwskazania do wykonywania zlecenia na brudnej stronie szpitala.

Kierowniczka obiektu, pomimo wiedzy o ww. zaświadczeniu, próbowała jednak wymusić na powódce wykonywanie przez nią zlecenia na brudnej stronie szpitala.

Bardzo szybko okazało się, że jest to niemożliwe ponieważ, gdy powódka ubrała się w kombinezon przeciw-covidowy i gogle, zaczęła po ok. 10 minutach od założenia tego kombinezonu dusić się ze względu na swoje schorzenie astmatyczne.

Na oddziałach czystych zazwyczaj pracowały dwie panie między 7 a 15. Tymczasem praca zmianowa na „brudnej strefie” szpitala wynosiła 11-godzin na jednej zmianie, w dzień i w nocy i wymagała w badanym okresie od osób w niej przebywających pracy w kombinezonie przeciw-covidowym.

Ponieważ okazało się, po przymierzeniu kombinezonu, że powódka nie była w stanie wykonywać w nim zlecenia na stronie brudnej szpitala -kierowniczka obiektu odwołała jej zmianę, przez co ubezpieczona nigdy nie rozpoczęła nawet pracy w części brudnej szpitala.

Kierowniczka obiektu w związku z tym poinformowała wtedy wnioskodawczynię, że ma czekać na telefon w sprawie przydzielenia kolejnego zlecenia w grafiku. Takiego telefonu powódka nigdy nie otrzymała ze strony zleceniodawcy.

Wnioskodawczyni przez cały ten czas czekała zatem na telefon ze strony zleceniodawcy, była w gotowości do wykonywania zlecenia na czystej stronie szpitala, tak jak to robiła do kwietnia (...) r. włącznie. Miała nadzieję, że zleceniodawca skontaktuje się z nią i chciała wrócić do wykonywania w części czystej szpitala zlecenia, ponieważ było to jej jedyne źródło utrzymania. Nikt jednak nigdy nie zadzwonił do powódki w sprawie wykonywania zlecenia w czystej strefie szpitala od maja (...) r.

Zleceniodawca wiedząc, że ubezpieczona nie mogła wykonywać pracy na tzw. „brudnej stronie” szpitala, na której znajdowali się pacjenci chorujący na Covid-19, nie wypowiedział wnioskodawczyni umowy zlecenia, ale jednocześnie nie ustalał już od maja (...) r. dla ubezpieczonej grafiku prac na „czystej stronie” szpitala twierdząc, że nie ma tej pracy.

Zasadą wówczas było, że jeżeli ktoś mówił, że chce pracować na stronie czystej, ale nie może ze względów zdrowotnych pracować na stronie brudnej, to wówczas jeżeli było miejsce zatrudniało się taką osobę na stronie czystej, a jeżeli nie było to taka osoba nie pracowała.

Dla wnioskodawczyni w miesiącu czerwcu i lipcu (...) r. kierowniczka obiektu, jako osoba odpowiedzialna za ustalanie grafików wykonywania prac na „czystej stronie szpitala” podczas COVID-19, w związku z zawartą umową, nie miała żadnej pracy.

O tym, który pracownik i zleceniobiorca będzie pracował na oddziale czystym, a który na oddziale brudnym szpitala decydowali brygadziści, ale za ustalenie grafików odpowiedzialna była kierowniczka obiektu (...).

W mailu z dnia 21.04.(...) r. kierownik obiektu K. Z., zwróciła się do L. F., który pracował na stanowisku specjalisty w dziale kadr, z prośbą o zamknięcie z powódką umowy zlecenia z końcem miesiąca – mimo, że umowa zlecenia została zawarta na okres do 31.12.(...) r. Kierowniczka obiektu chciała rozwiązać bowiem umowę zlecenia z odwołującą. Czynności dotyczące rozwiązania umowy z danym pracownikiem i zleceniobiorcą podejmował dział kadr.

Wnioskodawczyni nie zwracała się z pytaniem do kierowniczki obiektu czy może nadal pracować w części czystej szpitala. Kierownik obiektu od maja (...) r. nie proponowała ubezpieczonej żadnej innej pracy w strefie czystej szpitala, bo nie było dla nie takiej pracy. Więcej pracy było w tym okresie na stronie brudnej szpitala.

U zleceniodawcy w (...) w T. poczynając od 20.05.(...) r. (aż co najmniej do sierpnia 2020 r.) nastąpiło ograniczenie pracowników do 1/3 ilości pracowników dotychczasowych.

/zeznania wnioskodawczyni e-prot. z 22.04.2025 r.: 00:01:42 -00:17:18 w zw. z e-prot. z 10.02.2025 r.: 00:44:30-00:45:00, zeznania świadka K. Z. e-prot. z 22.04.2025 r.: 00:32:02-01:00:00, zeznania świadka K. E. e-prot. z 10.02.2025 r.: 00:05:11-00:24:15 k 151 i k 148v-149; zeznania świadka P. E. e-prot. z 10.02.2025 r.: 00:24:25-00:35:00 k 151 i k 148v-149; wiadomość mailowa z 21.04.(...) r. k. 14 akt ZUS, karty wynagrodzeń za styczeń -grudzień (...) r. k. 13 akt ZUS, zestawienie wynagrodzeń powódki od stycznia do kwietnia (...) r. k. 58, zestawienia: osób świadczących pracę w (...) w T. od stycznia do sierpnia w rozbiciu na miesiące z podaniem rodzaju umowy, wskazujące nieobecność w pracy z przyczyną i okresem nieobecności, wskazujące pracowników świadczących pracę w (...) w T. od stycznia do sierpnia (...) r. - k. 94-111 – zwłaszcza k 104-111/

Zleceniodawca odmówił złożenia wniosku o świadczenie postojowe w imieniu ubezpieczonej mimo, że nastąpiło znaczne ograniczenie wykonywania przez nią umowy zlecenia spowodowane COVID-19 z powodu niewyznaczania przez zleceniodawcę grafiku z dyżurami na czystej stronie szpitala.

/ zeznania wnioskodawczyni e-prot. z 22.04.2025 r.: 00:01:42 -00:17:18, zeznania świadka K. Z. e-prot. z 22.04.2025 r.: 00:32:02-01:00:00/

W okresie zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. na podstawie umowy zlecenia powódka od stycznia do kwietnia (...) r. uzyskała następujące wynagrodzenia, które były wypłacane przez zleceniodawcę drogą przelewu: w styczniu (...) r. (...)zł – data przelewu 3.02.(...) r., w lutym (...) r. (...) zł – data przelewu 28.02.(...) r., w marcu (...) r. (...) zł – data przelewu 1.04.(...) r., w kwietniu (...) r.(...) zł – data przelewu kwoty (...) zł 30.04.(...) r., a kwoty(...) zł 7.04.(...) r.

Osobą odpowiedzialną za sporządzanie grafików i nadzorującą wykonywanie zlecenia przez powódkę była K. Z..

Powódka nie świadczyła pracy na rzecz zleceniodawcy od maja (...) r. do grudnia (...) r. i w związku z tym nie uzyskiwała wynagrodzenia z umowy zlecenia za te miesiące. W tym czasie powódka nie była wpisywana przez kierownika obiektu do żadnego grafiku.

/okoliczności przyznane przez zleceniodawcę w pismach procesowych k. 58, 74, 93, karta wynagrodzeń k. 61, 75, potwierdzenia przelewów k. 62-66/

W dniu 1.08.(...) r. ubezpieczona złożyła wniosek (...) o świadczenie postojowe w związku z przeciwdziałaniem skutkom COVID-19 dla umowy zlecenie, którą wnioskodawczyni zawarła z płatnikiem (...) SP. Z O.O. NIP (...) od 1.01.(...) r. do 31.12.(...) r. We wniosku (...) odwołująca oświadczyła, że zleceniodawca odmówił złożenia wniosku w jej imieniu oraz, że nastąpiło ograniczenie wykonywania prze nią umowy z powodu przestoju w prowadzeniu działalności przez zleceniodawcę. Wnioskodawczyni wskazała również, miesięczny przychód wynikający z umowy wynosi (...) zł, a przychód osiągnięty w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wynosi „(...)”. Do wniosku ubezpieczona załączyła umowę zlecenie zawartą z płatnikiem (...) Sp. z o.o. na okres od 1.01.(...) r. do 31.12.(...) r.

/okoliczności niesporne, a nadto wniosek k. 1-2 akt ZUS, umowa k. 3 akt ZUS/

Na podstawie ww. wniosku ubezpieczona otrzymała świadczenia postojowe w wysokości (...) zł w dniu (...) r.

/okoliczność niesporna, a nadto dane wypłaty k. 30 akt ZUS/

Następnie w dniu 6.09.(...) r. i w dniu 2.10.(...) r. ubezpieczona złożyła wnioski (...) o wypłatę kolejnych świadczeń postojowych. We wnioskach oświadczyła, że sytuacja materialna nie uległa poprawie.

/okoliczności niesporne, a nadto wnioski k. 6, 8 akt ZUS/

Na tej podstawie Zakład wypłacił wnioskodawczyni kolejne świadczenia postojowe w dniu 9.09.(...) r. i w dniu 6.10.(...) r.

/okoliczności niesporne, a nadto dane wypłaty k. 30 akt ZUS/

Organ rentowy przeprowadził kontrolę u płatnika (...) SP. z o.o. W toku tej kontroli płatnik oświadczył, że ubezpieczona wykonywała pracę w spółce na podstawie umowy zlecenie w okresie od 1.01.(...) r. do 30.04.(...) r. Przedstawiciel płatnika oświadczył też, że (...) Sp. z o.o. nie miała ograniczenia w realizacji umów, ani nie składała za zleceniobiorców wniosków o świadczenie postojowe.

/okoliczności niesporne/

Z uwagi na powyższe pismem z 18.10.2024 r. ZUS wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie pobrania przez wnioskodawczynię nienależnego świadczenia postojowego. Ww. pismo ubezpieczona odebrała 21.10.2024 r.

/okoliczności niesporne/

Pismem z 4.11.2024 r. ZUS zakończył postępowanie w sprawie. Pismo wnioskodawczyni odebrała 6.11.2024 r.

/okoliczności niesporne/

Po przeanalizowaniu wyników tego postępowania (...) I Oddział w C. wydał decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w C., na podstawie art. 15zx ustawy z dnia 2.03.(...) r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r., poz. 340, z późno zm.) w związku z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z (...) r. poz. 497 ze zm.), zobowiązał D. X. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie (...) zł w terminie miesiąca od otrzymania decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu. Zakład podał, że wysokość odsetek ustawowych na dzień wydania decyzji wynosi (...) zł. ZUS wyjaśnił, że wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie od (...) r. wynosi (...) w stosunku rocznym. Zakład zaznaczył, że w przypadku spłaty nienależnego świadczenia postojowego w terminie 14 dni od dnia odbioru decyzji, nie będą naliczane odsetki ustawowe za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty.

/decyzja w aktach ZUS/

Powyższy stan faktyczny został odtworzony na podstawie powołanych dokumentów, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron, a i Sąd nie znalazł jakichkolwiek przyczyn by czynić to z urzędu.

Nadto Sąd oparł się na zeznaniach wnioskodawczyni i świadków (...) oraz (...), które okazały w całości koherentne z dokumentami, wobec czego należało uznać, że depozycje powódki polegają na prawdzie. Zaznaczyć należy, że obecny na rozprawach pełnomocnik ZUS nie podważył wartości dowodowej zeznań odwołującej.

Świadek K. Z. potwierdziła, że powódka nie realizowała w badanym okresie umowy zlecenia zawartej z płatnikiem od maja (...) r. z powodu braku zleceń ze strony zleceniodawcy, gdyż nie było dla niej zleceń na stronie czystej szpitala. Na zasady jakie wówczas obowiązywały zwróciła również uwagę świadek (...), która zeznała jasno, że jeżeli ktoś z pracowników mówił, że chce pracować na stronie czystej, ale nie może ze względów zdrowotnych pracować na stronie brudnej, to wówczas jeżeli było miejsce zatrudniało się taką osobę na stronie czystej, a jeżeli nie było to nie pracowała. Jednocześnie świadek wskazała, że od maja (...) roku nastąpiło drastyczne ograniczenie liczby pracowników pracujących z ramienia Spółki w Szpitalu.

Poza tym świadek (...) zeznała, że chciała rozwiązać z powódką umowę zlecenia i w tym celu skontaktowała się ze specjalistą z działu kadr L. F. mailowo(...). oraz, że od maja (...) r. ograniczona była liczba pracowników, którzy pracę wykonywali na stronie brudnej szpitala, mimo, iż było tam więcej pracy w tym okresie. Świadek przyznała, że dla wnioskodawczyni nie było pracy na stronie czystej i dlatego jej nie proponowała żadnej innej pracy poza strefą brudną w szpitala.

Tymczasem powódka z przyczyn zdrowotnych nie była w stanie wykonywać zlecenia w strefie brudnej szpitala, bo choroba astmatyczna uniemożliwiała jej wykonywanie zlecenia przez co najmniej kilka godzin w kombinezonie przeciw-covidowym, na co przedłożyła stosowne zaświadczenie lekarskie, natomiast nadal była w stanie świadczyć zlecenie po stronie czystej szpitala – ale tej, jak zeznała świadek K. Z., nie było dla powódki.

Zleceniodawca w pismach procesowych zalegających w aktach za k. 58, k. 74, 96 przyznał, że powódka nie była uwzględniana w grafikach od maja do grudnia (...) r., a ze złożonych przez niego dokumentów wynika nie tylko wynagrodzenie powódki od stycznia do kwietnia (...) r. i jego brak od maja do grudnia (...) r. z uwagi na brak uwzględnienia wnioskodawczyni w grafikach i w związku z tym brak możliwości świadczenia zlecenia, ale także, że nastąpiło ograniczenie pracowników o 1/3 od maja (...) r. u zleceniodawcy, co wynika ze złożonego zestawienia pracowników i przyczyn ich nieobecności oraz zestawienia pracowników świadczących pracę w (...) w T. od stycznia do sierpnia (...) r. zalegających w aktach sprawy za kartami od 93 do 103 oraz od 94 do 111. Powyższe niewątpliwie świadczy o ograniczeniu działalności przez zleceniodawcę.

Dowody z ww. zeznań powódki i świadka łącznie z powołanymi dokumentami pozwoliły odtworzyć wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sporu okoliczności.

Sąd pominął zeznania świadka J. T., albowiem świadek podała, że w firmie (...) pracuje od października (...) r. i nie ma wiedzy na temat funkcjonowania tej firmy we wcześniejszym okresie /k. 87/.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne.

Zgodnie z art. 15zq ust. 1 pkt 2 i ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca (...) r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.Dz.U. z (...) r. poz. 2095), świadczenie postojowe przysługuje osobie wykonującej umowę agencyjną, umowę zlecenia, inną umowę o świadczenie usług, do której zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowę o dzieło, zwane dalej ,,umową cywilnoprawną''

Świadczenie postojowe przysługuje osobom zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli są:

1) obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub

2) posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub

3) cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. (Ust. 2)

Świadczenie postojowe przysługuje, gdy w następstwie wystąpienia (...)19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności, odpowiednio przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którymi została zawarta umowa cywilnoprawna. (Ust. 3)

Na podstawie art. 15zq ust. 5 ww. ustawy, osobie wykonującej umowę cywilnoprawną świadczenie postojowe przysługuje jeżeli:

1) umowa cywilnoprawna została zawarta przed dniem 1 kwietnia (...) r.;

2) przychód z umowy cywilnoprawnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe, nie był wyższy od 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia wniosku;

3) nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu.

Ochrona zatrudnienia oraz zmniejszenie obciążeń i zachowanie płynności finansowej przedsiębiorców to główne zadania pakietu regulacji, które składają się na tarczę antykryzysową. Rozwiązania tam zawarte obejmują nie tylko przedsiębiorców zatrudniających pracowników, a więc zapewniających miejsca pracy, ale również osoby, które prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą oraz wykonują pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Wśród rozwiązań, które mają zapobiegać skutkom epidemii COVID -19 w Polsce, jest wsparcie realizowane przez ZUS w postaci wypłacania świadczeń postojowych.

Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że głównym warunkiem, który należy spełniać, aby móc ubiegać się o świadczenie postojowe, jest fakt niepodlegania ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu, ale ustawodawca wprowadził także więcej kryteriów, których spełnienie warunkuje nabycie prawa do otrzymania świadczenia z ZUS.

Reasumując, osoba wykonująca umowę cywilnoprawną, ma prawo do otrzymania świadczenia postojowego po spełnieniu następujących warunków:

1) zawarła umowę cywilnoprawną przed dniem 1.02.2020 r.;

2) nie posiada innego tytułu do ubezpieczeń społecznych (osoba wykonująca pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej składa oświadczenie, że nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu);

3) zamieszkuje na terytorium Polski i posiada obywatelstwo polskie lub obywatelstwo Państwa UE, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) i posiada prawo pobytu lub prawo stałego pobytu lub zamieszkuje na terytorium RP i jest cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium RP;

4) nie ma możliwości wykonywania umowy cywilnoprawnej w całości lub w części z powodu przestoju w prowadzeniu działalności;

5) przychód z umowy cywilnoprawnej uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o świadczenie postojowe nie przekroczył kwoty wyliczonej jako 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłoszonego przez Prezesa GUS na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS obowiązującego na dzień złożenia wniosku.

W myśl art. 15zs ust. 4 pkt. 1 lit. a- b przytoczonego aktu prawnego odpowiednio zleceniodawca lub zamawiający załącza do wniosku, o którym mowa w ust. 1:

1) oświadczenie potwierdzające:

a) niedojście do skutku lub ograniczenie wykonywania umowy cywilnoprawnej z powodu przestoju w prowadzeniu działalności, o którym mowa w art. 15zq ust. 3,

b) datę zawarcia i wysokość wynagrodzenia z tytułu umowy cywilnoprawnej ,

c) uzyskanie przez osobę wykonującą umowę cywilnoprawną w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe, przychodu nie wyższego niż 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia wniosku,

d) otrzymanie oświadczenia od osoby wykonującej umowę cywilnoprawną, że nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu oraz o wysokości uzyskanych przychodów z innych umów cywilnoprawnych;

2) kopię umów cywilnoprawnych.

Zgodnie zaś z art. 15zx ust. 1 pkt 1 i ust. 3 cyt. ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe, jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się świadczenie:

1. przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego;

2. wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona;

3. wypłacone w kwocie wyższej niż należna (art. 15 ust. 2 pkt 1-3).

Odsetki, o których mowa w ust. 1, są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu (ust. 3).

Przepis tego artykułu wskazuje przypadki, w których pobrane świadczenie postojowe kwalifikowane jest jako nienależne oraz sposób postępowania w takich przypadkach. Przede wszystkim zasadą jest obciążenie pobierającego świadczenie odpowiedzialnością za niezasadne jego pobranie. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe, jest obowiązana do zwrotu wypłaconej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie ustala się na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

Zgodnie, natomiast, z dyspozycją art. 6 k.c., to na odwołującej się, ciążył ciężar dowodowy w przedmiotowej sprawie, zatem to ona powinna udowodnić okoliczności, z których wywodzi skutki prawne.

W realiach badanej sprawy jedyną sporną okolicznością było to, czy ubezpieczona jako zleceniobiorca nie mogła od maja (...) r. wykonywać umowy zlecenia u płatnika składek, z którym zawarła 1.01.(...) r. umowę zlecenia - z powodu przestoju w prowadzeniu działalności przez płatnika składek, jako zleceniodawcę.

Świadczenie postojowe przysługuje, gdy w następstwie wystąpienia COVID-19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którymi została zawarta umowa cywilnoprawna w rozumieniu art. 15zq ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19. Należy wskazać na istotną niekonsekwencję terminologiczną ustawodawcy, który równolegle posługuje się w ustawie takimi określeniami, jak „postój”, „przestój ekonomiczny” oraz „przestój w prowadzeniu działalności”. Zgodnie z § 6 z.t.p. przepisy ustawy redaguje się tak, aby dokładnie i w sposób zrozumiały dla adresatów zawartych w nich norm wyrażały intencje prawodawcy. Jednym z podstawowych warunków redagowania przepisów, tak aby dokładnie i w sposób zrozumiały dla adresatów zawartych w nich norm wyrażały intencje prawodawcy, jest konsekwencja terminologiczna prawodawcy. Stanowi o tym także § 10 z.t.p., zgodnie z którym do oznaczenia jednakowych pojęć używa się jednakowych określeń, a różnych pojęć nie oznacza się tymi samymi określeniami.

Przestój stanowił dotychczas konstrukcję ściśle związaną ze stosunkiem pracy (zob. art. 81 § 1–4 k.p.; zob. także art. 2 pkt 1 u.r.o.m.p., zgodnie z którym przestój ekonomiczny oznacza okres niewykonywania pracy przez pracownika z przyczyn niedotyczących pracownika pozostającego w gotowości do pracy).

Zgodnie z objaśnieniami prawnymi z 13.05.2020 r. wydanymi przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w zakresie możliwości skorzystania ze świadczenia postojowego „[...] z punktu widzenia prawa pracy brak jest podstaw do kojarzenia przestoju regulowanego w Kodeksie pracy z przestojem, który może zaistnieć w stosunkach prawnych polegających na prowadzeniu działalności gospodarczej, czy też opartych na umowach cywilnoprawnych. Stosunki te nie należą bowiem do przedmiotu prawa pracy” . We wskazanym stanowisku podano, że oceniając przestój w prowadzeniu działalności w następstwie COVID-19 przedsiębiorca powinien uwzględnić takie okoliczności jak spadek przychodów, dochodów, obrotów, liczby klientów, czy ograniczenia w prowadzeniu działalności. Forma przestoju w prowadzeniu działalności może być różna w zależności od specyfiki branży lub lokalizacji

W stanowisku podkreślono, że przepisy zostały skonstruowane mając na uwadze konieczność zapewnienia ochrony zatrudnienia, zmniejszenia obciążeń oraz zachowania płynności finansowej przedsiębiorstw przyjęto konstrukcję przepisów, która umożliwi wypłatę świadczenia postojowego jak najszerszej grupie osób, które wymagają tego wsparcia. Wskazano ponadto, że ustawodawca nie zawarł katalogu czynników wpływających na przestój ponieważ mogłoby to wyeliminować określone grupy przedsiębiorców, a należy mieć na względzie, że forma przestoju w prowadzeniu działalności może być różna w zależności od specyfiki branży lub lokalizacji przedsiębiorcy

Należy podkreślić, że w „pojęciu przestoju zawiera się element zaskoczenia, nietypowości i wyjątkowości”. Każdorazowo, przez pryzmat art. 15zq ust. 3 ustawy COVID-19, wymagane jest zaistnienie związku przyczynowego między wystąpieniem COVID-19 a przestojem, o którym mowa w tym przepisie. Ustawodawca nie dookreśla przy tym, co oznacza owo „wystąpienie COVID-19”, w szczególności czy warunkiem koniecznym przyznania świadczenia postojowego jest to, aby przestój w prowadzeniu działalności został spowodowany zakażeniem i chorobą zakaźną wywołaną wirusem SARS-CoV-2 odpowiednio u samej osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą czy też u zleceniodawcy lub zamawiającego, z którymi osoba wykonująca umowę cywilnoprawną w rozumieniu art. 15zq ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19 zawarła taką umowę. Biorąc pod uwagę cel przedmiotowej regulacji, wydaje się jednak, że takie wąskie rozumienie „wystąpienia COVID-19” należy kategorycznie odrzucić, przyjmując, że przedmiotowy przestój musi być spowodowany jakimikolwiek obiektywnymi przyczynami związanymi z sytuacją epidemiologiczną wywołaną przez COVID-19.

Przez przestój w rozumieniu art. 15zq ust. 3 ustawy COVID-19 należy zatem rozumieć każdy brak możliwości prowadzenia działalności odpowiednio przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą albo przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którymi została zawarta umowa cywilnoprawna, w taki sposób, w jaki byłoby to możliwe, gdyby nie sytuacja epidemiologiczna wywołana przez COVID-19 (zob. także art. 15zs ust. 3 pkt 4 lit. b i c oraz art. 15zs ust. 4 pkt 1 lit. a ustawy COVID-19) 579 .

W przypadku osoby wykonującej umowę cywilnoprawną w rozumieniu art. 15zq ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19, ubiegającej się o świadczenie postojowe, świadczenie to uzależnione jest od przestoju (w następstwie wystąpienia COVID-19) zaistniałego nie u takiej osoby, ale przy prowadzeniu działalności przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którymi taka osoba zawarła umowę. Ustawodawca w żaden sposób nie dookreśla przy tym, że owa działalność prowadzona przez zleceniodawcę lub zamawiającego ma stanowić pozarolniczą działalność gospodarczą, w związku z czym należy przyjąć, że może to być jakakolwiek działalność zleceniodawcy lub zamawiającego (także i niestanowiąca działalności gospodarczej).

Ustawodawca nie uzależnia przyznania świadczenia postojowego osobom wykonującym umowę cywilnoprawną w rozumieniu art. 15zq ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19 od pozostawania tych osób w gotowości do wykonywania umowy (inaczej aniżeli w przypadku wynagrodzenia pracownika za czas przestoju w rozumieniu art. 81 § 1–4 k.p.) czy też od powstrzymania się od wykonywania umowy (zob. także art. 15zq ust. 5, art. 15zr ust. 2, art. 15zs ust. 4 pkt 1 lit. a ustawy COVID-19) 580 . W tym kontekście wystarczające jest zatem zaistnienie przesłanki obiektywnej – przestoju w prowadzeniu działalności w następstwie wystąpienia COVID-19, w efekcie czego umowa cywilnoprawna nie doszła do skutku (mimo zawarcia nie była wykonywana, uległa rozwiązaniu, ewentualnie doszło do odstąpienia od umowy) lub jej wykonywanie zostało ograniczone (zob. art. 15zs ust. 4 pkt 1 lit. a ustawy COVID-19). Określenia „nie doszło do skutku” nie należy raczej łączyć z określeniem „nie wywarła skutków prawnych”, poprzestając tym samym na potocznym rozumieniu tego pierwszego.

Postępowanie dowiodło racji skarżącej, albowiem z dostępnych dowodów wynika, że od czasu zawarcia umowy zlecenia z dnia 1.01.(...) r. wykonywała ona zlecone jej czynności na rzecz płatnika składek w (...) w T. w strefie czystej. Oczywistym jest, że zawarte w tej umowie zlecenia oświadczenia ubezpieczonej, że jej stan zdrowia pozwala na wykonywanie usługi zlecenia dla płatnika, nie odnosiły się do stanu jaki nastąpił od lutego (...) r. w związku ze stanem epidemii (...)19 w Polsce, gdyż w dacie zawarcia tej umowy stanu tego nie ogłoszono jeszcze.

Z materiału dowodowego wynika także, że od stycznia do kwietnia (...) r. powódka mogła bez przeszkód wykonywać dla płatnika zlecenie na podstawie ww. umowy z 1.01.(...) r. w czystej strefie w szpitalu, a problem z możliwością dalszego świadczenia przez nią pracy w czystej strefie szpitala pojawił się dopiero od maja (...) r., gdy okazało się, że powódka - ze względu na swój stan zdrowia - nie jest w stanie wykonywać w wydzielonych przez zleceniodawcę strefach brudnych szpitala zlecenia i nie była w ogóle uwzględniana przez zleceniodawcę w grafikach w strefie czystej szpitala.

Powódka powiadomiła przedstawiciela zleceniodawcy, czyli kierownika obiektu K. Z. o tym, że ze względu na stan zdrowia nie może świadczyć pracy w wydzielonej w szpitalu strefie brudnej i złożyła jej stosowne zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniach medycznych do wykonywania przez nią zlecenia w kombinezonie przeciw-covidowym. Z zeznań powódki wynika też, że mimo podjętej próby przymuszenia jej przez kierowniczkę obiektu, która zlekceważyła zaświadczenie lekarskie dostarczone przez ubezpieczoną, do założenia przez skarżącą takiego kombinezonu – szybko okazało się, bo już po ok. 10 minutach, że powódka po prostu się w nim dusi. Tymczasem zmiana na brudnym oddziale szpitala trwała 11 godzin, zaś pracę w kombinezonie powódka musiałaby wykonywać co najmniej 3 godziny bez przerwy, co wykluczał jej stan zdrowia wykazany zleceniodawcy odpowiednim zaświadczeniem. Po tym zdarzeniu kierowniczka obiektu, jako osoba odpowiedzialna za grafiki nie uwzględniła już w ogóle wnioskodawczyni od maja (...) r. w grafikach pracy w (...) w T., także na czystej stronie szpitala, bo jak zeznała wprost świadek K. Z. – nie było dla wnioskodawczyni jakiejkolwiek pracy na czystej stronie szpitala. Również pozostali świadkowie wskazywali jednoznacznie, że po stronie czystej pracowało bardzo niewiele osób (2 osoby), zaś po stronie brudnej zatrudnionych było znacznie więcej. Nadto świadkowie ci wskazali, że jeżeli pracownik nie mógł pracować ze względów zdrowotnych po stronie brudnej, a chciał pracować po stronie czystej, to zależało czy była możliwość zatrudnienia go po stronie czystej. Jeżeli takiej możliwości nie było to nie dostawał on propozycji zatrudnienia.

Co więcej kierowniczka obiektu składając swoje zeznania w charakterze świadka przyznała, że wysłała do specjalisty z działu kadr L. F. 21.04.(...) r. maila wnosząc o zamknięcie umowy zlecenia z powódką, chciała, aby dział kadr rozwiązał z wnioskodawczynią umowę. Do rozwiązania tej umowy przez zleceniodawcę jednak nie doszło, mimo że płatnik miał wiedzę o tym, że powódka z uwagi na astmę oskrzelową nie może wykonywać zlecenia na brudnej stronie szpitala i że miał stosowne zaświadczenie o takim stanie zdrowia ubezpieczonej dostarczone mu przez skarżąca.

Umowa nie została też rozwiązana przez wnioskodawczynię, która miała nadzieję, że będzie mogła wykonywać tę umowę po stronie czystej szpitala i czekała na telefon ze strony zleceniodawcy, który jednak nigdy nie nastąpił od maja (...) r. do końca trwania umowy zlecenia. Jednocześnie mimo wciąż trwającej umowy zlecenia w okresie od maja do grudnia (...) r., wnioskodawczyni nie była uwzględniana w grafikach zleceniodawcy, a bez takiego uwzględnienia nie tylko nie mogła wykonywać umowy zlecenia, ale nawet nie mogła wejść na teren szpitala.

Tym samym skarżąca niewątpliwie wykazała brak możliwości prowadzenia działalności przez zleceniodawcę, z którym została zawarta umowa cywilnoprawna, w taki sposób, w jaki byłoby to możliwe, gdyby nie sytuacja epidemiologiczna wywołana przez COVID-19. Stąd nastąpiło ograniczenie działalności zleceniodawcy, w kontekście ilości osób zatrudnionych w tym konkretnym Szpitalu, co wynika wprost ze złożonego zestawienia ilości osób zatrudnionych (k 104-111). Powyższe niewątpliwie wpłynęło na niemożność wykonywania przez skarżącą jej dotychczasowej pracy.

Jeszcze raz podkreślić należy, że przepisy nie definiują pojęcia "przestój w prowadzeniu działalności" i tym samym nie określają jakie przesłanki muszą zaistnieć, aby można było daną sytuację zakwalifikować jako omawiany przestój. Przyjmuje się, że w takiej sytuacji nie musi nastąpić całkowite zaprzestanie świadczenia usług przez podmiot zlecający. Jednakże, musi nastąpić przynajmniej częściowe ograniczenie działalności i w związku z nim musi zaistnieć przesłanka niemożliwości lub ograniczenia wykonywania umowy przez zleceniobiorcę.

Zleceniobiorcy, który nie może wykonywać pracy na podstawie umowy zlecenia w całości lub w części z uwagi na to, że doszło do przestoju w prowadzeniu działalności przez zleceniodawcę w następstwie COVID-19, przysługuje świadczenie postojowe na warunkach określonych w art. 15zq ust. 1 pkt 2, ust. 2, 3 i 5 u.sz.r.

Należy podkreślić, że świadczenie postojowe ma na celu dostarczenie środków pieniężnych za okres niewykonywania umowy zlecenia przez zleceniobiorcę z powodu przestoju zleceniodawcy.

Przepisy prawa zawsze należy czytać i interpretować w nawiązaniu do całego systemu, w którym funkcjonują i celu w jakim powstały, nie zaś z ograniczeniem do powierzchownego odczytania językowego tylko jednej normy, zawartej w jednym zdaniu wyrwanym z całokształtu systemu. Istotne dla prawa do świadczenia jest to, że przestój powinien być spowodowany jakimikolwiek obiektywnymi przyczynami związanymi z sytuacją epidemiologiczną wywołaną przez COVID-19, co niewątpliwie miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Natomiast każdy brak możliwości prowadzenia działalności przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, w taki sposób, w jaki byłoby to możliwe, gdyby nie sytuacja epidemiologiczna wywołana przez COVID-19 uprawnia do świadczenia postojowego. Świadczenie postojowe zostało wprowadzone dla zmniejszenia negatywnych skutków gospodarczych (uzasadnienie do ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, druk nr 299). Uzasadnione jest zatem stosowanie funkcjonalnej wykładni art. 15zq ust. 3 ustawy covidowej.

Zestawiając wszystkie ustalone w sprawie fakty ze sobą Sąd doszedł zatem do przekonania, że podanie przez płatnika składek informacji pozwanemu organowi rentowemu w toku postępowania wyjaśniającego, że po stronie płatnika nie doszło do przestoju w prowadzeniu działalności nie polegało na prawdzie, bo z zeznań świadka K. Z. wynika, że nie było od maja (...) r. pracy w strefie czystej dla powódki, a także, że chciała by zleceniodawca rozwiązał z wnioskodawczynią umowę zlecenia, bo odwołująca nie mogła wykonywać pracy w strefie brudnej szpitala. Nadto ze złożonych przez zleceniodawcę dokumentów obrazujących stan zatrudnienia w (...) w T. wynika, że od 20.05.(...) r. liczba pracowników była ograniczona o 1/3 /k. 94-111/.

Powódka natomiast cały czas pozostawała w gotowości, aby świadczyć dla zleceniodawcy od maja (...) r. umówione prace w strefie czystej szpitala, tak jak to miało miejsce przed wprowadzeniem podziału na stronę czystą (bez pacjentów Covidowych) i stronę brudną (z pacjentami Covidowymi). Od maja (...) r. zleceniodawca nie miał jednak dla skarżącej pracy w czystej stronie szpitala.

Jak wskazał ustawodawca, jeżeli osoba zawarła umowę cywilnoprawą i umowa nie doszła do skutku lub nastąpiło ograniczenie jej realizacji w związku z przestojem w prowadzeniu działalności w następstwie COVID-19, to może ona wystąpić do ZUS o świadczenie postojowe, które zrekompensuje jej utratę przychodów. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie, co szczegółowo opisano powyżej. Ubezpieczona powinna zatem otrzymać sporne świadczenia postojowe, gdyż podlegała w tym czasie ubezpieczeniom społecznym jako zleceniobiorca, nie podlegając przy tym ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu, a w następstwie COVID-19 nastąpiło zmniejszenie liczby godzin jej pracy do zera, co z kolei przełożyło się na brak wynagrodzenia.

Z tych względów Sąd stwierdził, że powódka spełniła wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia postojowego, których dotyczy badana decyzja, a o które wnioskowała w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Wypłacone jej świadczenia postojowe, na podstawie tych wniosków, nie były świadczeniami nienależnymi.

Odwołująca nie złożyła bowiem fałszywego oświadczenia ani dokumentów ubiegając się o sporne świadczenia w swoich wnioskach i była słusznie przekonana, że składając kolejne wnioski miała prawo je otrzymać. Powódka z pewnością nie działała w złej wierze, miała wszak zawartą umowę zlecenia z 1.01.(...) r., która nie była rozwiązana przez żadną ze stron i mogła świadczyć pracę na podstawie tej umowy w czystej strefie szpitala, tak jak to robiła od stycznia do kwietnia (...) r.

Powódka pozostawała w gotowości, aby świadczenie wykonywać dla zleceniodawcy w czystej strefie szpitala od maja (...) r. do grudnia (...) r. tak jak to robiła do tej pory. W brudnej strefie nie mogła świadczyć zlecenia z przyczyn zdrowotnych, bo cierpi od wielu lat na astmę oskrzelową, lecz nie ulega wątpliwości, że o tym poinformowała zleceniodawcę i złożyła stosowne zaświadczenie, które to potwierdzało.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że po pierwsze kierownik obiektu K. Z. lekceważąc to zaświadczenie i tak próbowała na powódce wymusić wykonywania zlecenia w strefie brudnej szpitala, co okazało się bardzo szybko niemożliwe po założeniu kombinezonu przez powódkę. A po drugie, z zeznań ww. świadka wynika, że zleceniodawca od maja (...) r. nie miał dla wnioskodawczyni pracy w czystej strefie szpitala, gdzie dotychczas ubezpieczona wykonywała zlecenie dla płatnika. Po trzecie, zleceniodawca mimo, że miał wiedzę o tym, że powódka nie może wykonywać umowy zlecenia w brudnej strefie szpitala i mimo, że nie miał od maja (...) r. dla ubezpieczonej pracy w czystej strefie szpitala, to jednak nie rozwiązał z wnioskodawczynią umowy zlecenia z 1.01.(...) r., ale nie uwzględniał jej już w grafikach nawet w strefie czystej szpitala.

Odwołująca nie miała zatem możliwości wykonywania umowy zlecenia z powodu przestoju w prowadzeniu działalności gospodarczej po stronie zleceniodawcy, z uwagi na ograniczenie od maja (...) r. pracy dla zleceniobiorców (również po czystej stronie szpitala).

Poza sporem pozostaje, że powódka była w badanym czasie obywatelką RP, przebywała na terenie RP i że umowa zlecenia z płatnikiem była jej jedynym tytułem do ubezpieczeń społecznych, a także, ze nie przekroczyła granicznej kwoty przychodu z umowy, o której mowa w art. 15 zq ust. 5 pkt 2 ustawy covidowej.

Reasumując - świadczenia postojowe, których zwrotu aktualnie żąda pozwany w zaskarżonej decyzji z dnia (...) r. jako świadczeń nienależnych, wbrew twierdzeniom ZUS-u:

- zostały wypłacone odwołującej, jako osobie uprawnionej do ich otrzymania, czyli zleceniobiorcy, który nie posiada innego tytułu do ubezpieczeń społecznych, zamieszkuje na terytorium Polski i posiada obywatelstwo RP,

- z powodu przestoju w prowadzeniu działalności gospodarczej przez zleceniodawcę (który ograniczył pracę dla zleceniobiorców w czystej strefie szpitala, na której ubezpieczona świadczyła pracę na podstawie umowy zlecenia z 1.01.(...) r. i nie miał od maja (...) r. dla powódki w związku z tym pracy w tej strefie, chociaż powódka do tej pory wykonywała w tej strefie zlecenia, a nadto powódka tam jedynie mogła wykonywać pracę z uwagi na stan zdrowia, o czym płatnik wiedział, lecz nie miał dla niej pracy w czystej strefie szpitala),

- umowa została zawarta w dniu 1.01.(...) r.,

- powódka nie przekroczyła granicznej kwoty przychodu z umowy, o której mowa wart. l5zq ust. 5 pkt 2 zacytowanej ustawy.

Mając na względzie wskazane okoliczności, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 ¹⁴§ 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję z dnia (...) r., uznając odwołanie wnioskodawczyni, za zasadne. (punkt 1 sentencji wyroku).

O zwrocie kosztów pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 15 ust. 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14.05.2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 764) uwzględniając zwrot stawki podatku VAT. (pkt 2 sentencji wyroku).