Wyrok - I SA/Wa 15/24 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - z dnia 27 maja 2024
Teza
Oddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym dniu 27 maja 2024 r. sprawy ze skargi H. D., O.S., O. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 listopada 2023 r. nr DNI.gn.625.137.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 24 listopada 2023 r., znak sprawy : DNI.gn.625.137.20Oddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym dniu 27 maja 2024 r. sprawy ze skargi H. D., O.S., O. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 listopada 2023 r. nr DNI.gn.625.137.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 24 listopada 2023 r., znak sprawy : DNI.gn.625.137.20
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
samorząd terytorialny
Role w sprawie
Skarb Państwa
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
27 maja 2024
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Przewodniczący
Justyna Wtulich-Gruszczyńska
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (8)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z 24 listopada 2023 r., znak sprawy : DNI.gn.625.137.2023 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania admiracyjnego ( Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania [...] od decyzji Wojewody Małopolskiego z 18 września 2023 r., znak : WS-III.7515.2.38.2019.RW utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco :Orzeczeniem z 15 września 1951 r. znak L:R.II/4/14/13/51 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], powoływane dalej jako: "PPRN w [...]" przejęło na własność Skarbu Państwa nieruchomości położone w gromadzie [...] (gm. [...], pow. [...], woj. [...]), w tym nieruchomość [...] (pkt 19 orzeczenia).Wnioskiem z 24 maja 2019 r. [...], wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w [...] z 15 września 1951 r. w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości stanowiącej w dacie przejęcia własność [...].Wojewoda Małopolski decyzją z 22 października 2021 r.,znak : WS-III.7515.2.38.2019.RW umorzył, z dniem 16 września 2021 r. postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenie PPRN w [...] z 15 września 1951 r. w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonych w [...] stanowiących w dacie przejęcia własność [...].Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli [...].Po rozpoznaniu odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 5 grudnia 2022 r., znak : DN.gn.625.166.2021 uchylił w całości zaskarżoną decyzję oraz przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.W uzasadnieniu Minister wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie Wojewoda powinien podjąć czynności zmierzające do ustalenia daty doręczenia (ogłoszenia) decyzji PPRN w [...] z 15 września 1951 r. W pierwszej kolejności powinien zgromadzić dokumentację potwierdzająca fakt doręczenia (ogłoszenia) kwestionowanego orzeczenia, a następnie na jej podstawie ocenić (w sposób bezpośredni lub pośredni), kiedy orzeczenie to zostało doręczone.Rozpoznając sprawę ponownie, decyzją z 18 września 2023 r. znak WS-III.7515.2.38.2019.RW Wojewoda Małopolski stwierdził, że z dniem 16 września 2021 r. postępowanie administracyjne z wniosku [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w [...] z 15 września 1951 r., w części dotyczącej nieruchomości [...], zostało umorzone z mocy prawa.Odwołanie od decyzji Wojewody Małopolskiego z 18 września 2023 r. złożyli [...].Rozpoznając sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, powoływany dalejjako : "Minister" w zaskarżonej decyzji z 24 listopada 2023 r. wskazał, że z dniem16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491). Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Organ wskazał, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że postępowanie w sprawie objętej odwołaniem należy do kategorii spraw, do których odnosi się ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r., która weszła w życie 16 września 2021 r.Minister wyjaśnił, że z treści orzeczenia PPRN w [...] z 15 września 1951 r. wynika, że miało ono zostać podane do wiadomości przez wyłożenie do publicznego wglądu w Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], w Prezydium Gminnej Rady Narodowej w [...] oraz u sołtysa gromady [...] w ciągu 7 dni, od dnia powiadomienia zainteresowanych o terminie wyłożenia przez ogłoszenie na tablicy urzędowej w PPRN w [...], PGRN w [...] oraz przez publiczne ogłoszenie w gromadzie. W ciągu 14 dni od dnia następnego po ukończeniu terminu wyłożenia orzeczenia do wglądu służyło stronom prawo wniesienia odwołania do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] za pośrednictwem PPRN w [...].Minister wskazał, że wśród zachowanych akt archiwalnych brak jest dokumentacji potwierdzającej w jakim konkretnie okresie orzeczenie PPRN w [...] z 15 września 1951 r. było podane do publicznego wglądu oraz kiedy było publicznie ogłoszone w gromadzie. Organ stwierdził, że pomimo tego, że nie udało się odnaleźć dokumentu potwierdzającego w sposób bezpośredni okoliczność doręczenia/ogłoszenia orzeczenia z 15 września 1951 r., to równocześnie nie można zanegować faktu takiego doręczenia/ogłoszenia. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje bowiem, że ogłoszenie to musiało być doręczone (ogłoszone). Otóż decyzją z 9 lipca 1969 r., znak PZR.19.Vg/238,239,324/57 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] uchyliło orzeczenie PPRN w [...] z15 września 1951 r., znak L:R.II/4/14/13/51 w części dotyczącej przejęcia nieruchomości od kilku ówczesnych właścicieli, którzy w latach 1956/57 powrócili do wsi [...] i na podstawie decyzji tymczasowych objęli w użytkowanie grunty i zabudowania będące ich własnością przed przejęciem na Skarb Państwa. Z sygnatury decyzji PPRN w [...] z 9 lipca 1969 r. wynika, że postępowanie zostało wszczęte w 1957 r. Z tego wynika, że wówczas osoby, których dotyczyła decyzja musiały się zapoznać z jej treścią. Z lektury tej decyzji wynika, że wymienione w niej osoby objęły w użytkowanie grunty na podstawie decyzji tymczasowych do dnia 5 kwietnia 1958 r. Uwzględniając zatem całokształt okoliczności sprawy organ uznał, że doręczenie (ogłoszenie) orzeczenia PPRN w [...] z 15 września 1951 r. musiało nastąpić przed zakończeniem wydawania decyzji tymczasowych, a więc przed 5 kwietnia 1958 r.Minister zaznaczył, że ustalając datę wszczęcia postępowania, należy mieć na uwadze art. 61 § 3 Kpa, zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek z dnia 24 maja 2019 r. inicjujący postępowanie w sprawie, wpłynął do Wojewody Małopolskiego w dniu 4 czerwca 2019 r. i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania.Skoro wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności części orzeczenia PPRN w [...] z 15 września 1951 r. nastąpiło po upływie 30 lat od doręczenia tego orzeczenia, to oznacza, że postępowanie to podpada pod przepis art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., a więc z dniem 16 września 2021 r. zostało umorzone z mocy prawa. Oznacza to brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji.Minister wyjaśnił, że Wojewoda Małopolski wszczął postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w [...] z 15 września 1951 r. (w części dotyczącej przejęcia nieruchomości należącej do [...]) na wniosek [...]. Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że [...] nie dysponuje interesem prawnym w sprawie objętej wnioskiem, ponieważ nie jest następcą prawnym [...] (por. pismo radcy prawnego [...] z 14 listopada 2023 r.). Organ wskazał, że okoliczność ta oznacza, że postępowanie z wniosku [...] nie mogło się toczyć, zaś wadliwie wszczęte postępowanie, powinno zostać umorzone. W ocenie organu, ustalenia te dają podstawę do stwierdzenia, że zarówno w zakresie [...], jak i w zakresie pozostałych wnioskodawców postępowanie powinno zostać umorzone.Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 24 listopada 2023 r. wniosły [...].Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów prawa, które miało wpływ na treść skarżonej decyzji :1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 21 i ar. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku Skarżących z 4 czerwca 2019 r. w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021r. o zmianie ustawy-Kodeks postępowania administracyjnego, która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej,2. naruszenie art. 7, 77 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne ustalenie, iż od daty doręczenia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 15 września 1951 r., znak: L.R/II/4/14/13/51 o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie [...], upłynęło już ponad 30 lat i w związku z tym postępowanie ulega umorzeniu z mocy prawa, w sytuacji gdy organy administracji nie ustaliły daty ogłoszenia tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w [...], który to sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia był przewidziany w rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. i w związku z tym nie można domniemywać daty doręczenia, w tym zakładać takiego czy też innego działania ówczesnych organów administracji państwowej, a w szczególności opierać daty doręczenie orzeczenia na orzeczeniu wydanym w okresie późniejszym przez zupełnie inny organ i w odniesieniu do innych osób.W związku z powyższym Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w całości oraz zasądzenie na ich rzecz od organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto, wnieśli o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.W uzasadnieniu skargi Skarżący rozwinęli zarzuty skargi i podali argumentację na ich poparcie.W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej także jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu.Przedmiotem skargi wywiedzionej do tutejszego Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 24 listopada 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 18 września 2023 r., którą Wojewoda Małopolski stwierdził, że z dniem 16 września 2021 r. postępowanie administracyjne z wniosku [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 15 września 1951 r., w części dotyczącej nieruchomości [...], zostało umorzone z mocy prawa.Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 11 sierpnia 2021 r."Zgodnie z powołaną regulacją, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. dniem 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania z mocy prawa następuje z kolei na mocy art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.Z powyższego wynika, że stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia, stanowi obligatoryjną przesłankę do stwierdzenia, że zostało umorzone z mocy prawa.Po analizie akt sprawy Sąd podzielił ocenę organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki uprawniające do zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r.Jak wynika z zebranej w sprawie dokumentacji, orzeczenie z 15 września 1951 r. zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) oraz przepisów dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339). Sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia był przewidziany w rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.(Dz.U. z 1948 r., nr 37 poz. 271). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia "Władza, która wydała orzeczenie o przejściu mienia na własność Państwa, ogłasza je w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wywiesza równocześnie w swoim lokalu urzędowym i w lokalu zarządu gminy, w której mienie jest położone". Natomiast stosownie do § 5 rozporządzenia "za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia".Z treści orzeczenia PPRN w [...] z 15 września 1951 r. wynika, że miało ono zostać podane do wiadomości przez wyłożenie do publicznego wglądu w Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], w Prezydium Gminnej Rady Narodowej w [...] oraz u sołtysa gromady [...] w ciągu 7 dni, od dnia powiadomienia zainteresowanych o terminie wyłożenia przez ogłoszenie na tablicy urzędowej w PPRN w [...], PGRN w [...] oraz przez publiczne ogłoszenie w gromadzie. W ciągu 14 dni od dnia następnego po ukończeniu terminu wyłożenia orzeczenia do wglądu służyło stronom prawo wniesienia odwołania do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] za pośrednictwem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...].Wśród zachowanych akt archiwalnych brak jest dokumentacji potwierdzającej w jakim okresie orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 15 września 1951 r., było podane do publicznego wglądu oraz kiedy było publicznie ogłoszone w gromadzie.Podkreślić jednak należy, że organ zweryfikował wykaz wszystkich orzeczeń dotyczących przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa opublikowanych w [...] Dziennikach Urzędowych oraz Dziennikach Urzędowych Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w latach 1944-1965, które Podkarpacki Urząd Wojewódzki w [...] posiada w swoim zasobie archiwalnych i przesłał przy piśmie z 17 września 2021 r., znak : OA-XV.1534.50.2021. Wśród orzeczeń nadesłanych przy ww. piśmie brak jest orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 15 września 1951 r., znak : L:R.II/4/14/13/51 o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie [...]. Ponadto na stronie internetowej Biblioteki Jagiellońskiej https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/662961#structure brak jest Dziennika Urzędowego Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], w którym opublikowano ww. orzeczenie.Okoliczność, że w niniejszej sprawie nie zachowały się dowody ogłoszenia spornego orzeczenia z 1951 r., nie oznacza, że orzeczenie to nie zostało ogłoszone i nie weszło do obrotu prawnego. Wskazać należy, że od daty wydania spornego orzeczenia do dnia złożenia wniosku o stwierdzenie jego nieważności upłynęło68 lat. W tym czasie zmieniały się : ustrój organów władzy publicznej, kompetencje i struktura organizacyjna urzędów, podział administracyjny kraju, a także sposób funkcjonowania i zakres działania archiwów państwowych. Wymienione okoliczności sprzyjały rozproszeniu lub zaginięciu dokumentacji. Ponadto, tylko część dokumentów urzędowych ma wartość historyczną i jest przechowywana wieczyście. Pozostałe materiały po upływie określonego czasu podlegają natomiast zniszczeniu (brakowaniu).W ocenie Sądu, pomimo tego, że nie udało się odnaleźć dokumentów potwierdzających, że ogłoszenie nastąpiło i miało miejsce określonego dnia, to nie można zanegować faktu ogłoszenia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 15 września 1951 r. Należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że orzeczenie to musiało być doręczone (ogłoszone).Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 9 lipca 1969 r., znak PZR.19.Vg/238,239,324/57 wynika, że decyzja ta uchyla orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 15 września 1951 r., znak R.L.II/4/14/13/51 w części dotyczącej przejęcia nieruchomości od kilku ówczesnych właścicieli, którzy w latach 1956/57 powrócili do wsi [...] i na podstawie decyzji tymczasowych objęli w użytkowanie grunty i zabudowania będące ich własnością przed przejęciem na Skarb Państwa. Z sygnatury decyzji PPRN w [...] z 9 lipca 1969 r. wynika, że postępowanie zostało wszczęte w 1957 r. Z tego wynika, że wówczas osoby, których dotyczyła decyzja musiały się zapoznać z jej treścią. Z lektury tej decyzji wynika, że wymienione w niej osoby objęły w użytkowanie grunty na podstawie decyzji tymczasowych do dnia 5 kwietnia 1958 r. Osoby, które powróciły do wsi [...], wiedziały więc, że nie są już właścicielami posiadanych gruntów i podejmowały działania, aby odzyskać te grunty. Potwierdzają to decyzje tymczasowe wydane na początku kwietnia 1958 r. Wobec powyższego za niezasadny Sąd uznał podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a.W ocenie Sądu, prawidłowo organy uznały, że doręczenie (ogłoszenie) orzeczenia PPRN w [...] z 15 września 1951 r. musiało nastąpić przed zakończeniem wydawania decyzji tymczasowych, a więc przed 5 kwietnia 1958 r.Prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia nie zdołała również podważyć zawarta w skardze argumentacja dotycząca sprzeczności przyjętych w ustawie z11 sierpnia 2021 r. rozwiązań prawnych z normami i zasadami wynikającymi z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów dostrzec trzeba, że czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu, przewidziano również w systemie prawa cywilnego czy karnego. Przykładowo system prawa cywilnego zna instytucję zasiedzenia, co następuje odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i 2 k.c.). Kolejnym przykładem przyjętych przez ustawodawcę w systemie prawa cywilnego ograniczeń czasowych jest przedawnienie roszczeń przeciwko użytkownikowi wieczystemu o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, a także roszczenie użytkownika wieczystego o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty (art. 243 k.c.) czy przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych (art. 4421 § 1 i 2 k.c.). Z kolei w postępowaniu karnym ustawodawca przewidział ustanie karalności po 30 latach, gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa (art. 101 § 1 pkt 1 k.k.), zaś po 20 latach gdy czyn stanowi inną zbrodnię (art. 101 § 1 pkt 2 k.k.). Wszystkie powołane regulacje (poza szczególnymi wyjątkami) określają maksymalny termin przedawnienia (dochodzenia) roszczeń na 30 lat.W tym miejscu podkreślić trzeba, że art. 31 ust. 3 Konstytucji przewiduje zasadę proporcjonalności. Zasada ta wymaga wyznaczenia granic ingerencji władzy publicznej w sferę wolności i praw konstytucyjnych poprzez ogólne określenie przesłanek, których spełnienie jest konieczne do wprowadzania ograniczeń praw i wolności jednostki. Wymagane jest, między innymi, aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny). Konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie może również naruszać istoty danej wolności lub prawa podmiotowego. Ponadto, ograniczenia prawa i wolności jednostki mogą być przewidziane tylko wówczas gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, 29 września 2008 r., SK 52/05 oraz 28 września 2006 r., K 45/04). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego trafnie podkreśla się również, że w takim kontekście należy rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba wprowadzenia danej ochrony. Z drugiej zaś strony należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne tj. rzeczywiście służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów, których prawa regulacją ustawową zostają ograniczone. Jednocześnie omawiana zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę spraw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy ograniczenia (w omawianym przypadku czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, jest ona niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest połączona, a także czy jej efekty pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela (wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 82/24).W ocenie sądu w składzie orzekającym sporna regulacja, ograniczająca w czasie możliwość skutecznego występowania o stwierdzenie nieważności decyzji/orzeczeń, była konieczna. Wprowadzenie jej jest skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62). Regulacja ta doprowadziła do zamierzonych i wprost wskazanych w powołanym orzeczeniu Trybunału rezultatów. Jej wynikiem jest ograniczenie w czasie możliwości eliminowania decyzji z obrotu prawnego. Służy ona również ochronie interesu publicznego, w tym interesu Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły prawa, przy uwzględnieniu także i tego, że przedmiotowe nabycie, z uwagi na upływ terminów zasiedzenia, i tak by nastąpiło. Ponadto, sporna instytucja nie stanowi nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez okres trzydziestu lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji lub postanowienia. Ten okres czasu uznać trzeba za wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania aktu administracyjnego z obrotu prawnego. Jeżeli zatem obywatel przez wiele lat nie korzysta z przysługujących mu praw, to musi liczyć się z tym, że w pewnym momencie takiej możliwości zostanie pozbawiony. Trzydziestoletni okres przedawnienia w odniesieniu do orzekania o wadach nieważności decyzji gwarantował obywatelom odpowiednią ilość czasu na zakwestionowanie decyzji wydanych wiele lat temu. Jak już przy tym wyżej podkreślono, jest to termin zbieżny z maksymalnym terminem nabycia prawa własności nieruchomości przez jej posiadacza uzyskującego posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 kodeksu cywilnego).W ocenie Sądu, zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnych przeważa nad eksponowaną w skardze zasadą rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności skargi pozostaje fakt, że co najmniej od daty wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 12 maja 2015 r. każdy, a więc również skarżący, powinni liczyć się z tym, że ustawodawca to orzeczenie wykona i uchwali regulacje ograniczające w czasie możliwość wzruszania decyzji w trybie nadzwyczajnym. Na tym polega, między innymi, zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.W niniejszej sprawie wniosek o stwierdzenie w części nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 15 września 1951 r. skarżący złożyli dopiero po 4 latach od daty wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego (tj. 12 maja 2015 r.) i jednocześnie po 68 latach od daty wydania kwestionowanego orzeczenia. Skarżący musieli zatem (a przynajmniej powinni) liczyć się z tym, że efektywność takiego działania może być zagrożona.Stwierdzić zatem należy, że art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. nie narusza konstytucyjnie chronionej własności. W szczególności nie pozbawia on jednostki przynależnego jej prawa majątkowego (w ujęciu materialnym), a wyłącznie uprawnienia procesowego (prawa do uzyskania decyzji ostatecznej rozstrzygającej o zasadności wniosku jednostki). To, że skarżący domagają się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 15 września 1951 r. nie oznacza jeszcze, że w świetle zasady legalizmu wyrażonej w art. 6 k.p.a. organy administracji państwowej wydałyby rozstrzygnięcie zgodne z ich wnioskiem. Zwrócić należy uwagę na surowe wymagania, jakie formułuje orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a także zasadę domniemania legalności decyzji ostatecznej (art. 16 k.p.a.).Z podanych wyżej przyczyn niezasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.Reasumując, zdaniem Sądu wobec upływu ponad 30 lat od daty doręczenia/ogłoszenia kwestionowanego orzeczenia do dnia złożenia wniosku inicjującego przedmiotowe postępowanie nieważnościowe zaistniała podstawa do obligatoryjnego umorzenia postępowania. Z chwilą bowiem wejścia w życie ustawy z 11 września 2021 r., co nastąpiło 16 września 2021 r., organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiego rozstrzygnięcia, a prowadzone w tym przedmiocie postępowanie podlegało umorzeniu z mocy prawa.Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 120 w zw. z art. 119 pkt 2 P.p.s.a..