Postanowienie - I OW 140/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 27 września 2024
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej643 Spory o właściwość międz. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Kotlin o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Kotlin a Prezydentem Piły w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.Ł. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej643 Spory o właściwość międz. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Kotlin o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Kotlin a Prezydentem Piły w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.Ł. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskaz
Data orzeczenia
27 września 2024
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Aleksandra Łaskarzewska
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 28 czerwca 2024 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kotlinie działający z upoważnienia Wójta Gminy Kotlin wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta Piły w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.Ł. o umieszczenie w domu pomocy społecznej.W uzasadnieniu wniosku wskazano, że decyzją z 11 sierpnia 2021 r. wydaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Pile ubiegający się o przyznanie świadczenia został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w Kotlinie, gdzie przebywał do 6 lutego 2023 r., a następnie w okresie od 8 do 23 maja 2023 r. Powyższa decyzja została uchylona z powodu odbywania przez stronę kary pozbawienia wolności. Po opuszczeniu Aresztu Śledczego w [...] strona ponownie zawnioskowała o skierowanie jej do domu pomocy społecznej. Ubiegający się o przyznanie świadczenia na dzień składania wniosku przebywał na terenie miasta Piła, gdzie nie posiada zameldowania. Stałe zameldowanie posiada pod adresem [...] Kotlin, ul. [...] (adres dps), który był niezbędny do umieszczenia strony w ośrodku.Z powyższych względów organ uznał, że w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 101 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej "u.p.s."), zgodnie z którym dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki, a gminą taką jest miasto Piła.W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pile działający w imieniu Prezydenta Miasta Piły wniósł o wskazanie Wójta Gminy Kotlin jako organu właściwego. Organ podkreślił, że wnioskodawca pominął treść art. 101 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Brak jest bowiem podstaw do różnicowania sytuacji osoby bezdomnej, która zameldowanie na pobyt stały uzyskała w związku z zamieszkaniem poza dps i tej, która zameldowanie na pobyt stały uzyskała w związku z zamieszkiwaniem w dps. Ustawodawca nie wprowadził żadnego wyjątku od normy wynikającej z art. 101 ust. 2 u.p.s. W ocenie organu nie ma znaczenia, że zameldowanie na pobyt stały strony w gminie Kotlin było związane z pobytem w dps, bowiem przepis art. 101 ust. 2 u.p.s. nie rozróżnia zameldowania na pobyt stały w lokalu mieszkalnym od takiego samego zameldowania w placówce – dps, który również należy traktować jako lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2021 r., poz. 1048). Istotny jest fakt samego zameldowania na pobyt stały. W ocenie organu, Prezydenta Miasta Piły nie można ustalić na podstawie art. 101 ust. 6 u.p.s., bowiem pobyt strony w dps ustał. Decyzja Prezydenta Miasta Piły z 11 sierpnia 2021 r. kierująca ubiegającego się o przyznanie świadczenia do dps na stałe została uchylona decyzją z 20 grudnia 2023 r., która to decyzja jest prawomocna. Z tego względu odpadła podstawa właściwości Prezydenta Piły wynikająca z art. 101 ust. 6 u.p.s. ponieważ decyzja kierująca została prawomocnie uchylona.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny.Spór o właściwość w rozpoznawanej sprawie powstał pomiędzy Wójtem Gminy Kotlin a Prezydentem Miasta Piły w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.Ł. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Przedmiotowy spór powstał na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zasady określenia właściwości miejscowej gminy uregulowane zostały w art. 101 u.p.s., zgodnie z którym właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).W rozpoznawanej sprawie ustalenia wymagało to, czy wnioskodawca jest osobą posiadającą miejsce zamieszkania, czy też jest osobą bezdomną. W przypadku bowiem osoby bezdomnej, z oczywistych względów nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru stałego pobytu, lecz ustala gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, bez względu na to, kiedy ostatni raz w gminie tej osoba przebywała.Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, L.Ł. ostatnio zameldowany był na pobyt stały w DPS w Kotlinie, gdzie przebywał w okresie od 2021 r. do 2023 r. Został tam skierowany przez MOPS w Pile na mocy decyzji z 11 sierpnia 2021 r. i umieszczony decyzją Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] z 25 sierpnia 2021 r. Decyzja o skierowaniu z 11 sierpnia 2021 r. została następnie uchylona decyzją MOPS w Pile z 20 grudnia 2023 r. Przyczyną jej uchylenia było przebywanie strony w Zakładzie Karnym w [...] w terminie od 7 lutego 2023 r. do 7 maja 2023 r. Po odbyciu kary pozbawienia wolności, strona została skierowana do schroniska dla osób bezdomnych, w którym przebywała 1 dzień. Aktualnie ubiegający się o przyznanie świadczenia okresowo nocuje u rodziny i znajomych. Z akt sprawy wynika ponadto, że strona legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 13 lutego 2009 r. wydanym na stałe, z którego wynika, że jest on niezdolny do zatrudnienia oraz samodzielnej egzystencji.Przypomnienia wymaga, że pojęcie "miejsce zamieszkania" nie jest zdefiniowane w ustawie o pomocy społecznej. Definiuje je art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej rozumie się miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że o uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na jej terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka osobistych i majątkowych interesów tejże osoby. W orzecznictwie jest wyrażany również pogląd, że lokalem mieszkalnym – w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1610 ze zm.) – jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki, a więc może więc nim być również lokal w domu pomocy społecznej, jak i w zakładzie opiekuńczym (zob. postanowienia NSA: z 2 lutego 2012 r., I OW 188/11; z 24 października 2013 r., I OW 157/13; z 14 lutego 2017 r., I OW 207/16; z 28 grudnia 2017 r., I OW 195/17; z 22 czerwca 2018 r., I OW 23/18), albowiem tego rodzaju lokal może służyć zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych i opiekuńczych, a przebywanie w nim nie może być traktowane jedynie jako krótkotrwały pobyt osób – w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów.Zauważenia wymaga, że z decyzji Starosty Jarocińskiego z 25 sierpnia 2021 r. orzekającej o umieszczeniu skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w Kotlinie dla osób dorosłych, intelektualnie niepełnosprawnych wynika, że orzeczono o umieszczeniu skarżącego w ww. dps na czas nieokreślony. Skarżący został również zameldowany w ww. dps. Nie ulega zatem wątpliwości, że zarówno przebywanie jak i zameldowanie skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w Kotlinie świadczy o tym, że w tym konkretnym przypadku dps stanowił lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych skarżącego oraz w tym miejscu znajdowało się ostatnie miejsce zameldowania strony. Z akt sprawy wynika ponadto, że Dyrektor MOPS w Pile decyzją z 20 grudnia 2023 r. uchylił decyzję własną z 11 sierpnia 2021 r. w sprawie skierowania strony do dps z uwagi na przebywanie strony w areszcie. Aktualnie skarżący pomieszkuje u rodziny i znajomych i z tych też względów zwrócił się o ponowne umieszczenie go w dps. Przytoczone okoliczności wskazują, że stronę należy uznać za osobę bezdomną, w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.Rację należy przyznać Prezydentowi Miasta Piły, że w rozpoznawanej sprawie nie znajduje zastosowania art. 101 ust. 6 u.p.s., zgodnie z którym dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki. Nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzja Prezydenta Miasta Piły w 11 sierpnia 2021 r. kierująca stronę do dps na stałe została uchylona decyzją z 20 grudnia 2023 r. (decyzja prawomocna). Z tego też względu, odpadła podstawa właściwości tego organu wynikająca z art. 101 ust. 6 u.p.s.Skoro zatem z akt sprawy wynika, że L.Ł. jest osobą bezdomną to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o jego skierowanie do domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy Kotlin - jest to bowiem gmina ostatniego miejsca jego zameldowania na pobyt stały.W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.., orzekł jak w sentencji.