Wyrok - III SA/Gd 545/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - z dnia 15 stycznia 2026
Teza
Uchylono zaskarżony akt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Asesor sądowy WSA Maja Pietrasik Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi I. P. na akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Oddział w S. z dnia 4 sierpnia 2025 r. nr 370000/71/2025-RED-8671MC w przedmiocie przyznania wynagrodzenia kuratorowi 1. uchyla zaskarżony akt, 2. zasądzUchylono zaskarżony akt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Asesor sądowy WSA Maja Pietrasik Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi I. P. na akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Oddział w S. z dnia 4 sierpnia 2025 r. nr 370000/71/2025-RED-8671MC w przedmiocie przyznania wynagrodzenia kuratorowi 1. uchyla zaskarżony akt, 2. zasądz
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
samorząd terytorialny
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
uczestnik postępowania
uczestnik
Data orzeczenia
15 stycznia 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Przewodniczący
Alina Dominiak
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony akt
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowego dla (...) w W. (...) Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 18 listopada 2024 r., na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku, ustanowił dla nieznanego z miejsca pobytu T. A. S. kuratora w osobie adwokat I. P. w celu reprezentowania interesów nieobecnego w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku w sprawie orzeczenia odpowiedzialności osób trzecich za długi płatnika E. Sp. z o.o.Aktem z dnia 4 sierpnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Oddział w Słupsku (dalej: "organ", "ZUS") ustalił wysokość wynagrodzenia kuratora w kwocie brutto 177,12 zł.Jako podstawę prawną wskazano art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") oraz § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U z 2018 r. poz. 536 , dalej: "rozporządzenie z 2018 r.") w związku z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763; dalej: "rozporządzenie z 2024 r.").W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie wynagrodzenia przedstawicielowi strony, ustanowionemu w trybie art. 34 § 1 k.p.a., stanowi akt z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., dotyczący uprawień wynikających z przepisów prawa, inny niż decyzja lub postanowienie. Zgodnie z przepisami rozporządzenia z 2018 r. wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze. W § 15 ust. 2 rozporządzenia z 2024 r. , w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym przewidziano wynagrodzenie w kwocie minimalnej 360 zł. 40% tej stawki wynosi 144 zł. Kwotę tę należało podwyższyć o stawkę VAT w wysokości 23%. Zatem kwota należnego wynagrodzenia wynosi 177,12 zł.Na powyższy akt I. P. (dalej: "skarżąca") wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, żądając jego uchylenia w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia:1/ art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a., poprzez brak poinformowania kuratora o zamiarze wydania aktu administracyjnego w przedmiocie przyznania mu wynagrodzenia oraz brak umożliwienia kuratorowi wypowiedzenia się w tym zakresie i przedstawienia stanowiska co do czynności podjętych w sprawie, poniesionego nakładu czasu pracy oraz wydatków związanych z pełnioną funkcją, co uzasadniałoby przyznanie kuratorowi wynagrodzenia w wyższej wysokości, a także dodatkowo złożenia wniosku o zwrot poniesionych przez kuratora wydatków,2/ § 1 rozporządzenia z 2018 r. w zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia z 2024 r., poprzez ich zastosowanie jako podstawy do przyznania kuratorowi wynagrodzenia , podczas gdy z utrwalonego orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego jednoznacznie wynika konieczność stosowania do postępowań z zakresu ubezpieczeń społecznych dotyczących przeniesienia na członków zarządu spółki zobowiązań spółki za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne § 8 rozporządzenia z 2024 r.,3/ § 1 rozporządzenia z 2018 r., podczas gdy wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 r. w sprawie SK 89/22 , § 1 rozporządzenia z 2018 r. został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, co uzasadnia stosowanie przez analogię wyłącznie norm z § 8 rozporządzenia z 2024 r. i przyznanie kuratorowi wynagrodzenia bez obniżenia jego wysokości do 40% stawki minimalnej.Argumentacja skargi koncentruje się na wykazaniu, że wynagrodzenie kuratora winno zostać ustalone z uwzględnieniem wartości przedmiotu sporu, nie zaś na podstawie stawki ryczałtowej. Skarżąca powołała się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, w świetle którego w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych dotyczącej przeniesienia na członków zarządu spółki zobowiązań spółki za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym powinno być ustalone na podstawie § 6 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), a nie w oparciu o § 11 ust. 2 oraz § 12 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia Taka wykładnia została również przyjęta przez sądy powszechne.Skoro w decyzji z dnia 4 sierpnia 2025 r. o orzeczeniu odpowiedzialności członka zarządu za zadłużenie spółki organ określił wysokość należności na kwotę 524 772,88 zł, to należne jej wynagrodzenie – stosownie do § 8 pkt 7 rozporządzenia z 2024 r. – winno wynosić netto 10 800 zł, a po uwzględnieniu stawki VAT –13 284 zł.Niezależnie od powyższego skarżąca wskazała, że zadaniem kuratora wyznaczonego dla uczestnika nieznanego z miejsca pobytu jest nie tylko odbiór korespondencji w sprawie, ale również poszukiwanie uczestnika oraz podejmowanie czynności niezbędnych dla obrony jego praw w całym postępowaniu. Czynności te obejmują zajmowanie stanowiska co do żądań przeciwnika, składanie wniosków i oświadczeń, a także podejmowanie innych właściwych ze względu na stan sprawy działań, w tym wnoszenie w razie potrzeby środków odwoławczych. Z tej przyczyny zaskarżony akt został wydany przedwcześnie. Kuratela nie została bowiem uchylona, a sprawa zakończona. Kurator zaś jest zobowiązany do działania w toku całego postępowania, również po wydaniu przez organ decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania spółki.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:Skarga podlegała uwzględnieniu, choć nie można podzielić wszystkich jej zarzutów.Istotą sporu w niniejszej sprawie było to, czy organ w sposób prawidłowy ustalił wynagrodzenie dla ustanowionego w postępowaniu administracyjnym kuratora.Choć ani w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, ani w przepisach szczególnych nie ustalono zasad i trybu przyznawania wynagrodzenia dla ustanowionego w postępowaniu administracyjnym kuratora dla strony takiego postępowania, nieznanej z miejsca pobytu , nie budzi obecnie wątpliwości, że kuratorowi takiemu przysługuje wynagrodzenie. Przeciwne stanowisko nie dałoby się pogodzić z konstytucyjną zasadą Rzeczpospolitej Polskiej jako państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r. sygn. III OSK 4038/21, wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 930/14, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 38/16, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 577/16). Lukę w przepisach k.p.a. i przepisach szczególnych w tym zakresie – jak słusznie się wskazuje w orzecznictwie – powinno się wypełnić w drodze analogii, tj. poprzez odnalezienie w systemie prawa przepisów, które mogą stanowić oparcie dla rozstrzygnięcia wniosku o wynagrodzenie dla kuratora ustanowionego w postępowaniu administracyjnym.W orzecznictwie ugruntowane jest też stanowisko, że w przedmiocie wniosku o przyznanie wynagrodzenia kuratorowi ustanowionemu w postępowaniu administracyjnym dla osoby nieznanej z miejsca pobytu nie wydaje się ani decyzji, ani postanowienia, lecz akt z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2748/12, wyroki WSA w Warszawie: z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. SAB/Wa 320/19, z dnia 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt VII SAB/Wa 153/19, wyrok NSA z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt I OSK 488/20, wyrok NSA z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 7054/21).W orzecznictwie przyjęto, że w drodze analogii przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia dla kuratora ustawionego dla strony postępowania administracyjnego , nieznanej z miejsca pobytu, stosuje się zasady określone przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. Treść § 1 i 2 rozporządzenia z 2018 r. jest następująca:§ 1.1. Wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, zwanego dalej "kuratorem", ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2368 i 2400), a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny - w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności radców prawnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 225 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870 i 2400 oraz z 2018 r. poz. 138), w obu przypadkach nie mniej niż 60 zł.2. Wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1, ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju.3. Wysokość wynagrodzenia w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w kwocie wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej wskazanych stawek minimalnych, jeżeli uzasadnia to:1) nakład pracy kuratora, w szczególności czas poświęcony na przygotowanie się do działania w postępowaniu, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie;2) wartość przedmiotu sporu;3) stopień zawiłości sprawy.§ 2. Wysokość zwrotu uzasadnionych wydatków, które kurator poniósł w związku ze swoimi czynnościami, nie może przekraczać kwot wynikających z przepisów w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju.W niniejszej sprawie organ ustalając wysokość wynagrodzenia kuratora miał na uwadze treść § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2018 r., w którym wskazano, że kwota wynagrodzenia nie może przekraczać 40% stawek minimalnych (...).Skarżąca zwróciła uwagę, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2025 r. sygn. akt SK 89/22, uznał § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. poz. 536), za niezgodne z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP ( publ. OTK- A 2025/47). Zarzuciła, że w tej sytuacji nie było podstaw do obniżania wysokości wynagrodzenia do 40 % stawki minimalnej.Mając na uwadze powyższe przy ustaleniu przedmiotowego wynagrodzenia dla kuratora należy mieć na względzie, że w obrocie prawnym pozostał §1 ust. 2 oraz § 2 rozporządzenia z 2018 r. Dają one podstawy zarówno do przyznania wynagrodzenia kuratorowi, jak też do przyznania mu zwrotu uzasadnionych wydatków.Należy zwrócić uwagę, że organ przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia kuratora nie oparł się na stawkach minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tj Dz. U. z 2024 r. poz. 1564 ), o których mowa w §1 ust. 1 rozporządzenia z 2018 r., lecz na stawkach określonych w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Rozporządzenie z 2024 r zostało wydane na podstawie art. 29 ust.2 ustawy Prawo o adwokaturze.W ocenie Sądu organ zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie wysokość wynagrodzenia kuratora powinna być ustalona z uwzględnieniem treści § 15 ust. 2 rozporządzenia z 2024 r. Skarżąca została ustanowiona kuratorem w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności członka zarządu za zadłużenie spółki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne , ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W postępowaniu takim rozstrzyga się "co do zasady" o ponoszeniu przez członka zarządu solidarnej odpowiedzialności ze spółką za już ustalone długi spółki. Podobnie rzecz się ma w sprawach dotyczących orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt I FZ 468/13 stwierdził : "Sprawa ze skargi na decyzję w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki zalicza się bez wątpienia do spraw "z zakresu zobowiązań podatkowych" (...) . W tego typu decyzjach organ podatkowy rozstrzyga, czy w konkretnym przypadku zachodzą przesłanki przewidziane w art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (..) dla stwierdzenia odpowiedzialności członka zarządu spółki za jej zobowiązania podatkowe. Decyzja taka nie może być traktowana jako akt kreujący należność pieniężną, bądź stwierdzający jej istnienie, ponieważ okoliczność ta pozostaje poza granicami sprawy. Przedmiotem sprawy toczącej się przed organem podatkowym nie jest w istocie ustalenie należności pieniężnej, ale ustalenie istnienia przesłanek pozwalających na przypisanie osobie trzeciej odpowiedzialności za zobowiązania podatnika" (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych ).Zatem nie można podzielić zarzutu skarżącej, że jej wynagrodzenie powinno być ustalone na podstawie wartości przedmiotu sprawy ( czyli w niniejszej sprawie w oparciu o treść § 8 rozporządzenia z 2024 r.). Przywołane przez skarżącą orzeczenia dotyczyły wynagrodzenia pełnomocnika w postępowaniu toczącym się przed sądem powszechnym, a nie kosztów związanych z postępowaniem administracyjnym.W ocenie Sądu organ zasadnie przyjął, że sprawy nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne , ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych są sprawami zbliżonymi do spraw "dotyczących podleganiu ubezpieczeniom społecznym", o których mowa w § 15 ust. 2 rozporządzenia z 2024 r., a zatem podstawą wyliczenia wynagrodzenia kuratora powinna być stała stawka w wysokości 360 złotych.Wynagrodzenie to powinno być podwyższone o należny podatek od towarów i usług zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. akt III CZP 37/22 ( publ. OSNC-ZD 2023/2/16), z której wynika, że jeżeli kuratorem strony, której miejsce pobytu nie jest znane jest adwokat, jego wynagrodzenie podlega podwyższeniu o należny podatek od towarów i usług.Należy zgodzić się ze skarżącą , że organ nie umożliwił jej złożenia wniosku o przyznanie wynagrodzenia i zwrot poniesionych wydatków. Tymczasem przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie przewidują terminu prekluzyjnego do złożenia wniosku o przyznanie wynagrodzenia kuratorowi ( zob. wyrok NSA z dnia 2 marca 2023 r. , sygn. akt III OSK 7054/21 , publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony akt ( punkt 1. sentencji wyroku).Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę stanowisko wyrażone powyżej odnośnie wysokości wynagrodzenia należnego skarżącej i konieczności wyjaśnienia kwestii zwrotu poniesionych przez nią , jako kuratora, wydatków.O kosztach postępowania w wysokości 480 zł Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie , tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ( punkt 2. sentencji wyroku).., uchylił zaskarżony akt ( punkt 1. sentencji wyroku).Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę stanowisko wyrażone powyżej odnośnie wysokości wynagrodzenia należnego skarżącej i konieczności wyjaśnienia kwestii zwrotu poniesionych przez nią , jako kuratora, wydatków.O kosztach postępowania w wysokości 480 zł Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie , tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ( punkt 2. sentencji wyroku).