sygn. III FZ 660/25 21 stycznia 2026 Naczelny Sąd Administracyjny

Postanowienie - III FZ 660/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 21 stycznia 2026

Teza
Oddalono zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Wojciech Stachurski po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 września 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 922/24 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego i asesora w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 kwietnia 2024 r., nr 2401-IEW1.4123.42.2023.13 UNP: 2401-24-116136 w przeOddalono zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Wojciech Stachurski po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 września 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 922/24 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego i asesora w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 kwietnia 2024 r., nr 2401-IEW1.4123.42.2023.13 UNP: 2401-24-116136 w prze
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono zażalenie
Przedmiot skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna kontrola administracyjna
Role w sprawie
wnioskodawca / wnioskodawczyni uczestnik postępowania apelujący / skarżący wnioskodawca
Data orzeczenia 21 stycznia 2026
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Wojciech Stachurski
Rozstrzygnięcie

Oddalono zażalenie

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Wojciech Stachurski po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 września 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 922/24 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego i asesora w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 kwietnia 2024 r., nr 2401-IEW1.4123.42.2023.13 UNP: 2401-24-116136 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia oddalić zażalenie.

UZASADNIENIE
Postanowieniem z 29 września 2025 r., I SA/Gl 922/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w sprawie ze skargi R. S. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 30 kwietnia 2024 r., nr 2401-IEW1.4123.42.2023.13 UNP: 2401-24-116136, w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o wyłączenie sędzi WSA Anny Rotter i asesora WSA Mikołaja Darmosza: (1) umorzył postępowanie z wniosku o wyłączenie sędzi WSA Anny Rotter, oraz (2) oddalił wniosek o wyłączenie asesora WSA Mikołaja Darmosza.Sąd wskazał, że wniosek o wyłączenie sędzi WSA Anny Rotter, która w dacie orzekania co do tego wniosku nie jest już członkiem składu orzekającego, stał się bezprzedmiotowy. Natomiast wniosek Skarżącego o wyłączenie asesora WSA Mikołaja Darmosza złożony na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), podlega oddaleniu. Sąd powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22, wskazał, że z sentencji tej uchwały wprost wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267; dalej: "p.u.s.a."). Dalej sąd wskazał, że nie może być uznany za skuteczny także argument, że asesor WSA Mikołaj Darmosz w latach 2002 – 2004 był zatrudniony w Urzędzie Skarbowym w B.Na powyższe postanowienie, pismem z 21 października 2025 r., Skarżący złożył zażalenie zaskarżając je w całości. Wydanemu postanowieniu zarzucił naruszenie:1) art 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 19 p.p.s.a. - poprzez jego błędne zastosowanie i umorzenie postępowania z wniosku o wyłączenie sędziego WSA Anny Rotter;2) art. 17 § 2 p.p.s.a. - poprzez jego błędne zastosowanie i zmianę składu orzekającego w postępowaniu o sygnaturze akt I SA/Gl 922/24, podczas gdy brak było przesłanek ustawowych uprawniających sąd do takiego działania;3) art. 151 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a - poprzez ich błędne zastosowanie i oddalenie wniosku o wyłączenie asesora WSA Mikołaja Darmosza pomimo, że mogła zachodzić uzasadniona wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie;4) art. 19 w zw. z art. 17 § 2 p.p.s.a. i § 27 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz.U z 2024 r. poz. 779) - przez jego niezastosowanie, co skutkowało oddaleniem wniosku o wyłączenia asesora, co wobec jego wadliwego powołania do składu orzekającego mogło wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.W oparciu o powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego na rzecz Skarżącego.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.Na wstępie należy podkreślić, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny wymóg bezstronności (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W orzecznictwie wskazuje się, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (zob. wyrok TK 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 67, a także postanowienie NSA z 5 października 2018 r., I OZ 1022/18). Akcentowana jest także gwarancyjna rola instytucji wyłączenia sędziego dla realizacji zasady niezawisłości sędziowskiej (por. postanowienie SN z 4 listopada 1975 r., II CZ 136/75, OSPiKA 1977, z. 6, poz. 104). Podobnie w piśmiennictwie podkreśla się, że wyłączenie sędziego ma służyć stworzeniu takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony (zob. M. Romańska, w: T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016).Przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne, podobnie jak inne procedury sądowe, różnicują możliwość wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia sądu administracyjnego z mocy samej ustawy podlega wyłączeniu w sprawie, w której wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. W tej sprawie nie została ujawniona żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek. Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.W świetle art. 19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 19). Celem regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych, itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Wniosek o wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być zatem traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). Stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania.W tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie znalazł podstaw do wyłączenia sędziów wskazanych przez Skarżącego, a ocenę tę w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny.Po pierwsze, należy zgodzić się ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji, że wniosek o wyłączenie sędzi WSA Anny Rotter, która w dacie orzekania co do tego wniosku nie jest już członkiem składu orzekającego, stał się bezprzedmiotowy. Z akt sprawy wynika, że zarządzeniem z 17 marca 2025 r. o wyznaczeniu rozprawy Przewodnicząca Wydziału I WSA w Gliwicach wyznaczyła na 7 maja 2025 r. termin rozpoznania sprawy, wyznaczając skład orzekający z udziałem między innymi sędzi WSA Anny Rotter. Zarządzenie to obowiązywało w dacie złożenia wniosku o wyłączenie sędzi. Niemniej, zarządzeniem z 4 sierpnia 2025 r. Przewodnicząca Wydziału I wyznaczyła skład orzekający w osobach: przewodniczący sędzia WSA Paweł Kornacki, asesor WSA Mikołaj Darmosz, sędzia WSA Monika Krywow (sprawozdawca) oraz sędzia zastępca – sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (k. 139 akt sądowych).W konsekwencji w chwili rozpoznawania wniosku przez sąd pierwszej instancji, sędzia WSA Anna Rotter nie była członkiem składu orzekającego. Wobec tego słusznie WSA W Gliwicach stwierdził, że postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu. Niemożliwym bowiem jest wyłączenie sędziego od rozpoznawania sprawy, jeśli sędzia ten nie jest członkiem składu orzekającego (por. postanowienia NSA z: 9 grudnia 2019 r., I FZ 267/19; 11 lutego 2020 r., I OZ 118/20). Poza granicami sprawy z wniosku o wyłączenie sędziego leży natomiast kwestia zmiany składu orzekającego, dokonana zarządzeniem z 4 sierpnia 2025 r. W tym zakresie strona skarżąca będzie miała możliwość zgłaszania zarzutów w środku odwoławczym do orzeczenia kończącego postępowanie przed sądem pierwszej instancji.Przechodząc do oceny zażalenia w kontekście zasadności oddalenia wniosku o wyłączenie asesora WSA Mikołaja Darmosza, należy wskazać, że kluczowe znaczenie w sprawie ma związanie sądu stanowiskiem zajętym przez NSA w uchwale z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22. Z sentencji tej uchwały wprost wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Jak bowiem wskazał NSA w ww. uchwale, w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Stosownie do art. 269 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale, nie znajdując jednocześnie podstaw do przedstawienia powstałego zagadnienia prawnego do ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały NSA.Oznacza to, że niedopuszczalne jest kwestionowanie w trybie art. 19 p.p.s.a. rękojmi bezstronnego rozpoznania sprawy przez sędziego (asesora - w niniejszej sprawie) wyłącznie z uwagi na okoliczności związane z jego mianowaniem na stanowisko sędziego (asesora) WSA, z tego względu, że art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu.Zresztą, jak słusznie podkreślił sąd pierwszej instancji, nawet gdyby Skarżący przywołał w podstawie wniosku o wyłączenie art. 5a p.u.s.a., to brak byłoby możliwości jego merytorycznego rozpoznania. Wniosek taki należy bowiem złożyć w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie tego terminu prawo do wniesienia wniosku wygasa (art. 5a § 4 zd. 1 i 2 p.u.s.a.), a spóźniony wniosek podlega odrzuceniu (art. 5a § 6 p.u.s.a.). W tej sprawie, informacja o składzie orzekającym została zawarta w zawiadomieniach o terminie rozprawy. Zawiadomienie dotyczące drugiego terminu rozprawy doręczono Skarżącemu 8 sierpnia 2025 r. Termin przewidziany w art. 5a p.u.s.a. upłynął Skarżącemu 18 sierpnia 2025 r. (przy zastosowaniu art. 83 § 2 p.p.s.a.). Natomiast, wniosek o wyłączenie asesora WSA Mikołaja Darmosza został złożony 2 września 2025 r., zatem po terminie określonym w art. 5a § 4 p.u.s.a.W świetle powyższych uwag, oraz bazując na oświadczeniu asesora WSA Mikołaja Darmosza, WSA w Gliwicach nie znalazł obiektywnych okoliczności, dających podstawę do wyłączenia asesora wskazanego przez Skarżącego, a ocenę tę w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny. Skarżący nie wykazał istnienia żadnej okoliczności, która mogłaby rodzić wątpliwość co do bezstronności wymienionego asesora. Przesłanki do wyłączenia nie mogła stanowić też okoliczność, że asesor WSA Mikołaj Darmosz, w latach 2002 – 2004 był zatrudniony w Urzędzie Skarbowym w B. Jak słusznie podkreślił sąd pierwszej instancji, asesor nie był zawodowo związany z organami, których działanie podlegać będzie prawnej ocenie przez sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie podatkowej. Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia asesora (sędziego) jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego asesora (sędziego) – wyłącznie w danej sprawie. Tymczasem Skarżący, nie wyjaśnił, w jaki sposób kwestia ta mogłaby wpłynąć na ewentualny brak bezstronności asesora WSA Mikołaja Darmosza w odniesieniu do tej konkretnej (rozpoznawanej) sprawy.Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.., orzekł jak w sentencji.