sygn. II GZ 57/26 10 marca 2026 Naczelny Sąd Administracyjny

Postanowienie - II GZ 57/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 10 marca 2026

Teza
Uchylono zaskarżone zarządzenie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 2518/24 w zakresie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 2518/24 umarzające postępowanie zażaleUchylono zaskarżone zarządzenie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 2518/24 w zakresie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 2518/24 umarzające postępowanie zażale
Data orzeczenia 10 marca 2026
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Rozstrzygnięcie

Uchylono zaskarżone zarządzenie

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 2518/24 w zakresie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 2518/24 umarzające postępowanie zażaleniowe w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 maja 2024 r., nr DZP-II.613.14.2024 w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w przedmiocie zwrotu zgłoszenia o dopuszczenie do udziału w egzaminie radcowskim postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie.

UZASADNIENIE
W zażaleniu z 28 października 2024 r. (data oddania pisma w polskiej placówce pocztowej) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: WSA) z 11 października 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 2518/24 o odrzuceniu skargi na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z 16 maja 2024 r. o umorzeniu postępowania odwoławczego, R. P. (dalej: Strona, Skarżący) zawarł także wniosek o wyłączenie sędziego sprawozdawcy - asesor sądowego Justyny Żurawskiej.Postanowieniem z 19 grudnia 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 2518/24 WSA oddalił wniosek Strony o wyłączenie sędziego. Postanowienie to doręczono Stronie 16 stycznia 2025 r. Skarżący 23 stycznia 2025 r. wniósł zażalenie na to postanowienie (data oddania pisma w polskiej placówce pocztowej).Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 20 lutego 2025 r., sygn. aktII GZ 60/25 oddalił zażalenie Skarżącego na postanowienie WSA z 11 października 2024 r. odrzucające skargę.Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 2518/24 na podstawie art. 195 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.) umorzył postępowanie zażaleniowe w przedmiocie wyłączenia sędziego, wyżej opisane. Uzasadnił tym, że skoro postanowienie o odrzuceniu skargi jest prawomocne, to za bezprzedmiotowe należało uznać rozpatrzenie zażalenia Skarżącego na postanowienie oddalające jego wniosek o wyłączenie sędziego sprawozdawcy. Pouczono Skarżącego o możliwości wniesienia zażalenia na to postanowienie.W ustawowym terminie - 8 lipca 2025 r. (data oddania pisma w polskiej placówce pocztowej) Strona wniosła zażalenie na ww. postanowienie.Zarządzeniem z 15 lipca 2025 r., Zastępca Przewodniczącego Wydziału VI WSA wezwał Stronę do uiszczenia kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od zażalenia na zaskarżone postanowienie.Skarżący w terminie, bo 14 sierpnia 2025 r. (data oddania pisma w polskiej placówce pocztowej) wystąpił z zażaleniem na opisane zarządzenie, wnosząc o jego uchylenie w całości. Uważał wpis za niezgodny z prawem jako zbyt wysoki. Wniósł także o zwolnienie go z kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu, co uruchomiło postępowanie w sprawie VI SPP/Wa 221/25.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zażalenie w części dotyczącej wniosku Skarżącego o uchylenie zaskarżonego zarządzenia należało uznać za zasadne, choć z innych przyczyn niż podniesione w zażaleniu.Przy ocenie zaskarżonego zarządzenia istotne znaczenie ma jego charakter w połączeniu, w jakim postępowaniu zostało wydane i na jakim etapie było główne postępowanie sądowe. Kontroli Sądu odwoławczego podlega bowiem zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału VI wzywające Stronę do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie WSA z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 2518/24 o umorzeniu postępowania zażaleniowego w przedmiocie wyłączenia sędziego wydane, gdy postępowanie główne - ze skargi Strony - zostało prawomocnie zakończone postanowieniem NSA z 20 lutego 2025 r., sygn. akt II GZ 60/25.Z treści art. 20 § 1 p.p.s.a. wynika, że wniosek o wyłączenie sędziego wnosi się wyłącznie w toku postępowania. Ma on bowiem zagwarantować rozpoznanie sprawy przez bezstronny sąd, czyli sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Wniosek ten nie wszczyna odrębnego postępowania przed sądem administracyjnym, gdyż rozpoznawany jest w ramach toczącego się postępowania w sprawie administracyjnej. Wniosek o wyłączenie sędziego złożony po zakończeniu postępowania jest niedopuszczalny i powinien zostać przez sąd odrzucony (por. postanowienie NSA z 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OZ 576/11; opublikowane jak niże cytowane: orzeczenia.nsa.gov.pl).W niniejszej sprawie, w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia (12 czerwca 2025 r.), główne postępowanie sądowoadministracyjne zostało już prawomocnie zakończone i dlatego wynik postępowania w przedmiocie wyłączenia sędziego nie może już wywrzeć wpływu na zakończone główne postępowanie sądowoadministracyjne, mając na uwadze związek między tymi postępowaniami (por. postanowienie NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. akt II GZ 272/23).Kwestie te powinien Przewodniczący Wydziału VI mieć na uwadze przy podejmowaniu czynności w związku z wpływem zażalenia Strony na postanowienie WSA z 12 czerwca 2025 r. umarzające postępowanie zażaleniowe w przedmiocie wyłączenia sędziego, w tym te - dotyczące wpisu od ww. zażalenia.Owszem, przepis art. 230 § 1 p.p.s.a wprowadza zasadę, że wpis pobierany jest od pism, które wszczynają postępowanie zarówno przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wymienionymi w§ 2 tego artykułu, jak: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Ponadto wpis pobiera się także od wniosku o wszczęcie postępowania sądowego, przewidzianego w art. 63 p.p.s.a.(por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 7 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FPS 1/08, glosa do ww. uchwały, W. Chróścielewski, ZNSA z 2008 r., z. 6, s. 132-138). Wpis stanowi bowiem swego rodzaju ekwiwalent za przeprowadzenie postępowania sądowego i co istotne - jest jednym z warunków wszczęcia postępowania sądowego (art. 220 § 3 p.p.s.a.).Wniosek o wyłączenie sędziego nie ma charakteru wyżej opisanego, postępowanie w przedmiocie wyłączenia sędziego jest postępowaniem wpadkowym w toczącej się sprawie sądowej (por. postanowienie NSA z 10 lutego 2015r., sygn. akt IIOZ 106/15), co nie wyłącza podlegania wpisowi zażalenia na rozstrzygnięcie w przedmiocie wyłączenia sędziego (jak w niniejszej sprawie - art. 230 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 220 § 1 i 3 w zw. z art. 195 § 3 p.p.s.a.), ale dopóki toczy się postępowanie sądowe (główne). Skutkiem tego, że postępowanie w przedmiocie wyłączenia sędziego jest postępowaniem wpadkowym, wniosek o wyłączenie sędziego ma rację bytu dopóki toczy się postępowanie główne (por. postanowienie NSA z 26 października 2009r., sygn. akt I OZ 995/05).Dlatego, zdaniem Sądu odwoławczego, przy ocenie obowiązku wynikającego z art. 230 § 1 i § 2 p.p.s.a. w powiązaniu z powinnością określoną w art. 220 § 1 p.p.s.a., że sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata (także wpis w myśl art. 212 § 1 p.p.s.a.), należy mieć także na uwadze, że wpis miałby być pobrany w postępowaniu wpadkowym, gdy postępowanie główne zostało już prawomocnie zakończone. Nie można też pomijać, że według art. 222 p.p.s.a. nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu.Odnosząc powyższe do kontrolowanego zarządzenia, zostało ono podjęte na skutek zażalenia Skarżącego na postanowienie wydane w sprawie wpadkowej, nie mającej już podstaw do dalszego prowadzenia, skoro sprawa główna została prawomocnie zakończona. Zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania w przedmiocie wyłączenia sędziego nie wywrze już żadnego wpływu na prawomocne postanowienie o odrzuceniu skargi. Dlatego nie ma podstaw do podejmowania wstępnych czynności poprzedzających nadanie dalszego biegu ww. zażaleniu, jak np. zarządzenie o wezwaniu do wpisu od tego zażalenia, czy prawo pomocy (art. 243 p.p.s.a.).Akceptacja zaskarżonego zarządzenia i dalszych czynności Sądu będących jego następstwem dawałoby przyzwolenie na zachowania Skarżącego, nadużywającego przysługujące mu prawa procesowe mimo wiedzy, że już nie nastąpi skutek, który chciał uzyskać, składając skargę do Sądu, a dalsze działania podejmuje także w celu paraliżowania pracy aparatu sądowego.Wymaga podkreślenia, że każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę.Zatem niezasadne było wzywanie do wpisu od zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego w przedmiocie wyłączenia sędziego po prawomocnym odrzuceniu skargi w tej samej sprawie.W związku z powyższym, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.