Postanowienie - I OW 16/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 28 maja 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Ełku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Ełku a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. S. w sprawie przyznania zasiłku okresowego i celowego postanawia:Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Ełku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Ełku a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. S. w sprawie przyznania zasiłku okresowego i celowego postanawia:
Data orzeczenia
28 maja 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 20 stycznia 2026 r. Prezydent Miasta Ełku, reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ełku, zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. S. o przyznanie mu zasiłku okresowego i celowego na zakup odzieży, obuwia, środków czystości, gorącego posiłku. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że W. S. jest osobą bezdomną, ponieważ jest osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały W. S. było miasto Ełk, ul. [...], w którym zainteresowany nie mieszka ani nie przebywa. Zdaniem Prezydenta Miasta Ełku, w niniejszej sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, gdyż W. S. 20.11.2025 r. (tj. w dniu ustnego wniesienia podania) znajdował się w sytuacji, która zagrażała jego zdrowiu i życiu, a tym samym organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia w postaci gorącego posiłku i przyznanie zasiłku okresowego, celowego na zakup środków czystości, obuwie, odzież, gorący posiłek, winien być organ miejsca jego pobytu, tj. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie. Ośrodek życia W. S. nie jest związany z Ełkiem, a podjęte przez MOPS w Krakowie uzgodnienia działań z W. S. świadczą, że jego plany życiowe są związane z Krakowem. Z uwagi na ok. jedenastoletni pobyt W. S. poza granicami Ełku nastąpiła trwała utrata więzi z ww. gminą i zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą wnioskodawcy w rozumieniu art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (k. 2-3v. akt sądowych).W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Krakowa, reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie, wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Ełku jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu Prezydent Miasta Krakowa wskazał, że 21.11.2025 r. przeprowadzono w miejscu pobytu zainteresowanego wywiad środowiskowy i ustalono, że jest on osobą ubogą, bezdomną i uzależnioną od alkoholu. Argumenty podnoszone przez wnioskodawcę wskazujące, że gminą właściwą do rozpatrzenia wniosku jest gmina Kraków, gdyż W. S. utracił faktyczny kontakt z gminą Ełk są bezprzedmiotowe. Przepisy regulujące kwestię właściwości miejscowej organów nie wymagają wskazywania okresu, w którym strona nie przebywa na terenie gminy ostatniego stałego zameldowania, a jedynie wymaga wskazania, czy na terenie danej gminy strona posiada miejsce zamieszkania. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że W. S. na terenie gminy Kraków nie posiada miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, a jedynie miejsce pobytu w placówkach dla osób bezdomnych. W. S., prowadząc tryb życia właściwy dla osoby bezdomnej, siłą rzeczy załatwia swoje sprawy życiowe w miejscowości, w której aktualnie przebywa, ponieważ zmuszony jest do korzystania z infrastruktury socjalnej przeznaczonej dla osób bezdomnych na terenie tej gminy. Jednakże, z uwagi na jednoznaczne brzmienie normy zawartej w art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej okoliczność ta nie przesądza o zmianie właściwości organu. W ocenie Prezydenta Miasta Krakowa, w niniejszej sprawie, po przeprowadzeniu analizy sytuacji osobistej W. S., nie dopatrzono się okoliczności uzasadniających założenie, że jego sprawa jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, co ewentualnie uzasadniałoby przyznanie zasiłku okresowego i zasiłków celowych przez gminę Kraków (k. 11-12 akt sądowych).Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. W myśl art. 101 ust. 3 ups, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki [...] właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa).W niniejszej sprawie bezsporne jest, że zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności. Kluczowe dla rozstrzygnięcia zawisłego sporu o właściwość jest zatem ustalenie jego ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, determinującego właściwość miejscową organu administracji do rozpoznania jego wniosku w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego i celowego. Ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały W. S. było miasto Ełk, ul. [...], [...]. Okoliczność ta była między obydwoma organami administracji bezsporna.Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozważenia, czy w tym przypadku zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, o którym stanowi art. 101 ust. 3 ups, który przemawiałby za przyjęciem, że organ właściwy winien być ustalony w oparciu o miejsce pobytu zainteresowanego, ubiegającego się o świadczenie. Ustalając istnienie przesłanek z art. 101 ust. 3 ups, należy zbadać: po pierwsze, czy sytuacja osobista i majątkowa osoby bezdomnej ubiegającej się o świadczenie na tyle odbiega od niedostatku środków utrzymania występującego w innych tego rodzaju sprawach, że pozwala na przyjęcie, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony i po drugie, czy z uwagi na charakter sprawy wnioskodawcy, można ją zakwalifikować jako niecierpiącą zwłoki. Z akt sprawy wynika, że potrzeby strony z uwagi na pilny (niecierpiący zwłoki) charakter sprawy zostały zabezpieczone przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie przez przyznanie pomocy w formie posiłków w barze i schronienia. Tym samym, sprawy ubiegającego się o przyznanie świadczeń nie można aktualnie zakwalifikować jako niecierpiącej zwłoki. Podobnie z faktu udzielenia pomocy społecznej stronie, która znalazła się na terenie gminy objętej zakresem właściwości działania organu pomocy społecznej, nie można wnioskować konieczności udzielania dalszej pomocy takiej stronie na przyszłość, o ile możliwe jest ustalenie organu właściwego na gruncie przepisów regulujących właściwość ustawową organów (postanowienie NSA z 13.10.2023 r. I OW 94/23). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności związane z sytuacją życiową, w tym zdrowotną, zainteresowanego, jak i jego sytuacją majątkową, a także topograficzną (faktem, że przebywa na terenie Krakowa, a nie Ełku i że obie gminy znajdują się od siebie w znacznej odległości) nie przesądzają o zaistnieniu przypadku szczególnie uzasadnionego na tle analogicznych sytuacji w innych sprawach. Bieżące, podstawowe potrzeby bytowe zainteresowanego są zabezpieczone na terenie Miasta Krakowa, co jednak nie przesądza o właściwości tej gminy do rozpoznania jego wniosku o przyznanie zasiłku okresowego i celowego. Nie można zatem przyjąć, że zachodzą przesłanki do zastosowania przepisu art. 101 ust. 3 ups. Dlatego właściwość miejscową gminy w sprawie należało ustalić, zgodnie z art. 101 ust. 2 ups, według miejsca ostatniego zameldowania zainteresowanego na pobyt stały.Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji. w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji.