Postanowienie - I OW 56/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 28 maja 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Wójtem Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.L. w sprawie przyznania zasiłku okresowego i celowego postanawia: wskazać Wójta GmWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Wójtem Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.L. w sprawie przyznania zasiłku okresowego i celowego postanawia: wskazać Wójta Gm
Data orzeczenia
28 maja 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 27 marca 2026 r. Prezydent Miasta L. reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.L. o przyznanie mu zasiłku okresowego i celowego na zakup żywności odzieży i obuwia oraz dofinansowania wynajmu miejsca noclegowego w hostelu oraz zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że S.L. przebywa obecnie w RPG Hostel w Krakowie - miejsce to nie jest lokalem mieszkalnym, więc nie można uznać, że jest to jego miejsce zamieszkania, w którym koncentruje swoje sprawy życiowe. Uznanie zainteresowanego za osobę bezdomną (którą de facto jest) prowadzi do stwierdzenia, że w sprawie zastosowanie ma art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a więc organem właściwym do rozpatrzenia jego sprawy jest gmina jego ostatniego zameldowania na pobyt stały, tj. gmina S. (miejscowość P. ul. K., gmina S., [...] województwo wielkopolskie). Poświadczenie zameldowania stanowi dokument urzędowy. W 2014 r. S.L. został skierowany do DPS w P. i wtedy organem właściwym do wydania decyzji o skierowaniu i o odpłatności był Prezydent Miasta L., jednakże opuścił on dobrowolnie DPS w P. S.L. nie jest aktualnie "mieszkańcem dps" (k. 2-4 akt sądowych).W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy S. wniósł o: ustalenie, że organem właściwym jest wnioskodawca; zasądzenie od wnioskodawcy na jego rzecz [zwrotu] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; zwrócenie się przez NSA do Domu Pomocy Społecznej P. ul. K., (...) o przedłożenie akt sprawy związanych z pobytem S.L. w placówce, w szczególności dokumentu potwierdzającego jaki organ skierował go do placówki na okoliczność ustalenia, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Prezydent Miasta L. W uzasadnieniu Wójt wskazał, że S.L. został skierowany do DPS w P. przez MOPS w L., a obecnie przebywa w Krakowie, gdzie złożył wniosek o przyznanie mu zasiłku okresowego i zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży i obuwia oraz dofinansowania wynajmu miejsca noclegowego w hostelu. Brak jest jakiegokolwiek realnego związku zainteresowanego z Gminą S. Po opuszczeniu z własnej woli domu pomocy społecznej, nie przebywał on nigdy na terenie gminy S., lecz niezwłocznie ją opuścił. Akta sprawy wskazują nawet, że S.L. udał się z powrotem na tereny macierzyste, tj. do L. Istotnym jest, że S.L. nigdy nie pojawił się nawet w GOPS w S., a co za tym idzie, nie jest on znany pracownikom i nie było możliwości podjęcia z nim jakiejkolwiek współpracy, która mogłaby poprawić jego sytuację. Wójt podkreślił, że S.L. Dom Pomocy Społecznej w P. opuścił dobrowolnie. Przebywał w DPS w P., jednak nigdy nie był mieszkańcem gminy, ponieważ nigdy nie przebywał na jej terenie z zamiarem stałego pobytu. Niedopuszczalnym jest, by gmina miała ponosić koszty nieadekwatne do rzeczywistego związku z osobą wymagającą pomocy, jedynie z uwagi na lokalizację placówki (k. 44-46 akt sądowych).Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. W myśl art. 101 ust. 2a ups, w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Art. 101 ust. 6 ups stanowi natomiast, że dla mieszkańca domu pomocy społecznej [...] właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki.Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa).Zainteresowany przebywa obecnie w RPG Hostel w Krakowie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 uopk, przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Tym samym, pobytu w hostelu nie sposób zakwalifikować jako miejsce zamieszkania. Zainteresowany nie ma obecnie adresu zameldowania na pobyt stały, a ostatnim historycznym adresem zameldowania na pobyt stały jest adres – (...). Niniejszy adres jest adresem Domu Pomocy Społecznej w P. w którym zainteresowany przebywał. Nie ma on możliwości zamieszkania pod adresem ostatniego zameldowania na pobyt stały bez odpowiedniej decyzji o skierowaniu go do tej placówki lub na podstawie umowy cywilnoprawnej w tym przedmiocie. S.L. jest więc osobą w kryzysie bezdomności.Kluczowe dla rozstrzygnięcia zawisłego sporu o właściwość w tej sprawie jest ustalenie ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanego na pobyt stały, determinującego właściwość miejscową organu administracji do rozpoznania jego wniosku w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego i celowego. W tym aspekcie bezsporne jest, że adresem tym jest ww. adres – (...). Fakt ten wynika z dokumentu urzędowego, jakim jest wydruk danych jednostkowych z centralnego zbioru danych PESEL. Kwestia, że jest to adres Domu Pomocy Społecznej w P. pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu. Art. 101 ust. 2 ups nie różnicuje bowiem ostatniego miejsca zameldowania osoby zainteresowanej na pobyt stały ze względu na charakter tego miejsca.Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu o właściwość w niniejszej sprawie jest także kwestia skierowania i przebywania zainteresowanego w Domu Pomocy Społecznej w P. i jego dobrowolnego opuszczenia, skoro zainteresowany aktualnie nie przebywa w tej ani żadnej innej placówce, o której stanowi art. 101 ust. 2a i 6 ups. Przepisy te znajdowałyby zastosowanie, w sytuacji w której zainteresowany nadal byłby mieszkańcem placówki wymienionej w tych przepisach. Znaczenie ma bowiem stan aktualny.Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie zasiłku okresowego i celowego jest Wójt Gminy S.Na marginesie wskazać trzeba, że w sprawie I OW 38/26 w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Wójtem Gminy S. przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S.L. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Wójta Gminy S. jako organ właściwy w sprawie.Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji.Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ppsa). Wyjątki od tej zasady zostały określone w art. 200, 201, 203 i 204 ppsa i tylko w tych przypadkach sąd może orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami (art. 209 ppsa). Żaden ze wskazanych przepisów nie może być stosowany w sprawie z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, a w szczególności nie może być odpowiednio stosowany art. 200 ppsa. Przepis ten wyraźnie odnosi się do zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. O dochodzeniu praw w ogóle nie można mówić w sprawie z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, ponieważ w takiej sprawie chodzi o rozstrzygnięcie zagadnienia procesowego co do właściwości i to najczęściej w sytuacji, gdy każdy z podmiotów pozostających w sporze prezentuje inne stanowisko w kwestii właściwości. Podmiot występujący z wnioskiem w takiej sytuacji nie dochodzi swych praw, ale zwraca się do sądu administracyjnego o wyznaczenie podmiotu właściwego do rozpoznania sprawy. Wyjątek co do zwrotu kosztów postępowania określony w art. 200 ppsa podyktowany jest tym, że skarga jest środkiem kontroli działalności administracji publicznej i wobec tego w razie uwzględnienia skargi skarżącemu przysługuje zwrot kosztów postępowania od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność. Te względy nie występują w sprawie z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, a wobec tego w takiej sprawie ma zastosowania ogólny przepis art. 199 ppsa. Oznacza to, że - stosownie do art. 209 w zw. z art. 157 § 1 ppsa - brak jest podstaw do zamieszczenia w postanowieniu w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o właściwość rozstrzygnięcia dotyczącego zwrotu kosztów postępowania (postanowienie NSA z 26.2.2013 r. I OW 132/12 ). - brak jest podstaw do zamieszczenia w postanowieniu w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o właściwość rozstrzygnięcia dotyczącego zwrotu kosztów postępowania (postanowienie NSA z 26.2.2013 r. I OW 132/12 ).