Wyrok - III SA/Kr 1641/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 28 maja 2026
Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kisielowska (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Katarzyna Marasek-Zybura Protokolant Specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2026 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 września 2025 r. nr SKO.PS/4110/518/2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I inUchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kisielowska (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Katarzyna Marasek-Zybura Protokolant Specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2026 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 września 2025 r. nr SKO.PS/4110/518/2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I in
Data orzeczenia
28 maja 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący
Janusz Kasprzycki
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z 24 września 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice z 9 lipca 2025 r. orzekającą o odmowie przyznania B. K. (dalej: "skarżący") świadczenia w formie zasiłku celowego na żywność, leki i węgiel na zimę.Podstawę prawną decyzji stanowił art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 36 pkt. 1 lit. c, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 107 ust. 4a w zw. z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1214, dalej: "u.p.s.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a.").Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.Wnioskiem z 10 maja 2025 r., doprecyzowanym 23 maja 2025 r., skarżący zwrócił się o przyznanie pomocy finansowej na żywność, leki oraz zakup węgla na zimę.27 maja 2025 r. pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania skarżącego, celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Podczas wizyty skarżący złożył oświadczenie, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu w dniu 27 maja 2025 r. oraz w dniu 28 maja 2025 r. Jednocześnie poprosił o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 29 maja 2025 r.W adnotacji urzędowej z 29 maja 2025 r. wskazano, że pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w związku ze złożonym wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej. Pracownicy wskazali, że w związku z informacjami, że skarżący opiekuje się chorym ojcem, chcieli ustalić sytuację mieszkaniową oraz prawidłowość sprawowanej opieki, a także, czy skarżący prowadzi odrębne od ojca gospodarstwo domowe. Skarżący nie chciał zgodzić się na wejście przez pracownika socjalnego do części domu zajmowanej przez ojca. Ostatecznie skarżący poprosił pracowników o opuszczenie domu i oświadczył, że nie będzie korzystał z pomocy.Z adnotacji urzędowej z 30 czerwca 2025 r. wynika, że 25 czerwca 2025 r. skarżący skontaktował się z Centrum Usług Społecznych w Myślenicach z prośbą o dokończenie wywiadu środowiskowego. 30 czerwca 2025 r. pracownicy udali się do miejsca zamieszkania skarżącego, ale nie zastano go w domu.Decyzją z 7 lipca 2025 r. Burmistrz Miasta i Gminy Myślenice odmówił przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na żywność, leki, węgiel na zimę. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że warunkiem ustalenia uprawnień do świadczeń z zakresu pomocy społecznej jest złożenie oświadczeń w czasie wywiadu środowiskowego o treści umożliwiającej pełne rozeznanie w sytuacji majątkowej, dochodowej, rodzinnej i osobistej wnioskodawcy. Organ wskazał również na obowiązek współpracy skarżącego z organami pomocy społecznej. Natomiast, w ocenie organu postawa skarżącego pozostaje w sprzeczności z obowiązkiem współdziałania, co uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanych świadczeń.W odwołaniu od decyzji skarżący wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i choruje na cukrzycę typu II. Zakwestionował konieczność przeprowadzania przez organ tak częstej aktualizacji jego sytuacji życiowej poprzez wywiady środowiskowe. Wyraził również swoje niezadowolenie ze sposobu przeprowadzania wywiadów środowiskowych, zarzucił pracownikom socjalnym nękanie i brak empatii. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.Decyzją z 24 września 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice. Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że zachowanie skarżącego wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. Stwierdził, że w sprawie zachodziły przesłanki do wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem strona uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami swojego zachowania.W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:- naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 8 k.p.a. poprzez bezkrytyczne przyjęcie przez organ odwoławczy za wiarygodne jednostronnych oświadczeń pracowników socjalnych, że skarżący trzykrotnie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego;- naruszenie art. 107 ust. 4a u.p.s. poprzez błędnie zinterpretowanie zachowania skarżącego jako "uchylanie się", podczas gdy prawdziwym problemem była niewłaściwa organizacja pracy i brak rzetelnej komunikacji ze strony CUS;- naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącego możliwości rzeczowego przedstawienia swojej trudnej sytuacji życiowej (cukrzyca typu II, konieczność opieki nad ojcem, problemy z zatrudnieniem) i ubiegania się o niezbędne wsparcie;- błędne i manipulacyjne ustalenie stanu faktycznego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie;- lekceważące i prześmiewcze potraktowanie uzasadnionych zastrzeżeń strony.W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o wydanie przez Sąd nowej decyzji – o przyznaniu wnioskowanego świadczenia.W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.Pismem z 25 maja 2026 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał złożoną skargę, wniósł o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu i złożył oświadczenie, że nie zostały one pokryte w całości, ani w części.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:Skarga zasługiwała na uwzględnienie.Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).Zgodnie z art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Jak stanowi art. 107 ust. 4 u.p.s. w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (ust. 4a).Jak stanowi art. 11 ust. 2 pkt 1 u.p.s. podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej mogą stanowić: brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowejSąd w pełni podziela stanowisko organów, że w przypadku udzielania świadczeń z zakresu pomocy społecznej konieczne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zgodnie z zasadami określonymi w art. 107 ust. 1 i ust. 4 u.p.s. Stanowi on bowiem podstawowy dowód w sprawach o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej. W toku postępowania konieczne jest bowiem ustalenie, czy skarżący spełnia kryterium dochodowe, ustalenie sytuacji majątkowej osobistej, zdrowotnej, majątkowej i rodzinnej skarżącego, a także czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.W ocenie Sądu przedwczesne są jednak ustalenia organów, że skarżący odmówił współpracy z organem pomocowym, uchyla się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a także że nie wyrażał woli współpracy z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej.W pierwszej kolejności należy wskazać, że w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie odniosło się do podniesionego w odwołaniu zarzutu, że organy zbyt często wzywają skarżącego do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Dodatkowo, w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek adnotacji, kiedy ostatnio skarżący korzystał z pomocy społecznej, kiedy ewentualnie przeprowadzono ostatni wywiad środowiskowy. W rezultacie, decyzja w tym zakresie nie poddaje się kontroli Sądu.Z niebudzących wątpliwości okoliczności faktycznych wynika, że pracownicy CUS w Myślenicach podjęli próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego 29 maja 2025 r. Jednakże z uwagi na postawę skarżącego odstąpiono od jego przeprowadzenia. Równocześnie, skarżący zwrócił się do organu z prośbą o dokończenie wywiadu środowiskowego i organ dopuścił taką możliwość, czego dowodem jest adnotacja urzędowa z 30 czerwca 2025 r. W ocenie Sądu - w świetle całokształtu materiału dowodowego – za przedwczesne należy uznać stwierdzenie, że skarżący uchyla się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a także uchyla się od współpracy z organem.Należy zauważyć, że po kontakcie skarżącego z CUS w Myślenicach 25 czerwca 2025 r. z prośbą o dokończenie wywiadu środowiskowego, pracownicy – bez jakiegokolwiek zawiadomienia skarżącego – pocztą, telefonicznie, czy choćby drogą elektroniczną – udali się do miejsca zamieszkania skarżącego, a gdy go nie zastali- ustalono, że skarżący nie współpracuje z organem i uchyla się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z 18 marca 2025 r. sygn. akt I OSK 2536/24), zgoda na przeprowadzenie wywiadu wyraża się w sposób konkludentny przez przystąpienie do jego przeprowadzania, zatem także brak zgody może zostać wyrażony w sposób dorozumiany, przez unikanie kontaktu, odmowę wpuszczenia do mieszkania, odmowę udzielania odpowiedzi, odmowę przedstawienia dokumentów. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu nie musi być zwerbalizowane i wprost zakomunikowane, ważne jest, aby postawa ubiegającego się oświadczenie skutecznie uniemożliwiała przeprowadzenie wywiadu.W orzecznictwie przyjmuje się również, że za brak współdziałania z organem można w sposób niebudzący wątpliwości uznać odmowę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Nie można czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi liczyć się z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego (por. wyrok NSA z 27 listopada 2024 r., I OSK 325/24).W ocenie Sądu przedwczesna jest ocena organu I i II instancji, że skarżący nie współpracuje z organem w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, czy też uchyla się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zdaniem Sądu uchylanie się strony, czy też uniemożliwianie przez stronę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zakłada pewną aktywność i powtarzalność zachowania strony, a także celowe działanie, które ma uniemożliwić przeprowadzenie wywiadu. Przy czym, jak zasadnie wskazano w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, może to nastąpić w sposób dorozumiany.W niniejszej sprawie do skarżącego nie wysłano żadnego zawiadomienia o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie ma też żadnej adnotacji, że skarżący był informowany o terminie jego przeprowadzenie telefonicznie, mailowo. Z akt wynika jedynie, że po jednej nieudanej próbie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zwrócił się do organu o jego dokończenie, a organ wyraził na to zgodę.W ocenie Sądu przyjęcie, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy społecznej nie współpracuje z organem, uchylając się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wymaga wykazania, że organ podjął próbę jego przeprowadzenia, a strona swoim działaniem lub zaniechaniem uniemożliwiła jego przeprowadzenie. Równocześnie, samo udanie się do miejsca zamieszkania skarżącego (bez uprzedniego powiadomienia o terminie wywiadu), nie może stanowić wystarczającej podstawy do stwierdzenia, że skarżący uchyla się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a także nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej.Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (aktualizacji wywiadu), może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia miejsca i terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania organowi niezbędnego kontaktu ze stroną w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z brakiem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego należy więc utożsamić faktyczne uniemożliwienie przeprowadzenia takiego wywiadu (por. wyrok WSA w Lublinie z 15 maja 2025 r., II SA/Lu 112/25). Podkreślić należy, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu nie musi być zwerbalizowane i wprost zakomunikowane, ważne jest, aby postawa ubiegającego się oświadczenie skutecznie uniemożliwiała przeprowadzenie wywiadu (por. wyrok NSA z 18 marca 2025 r., I OSK 2536/24).W ocenie Sądu przyjmując, że skarżący uchyla się od jego przeprowadzenia i nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, organy naruszyły przepisy art. 7 oraz art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Podkreślić bowiem należy, że skoro organ dopuścił możliwość dokończenia wywiadu środowiskowego przerwanego w dniu 29 maja 2025 r. powinien dać skarżącemu realną, a nie pozorną możliwość jego dokończenia.Ponownie rozpoznając sprawę organ wyjaśni, kiedy ostatnio przeprowadzono wywiad środowiskowy ze skarżącym, podejmie próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zgodnie z wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu, a następnie w oparciu o całokształt dokonanych ustaleń, rozpozna wniosek skarżącego o udzielenie pomocy finansowej.Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 143) orzekł jak w punkcie I wyroku.O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł w punkcie II wyroku zgodnie z art. 250 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. (Dz. U. z 2026 r., poz. 87) w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu przyznając kwotę 480 zł powiększoną o podatek VAT należny dla tego rodzaju czynności. Pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie koszów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oraz złożył oświadczenie, że nie zostały one pokryte w całości, ani w części.. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. (Dz. U. z 2026 r., poz. 87) w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu przyznając kwotę 480 zł powiększoną o podatek VAT należny dla tego rodzaju czynności. Pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie koszów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oraz złożył oświadczenie, że nie zostały one pokryte w całości, ani w części.