Wyrok - I OSK 841/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 29 maja 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Dnia 29 maja 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Mariola Kowalska (sprawozdawca) sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2026 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1819/23 w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium OdwOddalono skargę kasacyjną. Dnia 29 maja 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Mariola Kowalska (sprawozdawca) sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2026 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1819/23 w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odw
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
29 maja 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Joanna Skiba
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1809/23 oddalił skargę R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 11 października 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/2886/2023/20867 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła R. S. (dalej "skarżąca") reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła:1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1643, ze zm., dalej "P.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:a) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ dopuścił się błędnego ich zastosowania przejawiającego się brakiem wyczerpującego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego, błędnym ustaleniem stanu faktycznego, przyjętym następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jakoby brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki, albowiem nie jest ona tak absorbująca aby uniemożliwiała skarżącej wykonywanie pracy zawodowej i można uznać, iż jej zakres nie wykracza poza występujące powszechnie normy;2. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a to:a) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323) poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia definicji opieki opisywanej w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.;b) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki wskazanej w ww. artykule, a tj. niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie wniosła o:1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania;2. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych;3. przeprowadzenie rozprawy.Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wnosząc o oddalenie złożonego środka odwoławczego.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.Zgodnie z treścią art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Mając na uwadze, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., rozpoznanie zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., FSK 618/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, iż skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką N. S., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 5 lipca 2023 r. zaliczającym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność córki istnieje od wczesnego dzieciństwa. Cierpi na autyzm oraz nadwrażliwość słuchową. Nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku zamieszkania i wymaga stałej opieki przy wykonywaniu codziennych czynności życiowych. Rodzina – skarżąca, jej mąż oraz niepełnosprawna córka zamieszkują w mieszkaniu własnościowym. Utrzymują się z wynagrodzenia męża, który zatrudniony jest w [...] w D. i pracuje w godzinach 7:00-16:00. Z akt sprawy wynika również, że córka skarżącej uczęszcza do Szkoły Podstawowej Specjalnej, w której przebywa od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00-14:30. Do Placówki dowożona jest przez szkolny bus, na który odprowadzana jest przez skarżącą. W wywiadzie wskazano również, że opiekę nad córką sprawuje skarżąca, która w godzinach porannych przygotowuje ją do szkoły – podaje śniadanie, leki, pilnuje higieny oraz kwestii ubrania się przez córkę. Skarżąca towarzyszy córce podczas większości czynności dnia codziennego. Córka jest w stanie samodzielnie spożywać posiłki, ubrać się i chodzić. W aktach sprawy znajduje się również opinia wystawiona przez Szkołę Podstawową, do której uczęszcza córka skarżącej, z której wynika, że pojawiają się u niej ataki paniki i "zdarzało się, że mama odebrała córkę wcześniej ze szkoły z powodu złego stanu emocjonalnego dziewczynki".Przywołane powyżej okoliczności jednoznacznie wskazują, iż córka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, wypełniającym dyspozycję art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kwestia ta w toku dotychczasowego postępowania nie była sporna. Zarzut kasacyjny naruszenia przepisów postępowania podniesiony został natomiast w zakresie nie rozważenia wpływu stanu zdrowia niepełnosprawnej córki, odnoszącego się w szczególności do sprzężonych niepełnosprawności wynikających z wielu schorzeń, na możność podjęcia przez skarżącą pracy.Przypomnienia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z brzemieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1) matce albo ojcu,2) opiekunowi faktycznemu dziecka,3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki (zob. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. była bowiem pomoc osobom sprawującym długotrwałą opiekę lub niosącym długotrwałą pomoc osobom niepełnosprawnym, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej ich do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc pracy i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia (zob. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).Przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie tę opiekę sprawującej, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że opieka w rozumieniu art. 17 ust. 1 ma być stała oraz ciągła w sensie rozciągłości w czasie a jej zakres wyznaczony ma być niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki (zob. wyrok NSA z 16 września 2025 r., sygn. akt I OSK 1772/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalna (zob. wyrok NSA z 7 października 2025 r., sygn. akt I OSK 1926/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne winna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który obiektywnie zmusza do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie daje możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) (zob. wyrok NSA z 25 listopada 2025 r., sygn. akt I OSK 2183/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka ta musi zatem stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyjmuje się, że cel i istota tego świadczenia wskazują na konieczność sprawowania opieki stałej, ustawicznej, długotrwałej nad osobą niepełnosprawną, a więc opieki sprawowanej codziennie, a gdy wymaga tego stan zdrowia podopiecznego - także pozostawania opiekuna w stałej gotowości do niesienia pomocy (zob. wyrok NSA z 13 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 191/25, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji i orzekających w sprawie organów, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką. Nie można bowiem uznać, aby zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad córką uniemożliwiał jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. O ile trudno upatrywać takiej możliwości popołudniami oraz w czasie weekendu, a więc wtedy gdy córka skarżącej przebywa poza placówką, o tyle jej pobyt w placówce przez 5 dni w tygodniu w godzinach 8:00-14:30 taką możliwość już stwarza. W tym okresie ww. ośrodek zapewnia bowiem córce skarżącej opiekę, wyżywienie i aktywności dostosowane do jej możliwości rozwojowych. W takiej sytuacji trafne jest założenie, że skarżąca w tym czasie ma możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, tym bardziej, że jest to czas w tygodniu, który zwyczajowo wykorzystywany jest na aktywność zawodową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stoi również temu na przeszkodzie podnoszona przez skarżącą kwestia sporadycznego koniecznego wcześniejszego odbioru córki z placówki z uwagi na występujące dolegliwości zdrowotne. Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika jednakże, że są to sytuacje częste, nagminne a w konsekwencji uniemożliwiające skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Istotnym jest również, że w godzinach popołudniowych dostępny jest ponadto mąż skarżącej, a ojciec podopiecznej, na którym także spoczywa obowiązek opieki nad niepełnosprawną córką.W takiej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię i zastosowanie a w konsekwencji za nieuprawniony należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Organy orzekające w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy a także oceniły na jego podstawie, że w sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną córką.W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.., oddalił skargę kasacyjną.