Wyrok - II SA/Gl 258/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - z dnia 29 maja 2026
Teza
Uchylono postanowienie I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Artur Żurawik, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 maja 2026 r. sprawy ze skargi A.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 grudnia 2025 r. nr SKO.UL/41.7/394/2025/14487 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskarUchylono postanowienie I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Artur Żurawik, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 maja 2026 r. sprawy ze skargi A.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 grudnia 2025 r. nr SKO.UL/41.7/394/2025/14487 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskar
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
29 maja 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Przewodniczący
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Podstawa prawna
art. 61
akpa
art. 157
kpa
art. 16
kpa
art. 156
kpa
art. 170
ppsa
art. 145
ppsa
art. 135
ppsa
art. 205
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Rozstrzygnięcie
Uchylono postanowienie I i II instancji
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z 8 grudnia 2025 r., nr SKO.UL/41.7/394/2025/14487 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ") utrzymało w mocy własne postanowienie z 21 sierpnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie sprawy.Prezydent Miasta K. (dalej "Prezydent") decyzją z 15 grudnia 2022 r. nr [...] ustalił warunki zabudowy dla osiedla 8 budynków jednorodzinnych w zabudowie bliźniaczej (4 zespoły), 10 budynków wielorodzinnych oraz mostu w rejonie ul. [...], [...] i [...] na działkach nr [...] i [...] (km. [...]) w K..W dniu 18 lipca 2023 r. Prezydent wydał decyzję nr [...] o przeniesieniu decyzji z 15 grudnia 2022 r. na nowego inwestora, tj. R. sp. z o.o. z siedzibą w K.. Postanowieniem z 26 lipca 2023 r. Prezydent z urzędu sprostował błędnie podaną nazwę inwestora na R. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej "Spółka" lub "Uczestniczka postępowania").Pismem z 24 lipca 2025 r. A. M. (dalej "Skarżąca") wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. nr [...] o warunkach zabudowy. We wniosku Skarżąca, będąca stroną postępowania zakończonego ww. decyzją, wskazała na naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez wydanie decyzji o warunkach zabudowy w sytuacji, gdy teren nie posiada dostępu do drogi publicznej oraz art. 61 ust. 1 pkt 1 tej ustawy z uwagi na brak zachowania zasady dobrego sąsiedztwa.Postanowieniem z 21 sierpnia 2025 r. Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. Postanowienie to zostało uzupełnione postanowieniem z 29 sierpnia 2025 r. nr [...]. W tym miejscu należy zauważyć, że Kolegium niekonsekwentnie posługuje się numerami postanowienia z 21 sierpnia 2025 r., tj. raz [...], raz [...]. Sąd przyjął jednak, że numer postanowienia z 21 sierpnia 2025 r. nie został skorygowany i brzmi "[...]".Podstawę prawną postanowienia z 21 sierpnia 2025 r. stanowił art. 61a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (przywołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało m. in., że pismem z 12 lutego 2024 r. A. O. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r.Decyzją z 17 kwietnia 2024 r. nr [...] Kolegium stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r.Decyzją z 14 czerwca 2024 r. nr [...] Kolegium, po rozpatrzeniu wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, w pkt 1 uchyliło decyzję własną z 17 kwietnia 2024 r., w pkt 2 orzekło co do istoty sprawy, tj. stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r., przeniesionej na Uczestniczkę postępowania decyzją Prezydenta z 18 lipca 2023 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem z 27 lipca 2023 r., zaś w pkt 3 umorzyło w części dotyczącej P. sp. k. w K. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r.Spółka zaskarżyła do sądu administracyjnego pkt 2 decyzji Kolegium z 14 czerwca 2024 r., tj. w zakresie, w jakim Kolegium orzekło co do istoty sprawy. Po rozpatrzeniu skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej "WSA") w Gliwicach wyrokiem z 6 lutego 2025 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1132/24 uchylił decyzję Kolegium z 14 czerwca 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 17 kwietnia 2024 r. Wyrok ten jest prawomocny.Kolegium podkreśliło, że w ww. wyroku sąd administracyjny analizował te same przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r., co podniesione we wniosku Skarżącej. Z uwagi zatem na fakt, że wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji administracyjnej kontrolowanej przez sąd administracyjny to brak było możliwości wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności.Pismem z 11 września 2025 r. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że jej wniosek nie jest tożsamy co do treści i argumentów z wnioskiem A. O.. Całkowicie pominięto niezachowanie zasady dobrego sąsiedztwa, a zatem argument o prawomocności decyzji nie powinien mieć w tej sytuacji zastosowania.Zaskarżonym obecnie postanowieniem, Kolegium postanowiło utrzymać w mocy własne postanowienie z 21 sierpnia 2025 r., uzupełnione postanowieniem z 29 sierpnia 2025 r. W jego uzasadnieniu wskazało m. in., że kwestia stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. była badana w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1132/24. W uzasadnieniu wyroku z 6 lutego 2025 r. sąd wskazał, że w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. nie wystąpiła kwalifikowana wada prawna uzasadniająca stwierdzenie nieważności tej decyzji. Zatem kolejne wnioski o stwierdzenie nieważności tejże decyzji winny być załatwiane w trybie art. 61a § 1 k.p.a.W skardze na powyższe postanowienie, Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia z 21 sierpnia 2025 r., a także o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 170 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie przez Kolegium, że zachodzi podstawa do odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. z uwagi na fakt istnienia w obrocie prawnym prawomocnego wyroku WSA w Gliwicach z 6 lutego 2025 r., II SA/Gl 1132/24, w którego uzasadnieniu, zdaniem Kolegium kwestia stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. była badana w sytuacji, gdy prawidłowa analiza sprawy toczącej się pod sygn. akt II SA/Gl 1132/24 prowadzi do wniosku, że postępowanie to zostało wszczęte ze skargi inwestora, której przedmiotem nie była decyzja Prezydenta z 15 grudnia 2022 r., a decyzja Kolegium z 14 czerwca 2024 r., a zatem decyzja z 15 grudnia 2022 r. nie była przedmiotem kontroli sądu administracyjnego w sprawie II SA/Gl 1132/24.W uzasadnieniu skargi podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.W piśmie procesowym z 13 maja 2026 r. Uczestniczka postępowania, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wniosła o oddalenie skargi jako bezzasadnej.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:Skarga zasługuje na uwzględnienie.Kontrolując postanowienia Kolegium zgodnie z kryteriami wynikającymi z art. 145 § 1 i § 2 w związku z art. 134 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") należało uznać, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.Zgodnie z przywołanym przez Kolegium art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przy czym art. 61a § 1 k.p.a. znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy stwierdzenie wyżej wymienionych przesłanek nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego.W doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że "inne przyczyny, z powodu których postępowanie nie może być wszczęte" mogą dotyczyć: 1) braku w przepisach prawa materialnego podstawy do rozstrzygnięcia o tej treści żądania w trybie postępowania administracyjnego; 2) sytuacji gdy w danej sprawie toczy się już postępowanie; 3) sytuacji gdy w sprawie zapadła już decyzja; 4) żądania, które nie podlega rozstrzygnięciu w formie decyzji a wymaga innej formy działania.Stosownie do art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Złożenie wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie powoduje automatycznie wszczęcia takiego postępowania. Organ administracji publicznej zobligowany jest bowiem zbadać czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność, co wynika z treści art. 157 § 2 w związku z art. 61a § 1 k.p.a.Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji może nastąpić wówczas, gdy wszczęcie i prowadzenie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Podstawą do odmowy wszczęcia postępowania nie mogą być natomiast okoliczności dotyczące merytorycznej zawartości żądania, tj. nie można uzasadniać odmowy wszczęcia postępowania brakiem podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, dalej "NSA", z 13 marca 2008 r., I OSK 449/07 - opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").Podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia stanowiło ustalenie, że kwestia stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. była badana w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1132/24. Kolegium stwierdziło, że w ww. wyroku sąd administracyjny analizował te same przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r., co podniesione we wniosku Skarżącej. Kolegium wskazało, że nie jest dopuszczalne wszczęcie przez organ administracji postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdy na tę decyzję została uprzednio złożona skarga do sądu administracyjnego i skarga ta została oddalona, względnie sąd orzekł o wydaniu decyzji z naruszeniem prawa.Należy zgodzić się z Kolegium, iż żądanie wnioskodawcy stwierdzenia nieważności decyzji, od której oddalono skargę prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno być załatwione przez wydanie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, jeżeli wniosek o uruchomienie tego trybu nadzwyczajnego opiera się na zarzutach, które stanowiły już przedmiot analizy sądu w wydanym wyroku (por. wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., II OSK 2821/16, uchwała NSA z 7 grudnia 2009 r., I OPS 6/09, opubl. w CBOSA). Jednakże z takim przypadkiem nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.Okolicznością niesporną jest to, iż decyzja której stwierdzenia nieważności domagała się Skarżąca, a to decyzja Prezydenta z 15 grudnia 2022 r., jest decyzją ostateczną i prawomocną w rozumieniu art. 16 § 3 k.p.a.Decyzja ostateczna staje się prawomocna, jeżeli nie można jej zaskarżyć do sądu. Prawomocność decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. nie wynika jednak z faktu, że skarga do sądu administracyjnego została oddalona prawomocnym wyrokiem tegoż sądu, a z faktu, że decyzja ta stała się ostateczna, ponieważ żadna ze stron nie wniosła od niej odwołania. Decyzja Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. nie była poddana kontroli sądowoadministracyjnej. Wobec tego nie była kontrolowana przez sąd administracyjny pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie nie doszło zatem do wydania przez sąd administracyjny wyroku oddalającego skargę co do decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r.Przedmiotem kontroli sądu administracyjnego w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1132/24 były decyzje Kolegium z 14 czerwca 2024 r. i z 17 kwietnia 2024 r. Kolegium decyzją z 14 czerwca 2024 r. stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. z uwagi na błędne wyznaczenie frontu terenu, a w konsekwencji nieprawidłowe wyznaczenie obszaru analizowanego, tj. rażące naruszenie art. 61 ust. 5a u.p.z.p. Wyrokiem z 6 lutego 2025 r. Sąd uchylił obie decyzje wskazując, że w jego ocenie "opisana sytuacja rażącego naruszenia prawa nie zachodzi w odniesieniu do wskazanej na wstępie decyzji". Przedmiotem oceny Sądu były decyzje wydane w postępowaniu nadzwyczajnym (nieważnościowym), a nie decyzja Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. wydana w postępowaniu zwykłym. Postępowanie prowadzone w trybie art. 156 § 1 k.p.a. nie jest przecież ponownym merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, lecz przeprowadzeniem weryfikacji decyzji z jednego punktu widzenia, a mianowicie czy decyzja jest dotknięta jedną z kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1 - 7 k.p.a. Kontrola sądowa decyzji Kolegium z 14 czerwca 2024 r. i z 17 kwietnia 2024 r. sprowadziła się zatem do ustalenia, czy Kolegium prawidłowo oceniło, że decyzja Prezydenta z 15 grudnia 2022 r. rażąco narusza prawo z uwagi na błędnie wyznaczony obszar analizowany (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).Wobec powyższego nie zaistniały powołane przez Kolegium przesłanki do orzeczenia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia, na wniosek Skarżącej, postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta z 15 grudnia 2022 r.Rozpoznając sprawę ponownie Kolegium winno uwzględnić oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z 134 i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku, działając na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 215).Wyjaśnić także należy, że skarga w niniejszej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a..