sygn. III SA/Kr 421/26 29 maja 2026 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie

Wyrok - III SA/Kr 421/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 29 maja 2026

Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Grzegorz Karcz Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2026 r. sprawy ze skargi V. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lutego 2026 r. nr 213/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Zaskarżoną do Sądu decyzją z 3 lutego 2025 r.Uchylono zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Grzegorz Karcz Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2026 r. sprawy ze skargi V. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lutego 2026 r. nr 213/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Zaskarżoną do Sądu decyzją z 3 lutego 2025 r.
Data orzeczenia 29 maja 2026
Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący Ewa Michna
Rozstrzygnięcie

Uchylono zaskarżoną decyzję

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Grzegorz Karcz Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2026 r. sprawy ze skargi V. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lutego 2026 r. nr 213/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.

UZASADNIENIE
Zaskarżoną do Sądu decyzją z 3 lutego 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ lub Prezes ZUS) odmówił skarżącemu (V. T.) umorzenia należności z tytułu składek.Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:Wnioskiem z 12 listopada 2025 r. skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek własnych na ubezpieczenie społeczne. We wniosku podał, że przyczyny powstałego zadłużenia były całkowicie niezależne od jego woli i stanowiły kumulację zdarzenia losowego oraz błędów podmiotu trzeciego. Skarżący jako bezpośrednią przyczynę utraty płynności finansowej jego działalności gospodarczej wskazał upadłość kluczowego kontrahenta i zbieg okoliczności polegający na niewypłacalności kilku innych kluczowych kontrahentów, którzy nie uregulowali należności, a część z nich działała w sposób noszący znamiona wyłudzenia środków. Dodał, że podjęte wobec tych osób działania egzekucyjne okazały się bezskuteczne z uwagi na brak majątku po stronie dłużników. W wyniku tej upadłości i opisanych utracił należności w kwocie około 1 000 000,00 zł. Mimo uzyskania korzystnego wyroku sądowego należności te okazały się całkowicie nieściągalne, gdyż dłużnicy nie posiadali majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzycieli, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. Nieodzyskana kwota należności wynosiła około 1 500 000 zł. Utrata tak znaczącego przychodu, stanowiącego podstawę funkcjonowania firmy skarżącego zapoczątkowała kryzys finansowy i niemożność regulowania bieżących zobowiązań w tym publicznoprawnych. Drugim źródłem zadłużenia były rażące zaniedbania biura rachunkowo-kadrowego, które obsługiwało firmę skarżącego. Nie dokonywało ono prawidłowego i terminowego zgłaszania zatrudnionych osób do ubezpieczeń społecznych. Podał też, że z własnej inicjatywy ujawnił zaległości, co jego zdaniem, dowodziło braku intencji unikania płacenia składek. Obecnie sytuacja materialna skarżącego była katastrofalna i uniemożliwiała jakąkolwiek spłatę zadłużenia. Jedynym źródłem utrzymania jakie posiada jest umowa o pracę z wynagrodzeniem minimalnym. Skarżący nie posiadał też majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja. Ponadto pozostaje w związku małżeńskim, w którym obowiązuje rozdzielność majątkowa. Skarżący podał, że żyje na kredyt, finansując potrzeby z karty kredytowej co dodatkowo pogłębia spiralę zadłużenia. Jego działalność gospodarcza jest formalnie aktywna, lecz nie generuje żadnych przychodów. Presja finansowa i niemożność zapewnienia bytu rodzinie doprowadziły do głębokiego kryzysu w małżeństwie. Obecna sytuacja rodzinna i finansowa doprowadziły go do załamania psychicznego, skutkiem czego jest pod stałą opieką psychiatryczną i przyjmuje na stałe leki, bez których nie jest w stanie normalnie funkcjonować. Brak środków finansowych oznacza bezpośrednie zagrożenie przerwania leczenia i może doprowadzić do tragedii. Podał też, że ma podpisany z ZUS-em układ ratalny, jednakże w świetle nowych drastycznych okoliczności, które nastąpiły po jego zawarciu tj. narodziny dziecka, groźba rozpadu rodziny i pogorszenie stanu zdrowia psychicznego, realizacja tego układu stała się niemożliwa.Decyzją z 3 lutego 2025 r. Prezes ZUS orzekł:w punkcie 1. w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 199 ze zm.) - zwanej dalej "u.s.u.s.", o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 504 449,83 zł, w tym na:ubezpieczenia społeczne - za okres: 02/2019-05/2019 w łącznej kwocie42 0226,79 zł, w tym z tytułu: składek -185 763,79 zł, odsetek- 234 463,00 zł,ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 03/2019-05/2019 w łącznej kwocie55 609,68 zł, w tym z tytułu: składek- 879,68 zł, odsetek- 54 730,00 zł,Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych –za okres: 03/2019-05/2019 w łącznej kwocie 28 613,36 zł, w tym z tytułu:składek- 16 215,36 zł, odsetek - 12 398,00 zł,w punkcie 2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocieW uzasadnieniu organ podał, że decyzja w sprawie została podjęta w oparciu o dokumenty: wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości (wpływ do ZUS 10 grudnia 2025 r.), oświadczenie przedsiębiorcy o otrzymaniu pomocy publicznej de minimis, formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, listę przypadków otrzymanej pomocy de minimis, kopię aneksu nr [...] do umowy nr [...] z 06.08.2019 o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, oświadczenie z 16 grudnia 2025 r., zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, podsumowanie KPiR za rok 2023, 2024 oraz zapisy w księdze i buforze za rok 2025.W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.Zawarcie układu ratalnego w dniu 6 sierpnia 2019 r. spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia wydłużając jego termin o czas obowiązywania umowy w sprawie ratalnej spłaty należności. Uwzględniając powyższe okoliczności organ stwierdził, że należności nie uległy przedawnieniu.Na podstawie zgromadzonych dokumentów organ ustalił, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której - zgodnie z oświadczeniem, w latach 2023, 2024, 2025 nie uzyskał przychodu (nie wykazał). Z przedłożonej przez skarżącego podsumowania Książki Przychodów i Rozchodów wynika, że za 2023 r. poniósł on wydatki w wysokości 22 693,68 zł; za 2024 r. - kwocie 4 172,77 zł, a za 2025 r. przedstawił bilans firmy, wskazał koszty w wysokości 2 720,50 zł.Do 1 stycznia 2026 r. skarżący zgłoszony byt do ubezpieczeń jako pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę w firmie H. Sp. z o.o. z podstawą wymiaru składek według RCA za miesiąc grudzień 2025 r. w wysokości 4 911,60 zł brutto, tj. 3 677,00 zł netto. Aktualnie od 1 stycznia 2026 r. został zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę w firmie P. Sp. z o.o. Zakład nie posiada informacji o warunkach zatrudnienia.Zgodnie z Krajowym Rejestrem Sądowym od 20 marca 2025 r. skarżący figuruje jako członek zarządu w P. Sp z o. o., nr KRS [...], w której posiada 50 % udziałów w wysokość 50 000,00 zł.Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący jest żonaty i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. We wniosku natomiast skarżący wskazał, że ma na utrzymaniu nowonarodzone dziecko oraz, że pozostaje w związku małżeńskim. Dodał też, że jego małżeństwo przechodzi kryzys. Ponadto podał, że z żoną posiada rozdzielność majątkową i zaznaczył, że sytuacja materialna małżonki nie może być brana pod uwagę przy egzekwowaniu osobistych zobowiązań. Dodatkowo skarżący wspiera finansowo chorą matkę mieszkającą za granicą. Podał, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 2 000 zł z tytułu: czynszu - 1 000 zł, opłaty eksploatacyjnej - 500 zł, kosztów związanych z leczeniem w wysokości - 500 zł.W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Oprócz przedmiotowego zadłużenia posiada inne zobowiązania pieniężne: z tytułu zaciągniętych kredytów za 2025 r. – 5 000 zł, miesięcznie 500 zł, a u osób fizycznych za 2025 r. w kwocie 10 000 zł. Zobowiązania te spłaca w układzie ratalnym w wysokości 500 zł miesięcznie. Podał też, że nie posiada nieruchomości oraz ruchomości. Powyższe zostało potwierdzone w Bazie Danych Ksiąg Wieczystych oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Zgodnie z oświadczeniem nie posiada też innych praw majątkowych, innych składników mienia ruchomego oraz wierzytelności.Organ odnosząc się do przesłanek umorzenia należności składkowych podał, że z przyczyn oczywistych nie można stwierdzić przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, pkt oraz pkt 4a u.s.u.s. Nie stwierdzono również przesłanki z art. 28 ust 3 pkt 2 oraz ust 4b, 4c ww. ustawy, gdyż ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynikało, aby skarżący składał wniosek o ogłoszenie upadłości lub by prowadzone postępowanie upadłościowe zostało umorzone. Wobec przedmiotowych należności nie zostało jeszcze wdrożone postępowanie egzekucyjne. ZUS nie wyczerpał okresu i możliwości przymusowego dochodzenia należności. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Całość zadłużenia objęta jest układem ratalnym z 6 sierpnia 2019 r. - należności są regulowane.Oceniając szanse odzyskania należności w ramach przymusowego dochodzenia, organ wziął pod uwagę, że jest skarżący ma 31 lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu 34 lat aktywności zawodowej. Skarżący nie przedstawił dokumentacji potwierdzającej, że ze względu na stan zdrowia został wykluczony z aktywności zawodowej. Obecnie jest aktywny zawodowo - jest zatrudniony na umowę o pracę. Ponadto działalność gospodarcza jest nadal prowadzona. Przejściowe trudności w uzyskaniu zaspokojenia należności, wykluczają uznanie już na obecnym etapie, że egzekucja w przyszłości nie ma szans powodzenia. Organ podkreślił, że w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wskazano na oczywistość faktu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Natomiast sytuacja skarżącego na taką oczywistość nie wskazuje. Tym samym umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia byłoby działaniem sprzecznym z interesem ZUS.Do czasu stwierdzenia przez właściwy w sprawie organ egzekucyjny braku majątku, nie można również zanalizować i wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Zatem okoliczności o których mowa w art. 28. ust 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. nie zaistniały w przypadku skarżącego.W odniesieniu do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że działalność gospodarcza jest nadal prowadzona, zatem w rozpatrywanym przypadku całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust 3 pkt 3 u.s.u.s., nie może być stwierdzona. Z ww. powodów nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.Analizując wystąpienie w sprawie przesłanek umorzenie należności z tytułu składek określonych art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ podał, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której - zgodnie z oświadczeniem w latach 2023, 2024, 2025 nie uzyskał przychodu (nie wykazał). Do wniosku dołączył dokumentację, która przedstawia wydatki i koszty. Do 1 stycznia 2026 r. zgłoszony był do ubezpieczeń jako pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę w firmie H. Sp. z o.o. z podstawą wymiaru składek według RCA za miesiąc grudzień 2025 r. w wysokości 4 911,60 zł brutto, tj. 3 677,00 zł netto. Aktualnie od 1 stycznia 2026 r. został zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę w firmie P. Sp. z o.o. i brak informacji o warunkach zatrudnienia. Od 20 marca 2025 r. figuruje jako członek zarządu w P. Sp z o. o., w której posiada 50 % udziałów w wysokości 50 000 zł. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący jest żonaty ale prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. We wniosku natomiast wskazał, że ma na utrzymaniu nowonarodzone dziecko oraz, że pozostaje w związku małżeńskim. Organ wskazał, że skarżący może ubiegać się o świadczenie opiekuńcze 800+ na dziecko. Ustalił też, że od 5 października 2025 do 18 października 2025 r. skarżący miał przyznany zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego. Skarżący podał, że jego małżeństwo przechodzi kryzys. Wskazał, że z żoną posiada rozdzielność majątkową i zaznaczył, że sytuacja materialna małżonki nie może być brana pod uwagę przy egzekwowaniu jego osobistych zobowiązań. Ponadto oświadczył, że wspiera finansowo chorą matkę mieszkającą za granicą.Organ podał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego.Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny (art.23, art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.Skarżący podał, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 2 000 zł z tytułu, czynszu, opłat eksploatacyjnych kosztów związanych z leczeniem. Wydatki za eksploatację mieszkania należą do stałych opłat jakie wnioskodawca ponosi z tytułu utrzymania i nie spełniają przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Nie można uznać, że opłaty np. za energię, wodę są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Opłaty te ponoszone są przez ogół społeczeństwa. Skarżący nie wskazał, że ma zaległości z tego tytułu. Organ podał, że nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz leczeniem. Oprócz przedmiotowego zadłużenia skarżący posiada też inne zobowiązania pieniężne, które spłaca w układzie ratalnym w wysokości 500 zł miesięcznie.W ocenie organu posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Nawet gdyby ZUS umorzył należności, to inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodziliby swoich należności, a ZUS realizuje przecież ważny interes społeczny.Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna skarżącego ma charakter definitywny. Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, co stwarza możliwość uzyskiwania dochodu z tego tytułu. W ocenie organu, sytuacja w jakiej się znajduje skarżący nie ma charakteru permanentnego i istnieje pozytywna prognoza, co do możliwości spłaty w dalszej perspektywie. Skarżący nie udowodnił, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek. Nie korzysta z pomocy społecznej, nie przedstawił dowodów świadczących o konieczności ubiegania się o pomoc z budżetu państwa w postaci, np. zasiłków celowych z przeznaczeniem na zaspokojenie innych bieżących potrzeb.Organ podkreślił również, że skarżący nie dołączył do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie jakichkolwiek trudności.Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogły być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musiała zostać udowodniona.Z dokumentacji w sprawie wynikało, że ostatnio uzyskany dochód w gospodarstwie domowym wynosił około 3 667 zł netto. Od stycznia 2026 r. skarżący podjął nowe zatrudnienie. Jednocześnie nie przedłożył informacji o aktualnych warunkach zatrudnienia. Nie wykazał też dochodów żony. Ponadto wskazał, że wspiera finansowo chorą matkę mieszkającą za granicą, nie podał jednak wysokości udzielanego wsparcia. Skarżący systematycznie reguluje spłatę układu ratalnego. Miesięczna rata obecnie wynosi około 13 000 zł. Skarżący opłaca też bieżące składki. Wobec czego, zdaniem organu, nie można uznać, że dalsza spłata zobowiązań nie będzie stanowiła zagrożenia dla egzystencji skarżącego. Organ podkreślił, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia.Trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia. Każdy przedsiębiorca podejmujący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej prowadzeniem i opłacalnością.Przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.Umorzenie należności w sprawie płatnika byłoby wsparciem socjalnym. Umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego.Sytuacja, w jakiej się znajduje się skarżący nie jest przesłanką do umorzenia należnych zobowiązać w oparciu o omawiane przepisy prawa (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych lub klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarcze Ponadto okoliczności te mogłyby stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy doprowadziłby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie do utraty jedynego źródła zarobkowania.W świetle powyższego Zakład nie mógł stwierdzić istnienia przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia.Stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W przypadku skarżącego powyższa przesłanka nie ma zastosowania. Skarżący nie przedstawił dokumentacji potwierdzającej, że ze względu na stan zdrowia został wykluczony z aktywności zawodowej. Jest osobą aktywną zawodowo - nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz jest zatrudniony na umowę o pracę. Oznacza to, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie ma zastosowania w przypadkuUmorzenie jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych (wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań, a także nie ma perspektyw poprawy i zmiany tej sytuacji.Zatem na tym etapie postępowania umorzenie należności z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.Trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia.Organ podał, że na koncie skarżącego poza należnościami wskazanym w sentencji decyzji figurują także nieopłacone składki w części finansowanej przez ubezpieczonych (zatrudnionych pracowników), do których zgodnie z art. 30 ustawy nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c.Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu nieopłaconych składek.W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie:1. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. przez nadmiernie zawężającą wykładnię pojęcia "ważny interes osoby zobowiązanej" oraz "szczególna sytuacja rodzinna i majątkowa", co doprowadziło do odmowy jakiegokolwiek umorzenia, w tym umorzenia odsetek i opłaty prolongacyjnej, mimo że zapłata wszystkich należności pociągnęłaby dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki,2. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z przepisami o świadczeniu wychowawczym 800+, przez faktyczne traktowanie świadczenia na dziecko jako zwykłego dochodu przeznaczonego także na spłatę zadłużenia wobec ZUS, co jest sprzeczne z ochronnym charakterem tego świadczenia i narusza dobro dziecka skarżącego,3. art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a., przez niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego oraz wybiórczą i dowolną ocenę dowodów, w szczególności:– zlekceważenie faktu stałego leczenia psychiatrycznego i niepodjęcie z urzędu czynności w celu weryfikacji tej okoliczności;– podkreślanie jedynie faktu zatrudnienia i formalnego prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym pominięciu braku przychodów z działalności, niskich dochodów z pracy, wysokich kosztów utrzymania rodziny i leczenia,– wyciągnięcie wniosku, że dalsza spłata rat układu ratalnego w wysokości ok. 13 000 zł miesięcznie nie zagraża jego egzystencji" przy dochodzie gospodarstwa domowego ok. 3 667 zł netto,4. art. 8 k.p.a., przez przerzucenie na skarżącego w całości ciężaru zgromadzenia wieloletniej, szczegółowej dokumentacji medycznej z kilku lat leczenia psychiatrycznego, bez jakichkolwiek wezwań do uzupełnienia oraz bez pomocy organu, a także przez pomijanie okoliczności działających na moją korzyść i akcentowanie wyłącznie faktów korzystnych dla ZUS,5. art. 10 § 1 k.p.a. przez niezapewnienie skarżącemu realnej możliwości czynnego udziału w postępowaniu: organ nie zwrócił się do skarżącego o uzupełnienie wyjaśnień, nie pytał o dodatkowe dokumenty, nie doprecyzował jego żądania (w szczególności w zakresie umorzenia odsetek i opłaty prolongacyjnej), ograniczając się jedynie do formalnej informacji o możliwości wglądu w akta,6. art. 107 § 3 k.p.a. przez niewystarczające i ogólnikowe uzasadnienie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę i opłaty prolongacyjnej, a także pominięcie faktu, że prośba skarżącego dotyczyła przede wszystkim umorzenia tych należności ubocznych jako realnej formy pomocy,7. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. przez błędną ocenę okoliczności, że skarżący jest wspólnikiem i członkiem zarządu spółki P. Sp. z o.o. organ, bez zbadania faktycznej sytuacji finansowej tej spółki, przyjął, że sam fakt posiadania udziałów i funkcji w zarządzie świadczy o dobrej sytuacji majątkowej skarżącego i możliwościach zarobkowych, podczas gdy spółka ponosi wysokie straty jako nowy biznes, finansowana jest środkami drugiego wspólnika, a skarżący nie uzyskuje z niej żadnych dochodów, lecz ma "odpracować" wniesiony przez niego kapitał,8. art. 2, 30, 68 i 71 Konstytucji RP – przez wydanie decyzji, która w praktyce zmusza skarżącego do życia w stanie permanentnego zadłużenia, uniemożliwia normalne funkcjonowanie, utrudnia leczenie psychiatryczne i uderza w dobro jego dziecka, co pozostaje w sprzeczności z zasadą państwa prawnego, ochroną godności człowieka, prawem do ochrony zdrowia i szczególną ochroną rodziny.Skarżący wniósł też dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:1. dokumentacji medycznej (zaświadczenia, wypisy, recepty) potwierdzającej jego stałe leczenie psychiatryczne;2. akt sprawy ZUS, w szczególności: wniosku o umorzenie z 12 listopada 2025 r., oświadczenia o sytuacji rodzinnej i majątkowej, KPIR za lata 2023-2025, umowy ratalnej nr [...] z 6.08.2019 r. wraz z aneksem nr [...] z 23.02.2024 r., wydruków z PUE ZUS oraz dokumentów dotyczących spółki P. Sp. z o.o.Ponadto w piśmie z 14 kwietnia 2026 r., stanowiącym replikę na odpowiedź organu i uzupełnienie skargi, skarżący wniósł o zobowiązanie organu do przedłożenia do akt sprawy: kopii pisma z 14 listopada 2025 r., na które powołuje się, dowodu jego nadania, potwierdzenia adresu, na jaki zostało skierowane, pełnej dokumentacji dotyczącej próby doręczenia, awizowania i zwrotu przesyłki, informacji, jaka dokładnie treść wezwania została mu przekazana w rozmowie telefonicznej z 12 grudnia 2025 r., wraz z notatką urzędową lub innym dokumentem urzędowym to potwierdzającym.W piśmie tym podniósł, że organ nie zapewnił mu realnej możliwości przestawienia pełnego materiału dowodowego. Standardowe dokumenty wymagane przez ZUS nie pozwalają wykazać pełnej sytuacji życiowej. Organ wybiórczo ocenia materiał dowody i eksponuje wyłącznie to, co wygodne dla niego. Podał tez, że jest w stałym leczeniu psychiatrycznym. Organ "odwrócił przeciwko niemu" jego sytuacje rodzinna, świadczenia rodzinne, Spółkę i aktywność zawodową. Zdaniem skarżącego, układ ratalny nie daje realne pomocy, ponadto organ nie rozpoznał jego wniosku w sposób zindywidualizowany.W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:Skarga została uwzględniona ponieważ organ tylko z powodu braku formalnej likwidacji działalności gospodarczej skarżącego (która od lat nie przynosiła żadnych dochodów) przy ocenie możliwości finansowych przyjął, że umorzenie należności z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.Na wstępie Sąd zauważa, że wartość ciążących na skarżącym zobowiązań z tytułu nieopłaconych przekraczała 500 000 zł. Skarżący akcentował przy tym, że z powodu zmiany jego sytuacji rodzinnej i osobistej (problemy natury psychicznej spowodowane kłopotami finansowymi oraz urodzeniem dziecka i problemami w małżeństwie) zawarty w 2019 r. układ ratalny (na podstawie którego miał spłacić 670 309,12 zł w 46 ratach płatnych do grudnia 2027 r.) był praktycznie niewykonalny, skoro na dług składały się również odsetki i opłata prolongacyjna. Co więcej, w dacie złożenia wniosku organ ustalił, że praktycznie dochody wynoszą 3 677 zł netto. Zgromadzone dokumenty księgowe potwierdzały również, że w latach 2023-2025 skarżący w ogóle nie wykazywał przychodów z działalności gospodarczej.Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2025 r., poz. 614);3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe,5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.W niniejszej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.o.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.Z twierdzeń skarżącego wynikało, że od co najmniej dwóch lat w ogóle nie osiąga dochodów z działalności gospodarczej, co zdaniem Sądu, podważało prawidłowość wniosków organu, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Co więcej, orzekający skład Sądu podziela pogląd, że z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego realnie nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyrok: WSA w Krakowie z 10 września 2025 r., III SA/Kr 372/25 i wskazane tam orzecznictwo), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał NSA w wyroku z dnia 10 października 2007 r., II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Dla przyjęcia zatem niezaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym fakt, że organ podniósł, że: "Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek."Organ, w oparciu o własne ewidencje potwierdził fakt narodzenia się w dacie złożenia wniosku o umorzenie dziecka skarżącego, ponieważ od 5 do 18 października 2025 r. skarżący przebywał na urlopie ojcowskim. Potwierdzone zostały również okoliczności nieosiągania w ogóle przychodów z działalności gospodarczej, a nadto osiąganie dochodów netto w wysokości niespełna 4 000 zł przy skokowo zwiększających się obciążeniach układu ratalnego (w marcu 2025 r. rata skoczyła z prawie 3 000 zł do ponad 13 000 zł miesięcznie).W ocenie Sądu, organ całkowicie bezzasadnie przyjął, że działalność gospodarcza skarżącego jest nadal prowadzona, w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., skoro posiadane dokumenty potwierdzały faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie Sądu, organ pobieżnie zanalizował sytuację majątkową i rodzinną skarżącego biorąc pod uwagę zwłaszcza rozmiar ciężących na nim zobowiązań (przekraczających 600 000 zł), co w praktyce powoduje, że skarżący stanął przed perspektywą popadania w dalsze zadłużenie lub przymusowym rozwiązaniem układu ratalnego. W tym kontekście argumenty ZUS o możliwości wspomagania się przez skarżącego świadczeniem 800+ wydają się co najmniej, pozbawione empatii i zrozumienia.Sąd dostrzega, że skarżący nie przedstawił w sposób szczegółowy ani przyczyn popadnięcia w zadłużenie (powoływał się na upadłość kontrahenta i błędy biura księgowego), ani też nie dostarczył dokumentów uprawdopodabniających jego problemy psychiczne – niemniej jednak, skoro organ, okoliczności tych nie negował (a mogły być one wzięte pod uwagę przy zawieraniu układu ratalnego), to Sąd uznał w tym zakresie, wyjaśnienia skarżącego za wiarygodne.Podsumowując w ocenie Sądu, organ w sposób niedostateczny rozważył indywidualny interes skarżącego, w kontekście jego sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej przez pryzmat bardzo wysokiego, indywidualnego zadłużenia.W konsekwencji, ocena organu co do możliwości finansowych skarżącego, skutkująca odmową umorzenia należności, w świetle podniesionych przez Sąd okoliczności, musi być uznana za ocenę dowolną. Narusza bowiem podstawowe zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (zasadę prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej, obowiązek wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a także zasadę swobodnej oceny dowodów). Uchybienia te miały istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. W aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o zbadaniu w toku postępowania sytuacji skarżącego, jednakże jego sytuacja nie została oceniona zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i racje strony. Tego rodzaju niedostatki zaskarżonej decyzji spowodowały, że Sąd uznał, że została ona wydana zarówno z naruszeniem prawa materialnego, poprzez niewłaściwe korzystanie z przewidzianego w przepisach u.s.u.s. oraz rozporządzenia uznania administracyjnego, jak też prawa procesowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy usuną dostrzeżone przez Sąd uchybienia.Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.). (zasadę prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej, obowiązek wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a także zasadę swobodnej oceny dowodów). Uchybienia te miały istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. W aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o zbadaniu w toku postępowania sytuacji skarżącego, jednakże jego sytuacja nie została oceniona zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i racje strony. Tego rodzaju niedostatki zaskarżonej decyzji spowodowały, że Sąd uznał, że została ona wydana zarówno z naruszeniem prawa materialnego, poprzez niewłaściwe korzystanie z przewidzianego w przepisach u.s.u.s. oraz rozporządzenia uznania administracyjnego, jak też prawa procesowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy usuną dostrzeżone przez Sąd uchybienia.Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.)