Wyrok - III SA/Kr 413/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 29 maja 2026
Teza
Oddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2026 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 stycznia 2026 r. nr SKO.ŚR/4111/250/2025 w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE ZaskarżonąOddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2026 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 stycznia 2026 r. nr SKO.ŚR/4111/250/2025 w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
29 maja 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący
Ewa Michna
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 22 stycznia 2026 r. znak: SKO.ŚR/4111/250/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzjęPrezydenta Miasta Krakowa z dnia 28 lipca 2025 r. nr SO-03-2.8252.430.2013-13/25dotyczącą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego zaokres od dnia 03.06.2024 r. do dnia 31.03.2025 r. w wysokości 30 577,80 zł.Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.Organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśnił, że decyzją z dnia 9 lipca 2013 r. zostało przyznane bezterminowo na stałe M. W. (dalej: skarżąca) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką K. W. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.Następnie decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 13 maja 2025 r. uchylono decyzję z dnia 9 lipca 2013 r. z powodu uzyskania przez K. W. prawa do świadczenia wspierającego z ZUS od dnia 3 czerwca 2024 r.Wskazując na regulacją art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym organ stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane i wypłacone skarżącej za okres przyznania i wypłacenia świadczenia wspierającego jest świadczeniem nienależnie pobranym.W odwołaniu skarżąca wniosła o podniosła, że gdy składała wniosek o świadczenie wspierające nie została poinformowana, że będzie musiała zwrócić świadczenie pielęgnacyjne. Organ poinformował ją tylko o tym, że powinna zgłosić do MOPS-u informację o otrzymaniu świadczenia wspierającego, a wtedy świadczenie pielęgnacyjne zostanie wstrzymane. Skarżąca podkreśliła, że gdyby w okresie oczekiwania na przyznanie świadczenia wspierającego nie pobierała świadczenia pielęgnacyjnego nie byłaby w stanie utrzymać się z córką jedynie z jej renty socjalnej oraz dodatku. Skarżąca nie miała też pewności, że córce zostanie przyznane świadczenie wspierające.Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 22 stycznia 2026 r. utrzymało w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało treść art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, który stanowi że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie natomiast z art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym, za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie przyjął, że w przypadku skarżącej zaistniały przesłanki do uznania świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane w związku z przyznaniem córce skarżącej świadczenia wspierającego od dnia 3 czerwca 2024 r. W rozpatrywanej sprawie przesłanka określona w art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym, jest przesłanką niezależną od przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1-5 przesłanek nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.Organ zgromadził dane potwierdzające, że od dnia 3 czerwca 2024 r. skarżąca nienależnie pobierała świadczenie pielęgnacyjne wobec faktu przyznania córce świadczenia wspierającego. Jednocześnie organ I instancji wykazał, że wykonał obowiązek nałożony przepisami ustawy o świadczeniu wspierającym, a mianowicie poinformował skarżącą, pobierającą świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką, o zasadach przyznawania świadczenia wspierającego oraz o kolizji uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniem wspierającym (art. 63 ust. 16 cytowanej ustawy). Organ wskazał również na orzecznictwo sądowo-administracyjne, w którym podkreśla się, że świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał również, że wypłata opiekunowi osoby z niepełnosprawnością świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać wstrzymana z chwilą złożenia przez osobę z niepełnosprawnością wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 marca 2025r. II SA/Bk 796/24).W orzecznictwie sądowo - administracyjnym podkreśla się również, że decyzja o zwrocie nienależnych świadczeń nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron tego postępowania. Przeciwnie, determinowana jest przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania (wyrok NSA z dnia 7 września 2010 r. sygn. akt OSK 675/10 oraz z dnia 30 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 740/12 ). Przedmiotowa decyzja organu I instancji dotycząca stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest następstwem wcześniej podjętych rozstrzygnięć. Sam fakt zaistnienia przesłanek określonych w art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym, stanowi podstawę uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane. Skoro ustawodawca nie pozostawił organom wyboru zobowiązania świadczeniobiorcy do zwrotu świadczenia rodzinnego przyznanego w okresie, w którym osoba wymagająca opieki pobierała inne konkurencyjne świadczenie, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, to organ I instancji też nie mógł inaczej rozstrzygnąć w przedmiocie stwierdzenia świadczenia nienależnie pobranego.Kolegium wskazało, że argumenty skarżącej w zakresie jej trudnej sytuacji finansowej mogą być ewentualnie oceniane pod kątem umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty kwot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Kwestie te podlegać mogą jednak rozpatrzeniu dopiero na dalszym etapie. Strona może złożyć wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, przy czym oceny, czy tego typu ulga może zostać przyznana dokonuje organ, który wydał tę decyzję, mając na uwadze przedstawione dokumenty oraz uzasadnienie wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia.W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności:a) art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane w okresie od 3 czerwca 2024 r. do 31 marca 2025r. stanowi "świadczenie nienależnie pobrane", mimo, że przy uwzględnieniu okoliczności sprawy nie zostały spełnione materialnoprawne przesłanki takiej kwalifikacji;b) art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego mechaniczne zastosowanie wyłącznie na podstawie zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego za ten sam okres, bez uwzględnienia zasad konstytucyjnych, szczególności zasady ochrony zaufania obywatela do państwa, ochrony praw nabytych oraz proporcjonalności;2. naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:a) art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:- zaniechanie wyjaśnienia i oceny, czy i w jaki sposób skarżąca została poinformowana o skutkach złożenia wniosku o świadczenie wspierające dla dalszego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności o przyznaniu świadczenia wspierającego z datą wsteczną oraz o obowiązku zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego za okres objęty wyrównaniem;- pominięcie okoliczności, że Skarżąca pozostawała w stałym kontakcie z organem, wykonywała jego wskazówki i działała w zaufaniu do udzielanych jej informacji;- ograniczenie uzasadnienia decyzji do wskazania samego faktu zbiegu świadczeń, bez pogłębionej analizy spełnienia przesłanek "świadczenia nienależnie pobranego" i bez odniesienia się do argumentów podniesionych w odwołaniu i wyjaśnieniach skarżącej;b) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez faktyczne pozbawienie skarżącej realnego wpływu na treść rozstrzygnięcia, a to przez brak poinformowania jej na etapie postępowania o konsekwencjach finansowych przyznania świadczenia wspierającego z wyrównaniem oraz brak umożliwienia odniesienia się do sposobu zastosowania art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym;3. naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego, ochrony zaufania obywatela do państwa poprzez przerzucenie na osobę działającą w dobrej wierze, w zaufaniu do organów i pozostającą w szczególnie trudnej sytuacji ciężaru zwrotu wysokiej kwoty świadczenia, wynikającego z opóźnień i niejasnej konstrukcji systemu świadczeń, przy braku należytego pouczenia o ryzyku powstania takiego zobowiązania.W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie została poinformowana, że świadczenie wspierające, jeśli zostanie przyznane, będzie przyznane z wyrównaniem od dnia złożenia wniosku oraz, że przyznanie świadczenia wspierającego spowoduje powstanie obowiązku zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres, a wysokość potencjalnego zobowiązania może wynieść przeszło 30 tys. złotych. Zdaniem skarżącej sam formalny zbieg świadczeń nie jest wystarczający, jeśli osoba pobierająca świadczenie nie została rzetelnie poinformowana o skutkach prawnych swojej sytuacji, działała w dobrej wierze i w zaufaniu do organu. Takie stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 2 lipca 2025 r. sygn. akt IV SA/Po 487/25, wskazując, że bez należytego pouczenia o konieczności zgłoszenia zbiegu świadczeń nie można uznać świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, co w konsekwencji wyklucza obowiązek jego zwrotu.Skarżąca pokreśliła, że nie miała świadomości, iż przyznanie świadczenia wspierającego nastąpi z datą wsteczną, a za każdy miesiąc objęty wyrównaniem powstanie po jej stronie obowiązek zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, a łączna kwota zwrotu, może wynieść aż 30.577,80 zł. Brak stosownego pouczenia oraz obowiązek zwrotu wielotysięcznej kwoty świadczenia przy przyznaniu świadczenia wspierającego z datą wsteczną, stanowi naruszenie art. 9 k.p.a.Nadto nałożenie na skarżącą, 72-letnią samotną matkę, sprawującą całodobową opiekę nad 47-letnią, niepełnosprawną córką, w warunkach ograniczonych bieżących dochodów, relatywnie wysokich kosztów leczenia oraz opieki, obowiązku zwrotu ponad 30 tys. zł za okres, w którym działała w zaufaniu do organu i nie była poinformowana o ryzyku powstania zobowiązania, należy ocenić jako nieproporcjonalne.W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:Skarga nie jest zasadna.Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 stycznia 2026 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 28 lipca 2025 r. dotycząca ustaleni i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 3 czerwca 2024 r. do dnia 31 marca 2025 r.Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1208, dalej u.ś.r.) oraz ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 429, dalej u.ś.w.)W myśl art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w. za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, który skład orzekający w pełni podziela, zgodnie z którym art. 63 ust. 11 cytowanej ustawy o świadczeniu wspierającym jest przepisem szczególnym, który stanowi odrębną podstawę prawną do uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, niezależną od normy z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W konsekwencji zgodzić należy się z Kolegium, że w sprawie miał zastosowanie wyłącznie art. 30 ust. 1 u.ś.r., który ogólnie stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Słusznie organy pominęły art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., gdyż przepis ten nie stanowił podstawy orzekania. Kolegium nie naruszyło więc tego przepisu przez błędną jego subsumcję.Art. 30 ust. 2 u.ś.r. w pkt 1-5 wymienia enumeratywnie przypadki uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Art. 63 ust. 11 u.ś.w. określa zaś odrębny przypadek uznania świadczenia za nienależnie pobrane, na zasadzie lex specialis. Przepis ten jednoznacznie stanowi, że za nienależne pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Unormowanie to nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane, poza przesłanką pobrania za ten sam okres obu wymienionych świadczeń, które nie mogą pozostawać w zbiegu (por. wyroki WSA w Lublinie z 10 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 159/25; WSA w Łodzi z 11 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 243/25; WSA w Gliwicach z 23 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1671/24; WSA w Kielcach z 12 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Ke 652/25; WSA we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 413/25; WSA w poznaniu z 16 października 2025 r., sygn. akt II SA/Po 457/25, oraz WSA w Olsztynie z dnia 23 kwietnia 2026 r. sygn. akt II SA/Ol 692/25 publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").Tym samym przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w., odmiennie niż art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., nie wymaga pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.Nadto skarżąca miała świadomość tego, że nie można pobierać jednocześnie dwóch świadczeń: świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia wspierającego przez córkę. Po złożeniu wniosku o świadczenie wspierające dla córki, organ wstrzymał skarżącej wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego. Na prośbę skarżącej z dnia 22 sierpnia 2024r. aby organ nadal wypłacał jej świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ okres oczekiwania na rozstrzygnięcie w zakresie świadczenia wspierającego jest bardzo długi, a skarżąca wraz z córka nie ma za co żyć. Uwzględniając wniosek skarżącej - organ wznowił wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego.Reasumując podkreślić należy, że wobec spełnienia się przesłanek z art. 63 ust. 11 u.ś.w. zasadnie organy orzekające uznały wypłacone skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 3 czerwca 2024 r. do 31 marca.2025 r. w wysokości 30 577,80 zł, za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązały do jego zwrotu, bez naliczenia odsetek.W przedmiotowym postępowaniu nie można było uwzględnić argumentów skarżącej w zakresie jej trudnej sytuacji finansowej. Argumenty te zapewne weźmie pod uwagę organ, do którego skarżąca, biorąc pod uwagę jej bardzo trudną sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną powinna się zwrócić z wnioskiem o umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty kwot nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a..