Wyrok - III SA/Kr 1409/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 29 maja 2026
Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Grzegorz Karcz Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2026 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 września 2025 r. nr SKO.PS/4110/514/2025 w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej przyznania zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzUchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Grzegorz Karcz Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2026 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 września 2025 r. nr SKO.PS/4110/514/2025 w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej przyznania zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyz
Data orzeczenia
29 maja 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący
Ewa Michna
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji
UZASADNIENIE
Decyzją z 2 września 2025 r., nr SKO.PS/4110/514/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 15 lipca 2025 r. nr F9.84138.6809.2025 w przedmiocie zmiany decyzji z 7 stycznia 2025 r. znak F9.84138.91.2025, poprzez stwierdzenie, że Z. R. (dalej skarżący) od 1 sierpnia 2025 r. nie przysługuje przyznane mu świadczenie w formie zasiłku stałego.Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.Decyzją z 7 stycznia 2025 r. przyznano skarżącemu zasiłek stały w okresie od 1 stycznia 2025 do 31 lipca 2026 r.Organ I instancji decyzją z 15 lipca 2025 r. zmienił ww. decyzję z dnia 7 stycznia 2025 r. w ten sposób, że od 1.08.2025 r. świadczenie w formie zasiłku stałego przyznane skarżącemu nie przysługuje. Powyższa zmiana wynikała – zdaniem organu I instancji – ze zmiany sytuacji dochodowej skarżącego, tj. otrzymania w lutym 2025 r. od swojej siostry, środków z pożyczki na wykupienie mieszkania w łącznej wys. 89 646,46 zł.Organ I instancji stanął na stanowisku, że kwota uzyskanej od siostry pożyczki stanowi dochód skarżącego i rozliczył ją w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy według zasad określonych w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej.Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. W ocenie skarżącego nie było podstaw do zmiany decyzji przyznającej mu zasiłek stały, gdyż uzyskanie przedmiotowych środków z pożyczki od siostry nie doprowadziło do zmiany jego sytuacji dochodowej. Podniósł, że pożyczka ta miała charakter celowy, została wykorzystana na wykup zajmowanego przez niego mieszkania komunalnego, a on sam nie mógł dysponować tą kwotą w sposób dowolny.Zaskarżoną decyzją z 2 września 2025 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.W uzasadnieniu decyzji ustalono, że 28 lutego 2025 r. skarżący nabył od Gminy Miejskiej Kraków zajmowane dotychczas trzypokojowe mieszkanie komunalne z 90% bonifikatą. Gmina Miejska Kraków wyodrębniony lokal mieszkalny sprzedała za kwotę 52 425,94 zł oraz udział 22/1000 części w nieruchomości w postaci działki za kwotę 1 653,56 zł. Ponadto skarżący zobowiązał się do zwrotu kwoty 35 566,96 zł w związku z korzystaniem z obniżki czynszu i zobowiązał się również do odstąpienia od obniżki czynszu realizowanej do 30 kwietnia 2025 r. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego środki na wykupienie mieszkania w łącznej wysokości 89 646,46 zł pozyskał w formie pożyczki od swojej siostry w lutym 2025 r.Zdaniem organu odwoławczego kwota uzyskanej pożyczki jest zaliczana jako dochód skarżącego. Podkreślono, że tego rodzaju dochód nie został wyłączony w art. 8 ust. 3 ani ust. 4 ustawy o pomocy społecznej z oceny sytuacji dochodowej osób ubiegających się o pomoc lub z niej korzystających. Zdaniem organu, ustawodawca nie definiuje przychodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów, np. podatkowych, nie są kwalifikowane jako dochód.Organ odwoławczy podzielił zatem pogląd organu I instancji, że należało doliczyć do dochodu skarżącego, od którego zależało uprawnienie do zasiłku stałego, całą kwotę uzyskanej przez niego od siostry, tj. 89 646,46 zł i rozliczyć ją w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, według zasad określonych w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie, stwierdzono, że organ I instancji prawidłowo uznał, że dochodem skarżącego w marcu 2025 r. była 1/12 część dochodu jednorazowego, co stanowi kwotę w wysokości 7 470,54 zł (89 646,46 zł podzielone na 12 części), co daje 7 470,54 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Swoje rozstrzygnięcie organ oparł min. na treści art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej.Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze nie zgodził, się ze stanowiskiem organu odnośnie wliczenia do jego dochodu pożyczki pozyskanej od siostry na wykup mieszkania. Podkreślił, że była to pożyczka celowa, przeznaczona na wykup mieszkania z 90% bonifikatą, a które zajmował od lat 60 tych. Skarżący podał, że nie mógł swobodnie dysponować tą kwotą. Ponadto nie miała ona charakteru przysporzenia i nie wpłynęła na jego sytuację finansową, tak aby mogła wpłynąć na możliwość przezwyciężenia jego trudnej sytuacji życiowej. Skarżący powołał się na wskazane orzeczenia Sądów administracyjnych, gdzie wskazano, że do dochodu jest zaliczona pożyczka, którą skarżący mógł dysponować i wydatkować na swoje utrzymanie. Skarżący uznał, że przez analogię można przytoczyć wyrok w sprawie zakończonej wyrokiem NSA z dnia 17 stycznia 2017 r. sygn. I OSK1313/5, dotyczącej kwestii środków z Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych przeznaczonych na refundację kosztów wyposażenia stanowiska ze zobowiązaniem zwrotu na wezwanie w przypadku naruszenia warunków umowy, które nie uznano za dochód w rozumieniu art.8 ust. 3 stawy o pomocy społecznej.W odpowiedzi na skargę organ wniósł ojej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.Materialnoprawą podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283), dalej: u.p.s.Z ogólnych zasad udziela wsparcia z pomocy społecznej wynika, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.).Zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.Przedmiotem kontrolowanej decyzji był zasiłek stały. Ta forma wsparcia została uregulowana w art. 37 u.p.s. Zgodnie z jego treścią zasiłek stały przysługuje min. pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Zasiłek stały ustala się w wysokości w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 1229 zł miesięcznie (art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s.). Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 100 zł miesięcznie (art. 37 ust. 3 u.p.s.). Przy ustalaniu uprawnienia oraz wysokości zasiłku stałego do dochodu nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego (art. 37 ust. 6 u.p.s.).Stosownie do art. 8 ust.3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.W art. 8 ust. 3 u.p.s. zawarto zamknięty katalog środków i wartości materialnych, które nie wlicza się do dochodu. Katalog ten nie wymienia środków uzyskanych z pożyczek.Z kolei przepis art. 8 ust.11 pkt 1 powołanej ustawy stanowi, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.Zaznaczyć też należy że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. Zgodnie z jego treścią, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.W okolicznościach niniejszej sprawy niesporne było, że 28 lutego 2025 r. skarżący nabył z 90% bonifikatą od Gminy Miejskiej Kraków zajmowane dotychczas, trzypokojowe mieszkanie komunalne. Gmina Miejska Kraków wyodrębniony lokal mieszkalny sprzedała za kwotę 52 425,94 zł oraz udział 22/1000 części w nieruchomości w postaci działki za kwotę 1 653,56 zł. Ponadto skarżący zobowiązał się do zwrotu kwoty 35 566,96 zł w związku z korzystaniem z obniżki czynszu i zobowiązał się również do odstąpienia od obniżki czynszu realizowanej do 30 kwietnia 2025 r. Skarżący środki na wykupienie mieszkania w łącznej wysokości 89 646,46 zł pozyskał w formie pożyczki, w lutym 2025 r. od swojej siostry. Powyższe ustalenia znajdują też potwierdzenie w dokumentach akt sprawy.Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia czy organ zasadnie wliczył do dochodu skarżącego kwotę uzyskanej przez skarżącego od siostry pożyczki, która w całości została przez niego przeznaczona na wykup mieszkania komunalnego, zajmowanego dotychczas przez skarżącego na podstawie umowy najmu. Taka bowiem ocena sytuacji dochodowej skarżącego stanowiła podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej zasiłku stałego.Sąd nie podzielił stanowiska organów, że środki uzyskane przez skarżącego w drodze pożyczki od siostry i całkowicie przeznaczone na wykup mieszkania, należy wliczyć do dochodu na podstawie art. 8 ust. 11 u.p.s. Sąd podkreśla, że środki te zostały wydatkowe w całości na wykup mieszkania, a więc służyły wyłącznie na zabezpieczenie podstawowej potrzeby bytowej skarżącego. W zasadzie skarżący nie miał możliwości dysponowania kwotą pożyczki. Akta sprawy wskazują, że pożyczka została zgłoszona do urzędu skarbowego, jako dokonana 28 lutego 2025 r. (k. 1759) i tego też dnia doszło do zawarcia umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego skarżącemu przez gminę (k. 1764). Okoliczności te potwierdzają w swoich oświadczeniach skarżący i jego siostra (k. 1766 i k. 1767) i brak jest podstaw, aby je kwestionować.Uzyskane z pożyczki środki, w realiach niniejszej sprawy, nie miały charakteru przysporzenia. W żaden sposób nie wpłynęły na stan finansów skarżącego, powodując poprawę jego sytuacji dochodowej, od której zależy uprawnienie do świadczenia w postaci zasiłku stałego.W ocenie Sądu skorzystanie przez skarżącego z możliwości wykupu mieszkania z 90% bonifikatą, za pomocą środków uzyskanych w drodze pożyczki od siostry, w jego konkretnej sytuacji należy potratować w kategoriach wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu przezwyciężania trudnej sytuacji życiowej – a konkretnie ustabilizowania sytuacji mieszkaniowej, jako podstawowej potrzeby bytowej. Takim działaniem skarżący wyłącza ryzyko wypowiedzenia mu umowy najmu przez gminę, a przez to eliminuje potencjalną potrzebę większego wsparcia z pomocy społecznej w przyszłości.Sąd nie dopatrzył się też, aby rzeczone działanie skarżącego było wykonywane kosztem systemu pomocy społecznej czy też nosiło znamiona sprzeniewierzenia uzyskanej pomocy. Oświadczenia stron co do spłaty pożyczki przez skarżącego uwzględniają jego trudne położenie i przewidują odroczenie w czasie, a nawet brak spłaty w formie pieniężnej.Ponadto Sąd zauważa, że jedynym źródłem utrzymania skarżącego są środki uzyskane ze świadczeń pomocy społecznej. Zatem zaaprobowanie stanowiska organów w sytuacji skarżącego doprowadziłoby do całkowitego pozbawienia go wsparcia uzależnionego od spełnienia kryterium dochodowego i pogłębianie stanu jego ubóstwa, co jest sprzeczne z celami pomocy społecznej. Przy tym rzeczywista sytuacja skarżącego nie ulega zmianie oprócz, de facto, zmiany tytułu prawnego do zajmowanego mieszkania.Należy mieć na uwadze, zwłaszcza w kontekście zasady określonej w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s, że wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do unicestwienia zadań i celów pomocy społecznej. Co prawda w art. 8 ust. 4 u.p.s., w którym wymieniono enumeratywnie jakich kwot nie wlicza się do dochodu, brak jest przypadku odpowiadającego stanowi faktycznemu w niniejszej sprawie, to jednak wykładnia pozostałych przepisów ustawy prowadzi do wniosku, że w realiach niniejszej sprawy, kwota wsparcia finansowego od członka rodziny w całości wydana na wykup mieszkania skarżącego, nie powinna być uznana za jednorazowy dochód skarżącego i rozliczona stosownie do art. 8 ust. 11 u.p.s., skoro środki te w żaden sposób nie wypłynęły na sytuację finansową uprawnionego do świadczeń z tej ustawy, a jedynie zabezpieczyły jego sytuację mieszkaniową, jako podstawową potrzebę bytową (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 727/19, wyrok WSA w Szczecinie z 16 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 36/19).Przyjęcie przez organy przeciwnego stanowiska świadczy zatem o błędnej interpretacji i niewłaściwym zastosowaniu obowiązujących przepisów prawa.Ponownie rozpoznając sprawę rzeczą organu I instancji będzie zbadanie sprawy pod kątem zaistnienia przesłanki wynikającej z art. 106 ust. 5 u.p.s. przy uwzględnieniu przedstawionej powyżej oceny prawnej co do sposobu interpretacji art. 8 ust. 11 w zw. z ust. 3 u.p.s. oraz wyeliminowaniu stwierdzonych uchybień, celem wydania w sprawie decyzji odpowiadającej prawu.W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2026 r. poz. 87), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2026 r. poz. 87), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.