Wyrok - III OSK 1739/23 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 29 maja 2026
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: starszy asystent sędziego Dawid Piaskowski po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1903/22 w sprawie ze skargi M.M. na postUchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: starszy asystent sędziego Dawid Piaskowski po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1903/22 w sprawie ze skargi M.M. na post
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
dobra osobiste
Role w sprawie
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
29 maja 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Mariusz Kotulski
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (8)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 24 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1903/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym, sprawy ze skargi M.M. (dalej także jako: "wnioskodawca", "strona skarżąca") na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej także jako: "Prezes UODO", "PUODO", "organ", "skarżący kasacyjnie") z dnia 22 sierpnia 2022 r., nr DS.523.1542.2022.WP.ŁZ.180735 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania: w punkcie pierwszym – uchylił zaskarżone postanowienie; w punkcie drugim – zasądził od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.W sprawie został ustalony następujący stan faktyczny.Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2022 r., znak: DS.523.1542.2022.WP.ŁZ 180735, Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1781; dalej jako: u.o.d.o.") oraz art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177 ze zm.; dalej jako: ustawa o IPN") odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi strony skarżącej z dnia 28 lutego 2022 r. na przetwarzanie przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu jego danych osobowych zawartych w teczce personalnej [...] tajnego współpracownika Wojskowej Służby Wewnętrznej o pseudonimie "J.", w tym na niezgodne z prawem udostępnienie tych danych osobowych.W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w dniu 1 marca 2022 r. do organu wpłynęła skarga strony skarżącej dotycząca przetwarzania przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwany dalej również jako: "IPN") jego danych osobowych zawartych w teczce personalnej [...] tajnego współpracownika Wojskowej Służby Wewnętrznej o pseudonimie "J.", w tym niezgodnego z prawem udostępnienia tych danych osobowych. Skarżący zarzucił IPN "niewłaściwe przetwarzanie danych osobowych skarżącego zawartych w sfabrykowanej teczce personalnej [...] TW WSW "J." (założonej na osobę skarżącego)" oraz podniósł, że ponadto podejrzewa "nielegalny/niezgodny z prawem wyciek" jego danych osobowych przetwarzanych w IPN. Skarżący wniósł o poinformowanie właściwych organów ścigania oraz nakazanie IPN usunięcia danych przetwarzanych niezgodnie z prawem.Rozpoznając sprawę, Prezes UODO przytoczył treść art. 61 § 1 i 61a § 1 k.p.a. oraz art. 1 ustawy o IPN, a następnie wskazał, że w art. 2 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018, str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4.03.2021, str. 35; dalej jako: "RODO") wskazano, że rozporządzenie to nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii. W ocenie Prezesa UODO działalność IPN polegająca na realizacji zadań określonych w art. 1 ustawy o IPN stanowi działalność nieobjętą zakresem prawa Unii Europejskiej.Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył skarżący, wnosząc o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi, a także zasądzenie kosztów postępowania.W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.Uwzględniając skargę Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie obarczone jest wadą, której zaistnienie rzutowało na całe dalsze postępowanie.WSA w Warszawie, przechodząc do istoty sprawy, wskazał, że zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 u.o.d.o., w postępowaniu przed Prezesem UODO stosuje się, w zakresie nieuregulowanym tą ustawą, przepisy k.p.a. Zgodnie zaś z art. 60 u.o.d.o., postępowanie w sprawie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych prowadzone jest przez Prezesa Urzędu. Jest to więc ten rodzaj postępowania, o którym mowa w art. 7 ust. 1 tej ustawy. Jeżeli zaś chodzi o podstawy prawnomaterialne, to przypomnieć trzeba, że w obowiązującym porządku prawnym, w zakresie ochrony danych osobowych istotną, a wręcz zasadniczą rolę odgrywa rozporządzenie RODO. In fine RODO wskazuje, iż jego regulacje w całości znajdują bezpośrednie zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich. Jednakże zastrzec należy, iż nie mają zastosowania do przetwarzania danych osobowych w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii (art. 2 ust. 2 lit. a RODO).WSA w Warszawie wskazał, że wniosek strony skarżącej, zmierzający do zainicjowania postępowania mającego na celu doprowadzenie do zmiany zakresu informacji zawartych w zbiorach IPN i do stanu zgodnego z rzeczywistością, stanowi wyraz realizacji gwarantowanego Konstytucją prawa do uzupełnienia, sprostowania lub usunięcia danych nieodpowiadających prawdzie. Tymczasem organ, przyjęte przez siebie stanowisko oparł na poglądzie, zgodnie z którym regulacje zawarte w RODO ograniczają się "wyłącznie" do Bazy Materiału Genetycznego (wskazanej w art. 53f ustawy o IPN) – art. 71 ustawy o IPN.W ocenie WSA w Warszawie taka wykładnia tego przepisu jest niewłaściwa.WSA w Warszawie powołał się na wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21, którego fragmenty obszernie przytoczył, a następnie powołał się również na wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3325/19.WSA w Warszawie doszedł o przekonania, że w przedmiotowym stanie faktycznym i prawnym nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania ze względu na brak regulacji normujących zmianę danych zawartych w katalogach IPN, skoro tego rodzaju normą był właśnie powołany wyżej przepis Konstytucji RP, jak również przepisy RODO, których zastosowanie, w świetle tego co zostało wyżej powiedziane, organ winien był rozważyć. W konsekwencji Prezes UODO powinien raz jeszcze poddać analizie wniosek skarżącego i nadać mu odpowiedni bieg, zgodnie z treścią żądania strony, przy uwzględnieniu powołanych wyżej przepisów i ich wykładni.Mając na względzie powyższe, WSA w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, Prezes UODO zaskarżając go w całości i zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu:1) naruszenie przepisów postępowania mając istotny wpływ na wynik, sprawy, tj.:a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1, art. 65 § 1 i art. 66 § 3 k.p.a., poprzez uznanie, że nieposiadanie przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych uprawnień do rozpatrywania sprawy nie może być przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie, lecz Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w takim przypadku powinien przekazać sprawę organowi właściwemu albo zwrócić podanie wnoszącemu;b) art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a., poprzez wyjaśnianie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w części uzasadnienia zaskarżonego wyroku dotyczącej możliwości stosowania RODO w działalności Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sposób niepozwalający ocenić, które fragmenty uzasadnienia zaskarżonego wyroku są jedynie powołaniem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2021 r. (sygn. akt III OSK 2600/21), a które fragmenty zawierają własne stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w niniejszej sprawie;c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 Konstytucji RP, art. 6 k.p.a. i art. 1 ust. 1 u.o.d.o., poprzez uznanie, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych może prowadzić postępowanie administracyjne w sprawie będącej przedmiotem skargi wniesionej przez stronę skarżącą;2) naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 2 ust. 2 lit. a RODO, poprzez:– pominięcie dokonania wykładni tego przepisu, wskutek czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie zajął stanowiska, czy działalność Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu polegająca na realizacji zadań określonych w art. 1 ustawy o IPN stanowi działalność nieobjętą zakresem prawa Unii Europejskiej;– jego niezastosowanie, wskutek czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania ze względu na brak regulacji normujących zmianę danych zawartych w katalogach IPN, skoro tego rodzaju normą były przepisy RODO;3) naruszenie prawa materialnego tj. art. 71 ustawy o IPN, poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu go za przepis rozszerzający zastosowanie RODO na przetwarzanie w Bazie Materiału Genetycznego informacji dotyczących osób zmarłych, podczas, gdy jest on przepisem stanowiącym o zastosowaniu RODO do przetwarzanych w Bazie Materiału Genetycznego informacji dotyczących osób żyjących.Wskazując na powyższe zarzuty kasacyjne Prezes UODO wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, albo o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Jednocześnie Prezes UODO wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz organu według norm prawem przepisanych, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.W uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jest zasadna.Na wstępie wskazać należy, że podobne sprawy były już przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny – i tak w wyroku NSA z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt III OSK 6482/21 oraz w wyroku NSA z dnia 30 maja 2025 r., sygn. akt III OSK 858/22.W pierwszej kolejności należy odnieść się do zasadniczego problemu dotyczącego możliwości zastosowania przepisów RODO w działalności Instytutu Pamięci Narodowej. Pomimo bowiem tego, że organ w tym zakresie odwoływał się do przepisów art. 71 w zw. z 53f ustawy o IPN (wszystkie przepisy w brzmieniu na dzień wydania postanowienia organu) Sąd pierwszej instancji stanowiska tego nie zweryfikował, a powołał się wyłącznie na wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21 wskazując, że "zastosowane przez Prezesa UODO wnioskowanie oznaczałoby, że dane znajdujące się w rejestrach Instytutu Pamięci Narodowej pozostają poza jakąkolwiek kontrolą organów powołanych do przetwarzania i ochrony danych osobowych, nawet jeżeli nie odpowiadają rzeczywistości. W rezultacie, w odniesieniu do danych niepełnych lub nieprawdziwych brak byłoby jakiegokolwiek trybu ich weryfikacji" i dalej powołując się na przepisy art. 51 ust. 4 w zw. z art. 47 Konstytucji RP.Analizując wzajemną relację pomiędzy ustawą o IPN a RODO należy zatem odwołać się do treści powołanego przez organ art. 71 ustawy o IPN, który stanowi, że: "[w] działalności Instytutu Pamięci określonej w art. 1 przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (...) stosuje się do prowadzenia Bazy". Z ustawy o IPN wynika, że jedyną "Bazą"’ jaką tworzy i administruje Prezes IPN jest Baza Materiału Genetycznego uregulowana w art. 53f ustawy. Dla czytelności wywodu regulację tę należy przytoczyć w całości – i tak art. 53f ustawy o IPN stanowi:1. W celu prowadzenia prac poszukiwawczych oraz identyfikacji tożsamości osób, o których mowa w art. 53b, w Instytucie Pamięci tworzy się Bazę Materiału Genetycznego, zwaną dalej ,,Bazą'', której administratorem jest Prezes Instytutu Pamięci.2. Baza obejmuje:1) dane i informacje o osobach, których krewni stracili życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r. i miejsce ich pochowania nie jest znane:a) imię i nazwisko,b) adres do korespondencji,c) oznaczenie materiału genetycznego i miejsce jego przechowywania,d) określenie stopnia pokrewieństwa z krewnym, jego imię i nazwisko, datę urodzenia i imię ojca oraz stopień wojskowy,e) wskazanie okoliczności mogących służyć odnalezieniu miejsca pochowania i ustaleniu tożsamości, w szczególności dotyczących aresztowania, miejsc osadzenia oraz organów bezpieczeństwa państwa i ich funkcjonariuszy prowadzących postępowania w sprawach krewnego;2) dane i informacje o zwłokach, szczątkach lub prochach ludzkich, o których mowa w art. 53b:a) miejsce odkrycia zwłok, szczątków lub prochów ludzkich, oznaczenie materiału genetycznego z ekshumowanych zwłok, szczątków lub prochów ludzkich oraz miejsce jego przechowywania,b) miejsce pochowania zwłok, szczątków lub prochów ludzkich, w tym lokalizację cmentarza i grobu (kwatera, rząd, numer w rzędzie);3) wyniki badań genetycznych.3. Osoby, o których mowa w ust. 2 pkt 1, mogą zgłaszać wnioski o zarejestrowanie w Bazie swoich danych oraz przekazać swój materiał genetyczny.4. Prezes Instytutu Pamięci dokonuje weryfikacji danych i informacji o osobach, o których mowa w ust. 2 pkt 1, nie rzadziej niż co 10 lat od ich zarejestrowania w Bazie pod kątem celowości dalszego ich przetwarzania lub wykorzystywania.5. Usunięcie danych i informacji o osobach, o których mowa w ust. 2 pkt 1, następuje na wniosek tych osób. W przypadku usunięcia danych i informacji z Bazy materiał genetyczny przekazany przez te osoby podlega zniszczeniu.6. Usunięcia danych i informacji o osobach, o których mowa w ust. 2 pkt 1, oraz zniszczenia materiału genetycznego przekazanego przez te osoby dokonuje się również, gdy w wyniku weryfikacji, o której mowa w ust. 4, stwierdzono niecelowość dalszego przetwarzania lub wykorzystywania tych danych lub informacji, informując o tym fakcie te osoby.7. Usunięcia danych i informacji o osobach oraz zniszczenia materiału genetycznego dokonuje komisja powołana przez Prezesa Instytutu Pamięci, sporządzając z tych czynności protokół.8. Informacje objęte Bazą, z wyjątkiem informacji dotyczących miejsca odkrycia zwłok, szczątków lub prochów ludzkich oraz miejsca pochowania zwłok, szczątków lub prochów ludzkich, w tym lokalizacji cmentarza i grobu (kwatera, rząd, numer w rzędzie), nie podlegają udostępnieniu osobom trzecim.9. Pobieranie i przechowywanie materiału genetycznego oraz prowadzenie badań porównawczych materiału genetycznego pobranego z ekshumowanych zwłok, szczątków lub prochów ludzkich z materiałem genetycznym znajdującym się w Bazie, Instytut Pamięci zleca:1) grupie uczelni medycznych lub2) grupie uczelni prowadzących działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych, lub3) grupie innych podmiotów uprawnionych do prowadzenia badań porównawczych materiału genetycznego na podstawie odrębnych przepisów, lub4) grupie składającej się z uczelni i podmiotów wymienionych w pkt 1-3 - powołanej na podstawie umowy do realizacji tych zadań.10. Zmiany w składzie grupy, o której mowa w ust. 9, wymagają uzyskania zgody Prezesa Instytutu Pamięci.Na tle cytowanych wyżej przepisów w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że art. 71 ustawy o IPN nie ogranicza stosowania RODO jedynie do Bazy Materiału Genetycznego a przeciwnie – rozszerza jego stosowanie na dane osobowe osób zmarłych, co do których RODO z uwagi na treść motywu 27 preambuły RODO nie ma zastosowania (por. wyroki NSA: z 25.08.2020 r., I OSK 3325/19; z 17.04.2024 r., III OSK 4173/21; z 15.06.2021 r., III OSK 2600/21; z 9.07.2024 r., III OSK 2572/22 wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na www.cbois.nsa.gov.pl). Pogląd ten, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, należy jednak zweryfikować. Z cytowanego wyżej art. 53f, a zwłaszcza jego ustępów 2 – 8 jednoznacznie wynika, że Baza zawiera dane osobowe osób żyjących, których krewni stracili życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych, a których miejsce pochowania nie jest znane. Oprócz podstawowych danych Baza zawiera także szczególne dane osób żyjących – ich materiały genetyczne stanowiące szczególną kategorię danych osobowych w rozumieniu art. 9 RODO. W art. 57f nie ma żadnego odniesienia do "danych osobowych osób zmarłych", a jedynie mowa w nim o "danych i informacjach o zwłokach, szczątkach lub prochach ludzkich" w zakresie "miejsca odkrycia zwłok, szczątków lub prochów ludzkich, oznaczenia materiału genetycznego z ekshumowanych zwłok (...). Trudno zatem przyjąć, że przepis ten ustanawia jakiekolwiek zasady ochrony danych osobowych osób zmarłych niepodlegających co do zasady RODO i poszerza zakres jego stosowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego regulację art. 71 ustawy o IPN należy odczytywać w kontekście motywu 158 preambuły RODO, ale nie wyłącznie tylko jego zdania pierwszego dotyczącego danych osób zmarłych, ale przede wszystkim w kontekście jego dalszych zdań dotyczących możliwości odrębnego regulowania przez państwa członkowskie przetwarzania danych osobowych zawartych w szczególnych dla danego państwa materiałach archiwalnych. I tak motyw ten wyjaśnia: "Jeżeli dane osobowe są przetwarzane do celów archiwalnych, niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie także do takiego przetwarzania; należy jednak pamiętać, że niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania do danych osobowych osób zmarłych. Organy lub podmioty publiczne lub podmioty prywatne posiadające wpisy będące przedmiotem interesu publicznego powinny zgodnie z prawem Unii lub prawem państwa członkowskiego mieć prawny obowiązek nabywania, ochrony, oszacowywania, systematyzowania, opisywania, przekazywania, promowania, rozpowszechniania i udostępniania wpisów o trwałej wartości dla ogólnego interesu publicznego. Państwa członkowskie powinny także mieć możliwość zezwolenia na dalsze przetwarzanie danych osobowych do celów archiwalnych, na przykład z myślą o dostarczeniu konkretnych informacji o postawie politycznej w dawnych systemach państw totalitarnych, o przypadkach ludobójstwa, zbrodniach przeciwko ludzkości (zwłaszcza holokauście) czy zbrodniach wojennych". Z powyższego motywu wynika, że w odniesieniu do działalności IPN art. 71 ustawy powinien być odczytywany nie jako przypadek rozszerzenia stosowania RODO na dane osób zmarłych, ale jako ustanawiający wyjątek od reguły niestosowania RODO do danych osobowych zgromadzonych w materiałach archiwalnych.Powyższą tezę o art. 71 ustawy o IPN jako ograniczającym stosowanie RODO wyłącznie do Bazy Materiału Genetycznego wzmacnia analiza zmian ustawodawczych ww. przepisu, który w pierwotnym brzmieniu stanowił, że "[w] działalności Instytutu Pamięci, określonej w art. 1, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r., poz. 926, z późn. zm.). Takie rozwiązanie podyktowane było uwzględnieniem specyfiki działalności IPN i odmiennym uregulowaniem problematyki przetwarzania i ochrony danych osobowych w ustawie o IPN (por. J. Barta, P. Fajgielski, R. Markiewicz, Ochrona Danych osobowych, Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, s. 302) W związku z wpisaniem w 2016 roku do ustawy o IPN podstaw prawnych prowadzenia ww. Bazy przepis uzyskał brzmienie: "W działalności Instytutu Pamięci określonej w art. 1, z wyjątkiem prowadzenia Bazy, o której mowa w art. 53f, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych". I wreszcie aktualne brzmienie wskazujące na stosowanie RODO do Bazy Materiału Genetycznego, które należy interpretować w kontekście wcześniejszego brzmienia tego przepisu.Nie bez znaczenia jest również treść art. 1 ustawy o IPN, który wśród zakresu regulacji tej ustawy w ustępie 3 wymienia: "ochronę danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum Instytutu Pamięci". Przepis ten odczytywany z ww. motywem 158 RODO prowadzi do wniosku, że przetwarzanie danych osobowych zawartych w materiałach archiwalnych w IPN pozostaje poza zakresem stosowania RODO z wyjątkiem Bazy Materiału Genetycznego z uwagi na brzmienie art. 71 ustawy o IPN. Analiza przepisów tej ustawy wskazuje zresztą jednoznacznie, że zawiera ona całkowicie odrębną od RODO regulację z zakresu zbierania, przetwarzania, udostępniania, prostowania danych zawartych w materiałach archiwalnych IPN. Wystarczy wymienić regulacje zawarte w Rozdziale 4 zwłaszcza przepisy art. 35b czy 42. Ten pierwszy stanowi, że "1. Każdy ma prawo załączyć do zbioru dotyczących go dokumentów własne uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie. Dane już zawarte w dokumentach nie ulegają zmianie. 2. Uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie dołącza się do zbioru dokumentów z oznaczeniem ich w sposób pozwalający na ich odróżnienie od dokumentów zgromadzonych przez Instytut Pamięci w trybie art. 25." Z kolei drugi brzmi: "Jeżeli Dyrektor Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zostanie zawiadomiony, że znajdujące się w dokumentach dane osobowe są nieprawdziwe, to informacje o tym dołącza się niezwłocznie do zbioru dokumentów dotyczących danej osoby".Już powyższe unormowania wskazują, że stosowanie ustawy o IPN wespół z RODO do materiałów archiwalnych nie jest możliwe. Artykuł 1 pkt 3 ustawy o IPN wskazuje zatem, że regulacja w ustawie o IPN obejmuje całościową (z wyjątkiem określonym w art. 71 ustawy) problematykę danych osobowych i zawiera prawne mechanizmy ochrony z uwzględnieniem specyficznej działalności IPN, którego działalność obejmuje zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy m. in. "ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczenie, udostępnianie i publikowanie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a także organów bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (...)". Specyfika działalności IPN wymagała zatem odrębnej regulacji w zakresie ochrony i przetwarzania danych osobowych zawartych w materiałach archiwalnych gromadzonych w Instytucie Pamięci.Z powyższego wynika, że stanowisko organu było prawidłowe. Owszem można rozważać czy regulacje ustawy o IPN przewidujące publikowanie na podstawie dokumentów zgromadzonych w archiwum katalogów zawierających dane osobowe pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa (art. 52a pkt 6) oraz informację o wyniku postępowania lustracyjnego (art. 52b ust. 1 pkt 8) spełniają standardy konstytucyjne jednak takie rozważania w rozpoznawanej sprawie wykraczałyby poza przedmiot postępowania i pozostawało poza granicami sprawy w rozumieniu art. 134 § 1 p.p.s.a. Stanowisko Sądu pierwszej instancji nie mogło spowodować przypisania Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych kompetencji do zastosowania RODO w odniesieniu do danych osobowych zgromadzonych w materiałach archiwalnych IPN.Nieuprawniony jest także pogląd WSA w Warszawie, że w rozpoznawanej sprawie ewentualny brak kompetencji organu powołanego do ochrony danych osobowych (czego zresztą Sąd nie przesądził ostatecznie w sprawie) nie mógł prowadzić do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a., a co najwyżej powinien skutkować zastosowaniem albo art. 65 § 1 k.p.a. (przekazanie podania organowi właściwemu), albo 66 § 3 k.p.a. (zwrotem podania). Zauważyć bowiem trzeba, że przekazanie podania organowi właściwemu warunkowane jest istnieniem sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. do załatwienia której ma kompetencję inny organ. W ustawie o IPN nie występuje sprawa, której przedmiotem byłoby usunięcie danych osobowych z katalogu publikowanego na podstawie dokumentów zgromadzonych w archiwum. Zarówno przygotowanie danych do rejestru, o którym mowa w art. 52a pkt 6 ustawy, jak i zamieszczanie w nim wzmianek i informacji w trybie art. 52b ust. 1 pkt 6 czy pkt 8 następuje w formie czynności organu niewymagających wydania decyzji administracyjnych z czego wynika, że do tych czynności nie mają zastosowania przepisy k.p.a. Podobnie rzecz ma się ze zwrotem podania, które zastrzeżone jest na wypadek niemożności ustalenia organu właściwego lub właściwości sądu powszechnego. Jak wynika natomiast z treści podania skarżący nie formułował swojego żądania jako roszczenia z zakresu ochrony dóbr osobistych (co ewentualnie mogłoby przemawiać za właściwością sądu powszechnego), lecz jasno zarzucił IPN "niewłaściwe przetwarzanie danych osobowych skarżącego zawartych w sfabrykowanej teczce personalnej [...] TW WSW "J." (założonej na osobę skarżącego)", a ponadto podejrzewa "nielegalny/niezgodny z prawem wyciek" jego danych osobowych przetwarzanych w IPN. Skarżący wniósł o poinformowanie właściwych organów ścigania oraz nakazanie IPN usunięcia danych przetwarzanych niezgodnie z prawem. Takie postępowanie zaś, jak wyjaśniono wyżej, nie mogło być prowadzone. W konsekwencji organ prawidłowo zastosował art. 61a § 1 k.p.a. i odmówił wszczęcia postępowania w sprawie.W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § p.p.s.a.NSA nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz strony postępowania (skarżącego przed WSA) z uwagi na uwzględnienie w całości skargi kasacyjnej skarżącego kasacyjne organu i oddalenie skargi. Ponadto pełnomocnik strony postępowania (skarżącego przed WSA) poinformował w toku postępowania o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, zaś na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżący przed WSA stawił się osobiście.. w zw. z art. 205 § p.p.s.a.NSA nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz strony postępowania (skarżącego przed WSA) z uwagi na uwzględnienie w całości skargi kasacyjnej skarżącego kasacyjne organu i oddalenie skargi. Ponadto pełnomocnik strony postępowania (skarżącego przed WSA) poinformował w toku postępowania o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, zaś na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżący przed WSA stawił się osobiście.