Wyrok - II SA/Gl 38/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - z dnia 2 czerwca 2026
Teza
Uchylono zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi A. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 17 listopada 2025 r. nr SKO.IV/424/643/2025 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnegoUchylono zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi A. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 17 listopada 2025 r. nr SKO.IV/424/643/2025 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
odsetki ustawowe
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
2 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Przewodniczący
Aneta Majowska
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 15 grudnia 2025 r. A. C. (dalej jako: "strona" lub "skarżąca") wniosła do tut. Sądu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), opisane w rubrum nn. wyroku. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym:Decyzją z dnia 14 lutego 2025 r. [...] , Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 1 października 2024 r. nr [...] , orzekającą, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane stronie w związku ze sprawowaną opieką nad córką S. C. za okres od dnia 18 stycznia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązującej do zwrotu tego świadczenia. Wyrokiem z dnia 23 lipca 2025 r., sygn. akt: II SA/Gl 431/25, tut. Sąd oddalił skargę na powyższą decyzję Kolegium.Pismem z dnia 20 października 2025 r. skarżąca zwróciła się do organu odwoławczego z wnioskiem o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a.", wskazując, że decyzja ta została wydana z pominięciem nowego dowodu istniejącego w dniu jej wydania w postaci stanowiska Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "MRPiPS") wskazującego na brak podstawy prawnej do naliczania odsetek od świadczeń pielęgnacyjnych niezależnie pobranych w przypadku otrzymania świadczenia wspierającego, o którym to Wójt Gminy [...] nie posiadał wiedzy.W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że o wyżej wskazanym stanowisku MRPPiS dowiedziała się około 3 tygodnie przed złożeniem wniosku i niezwłocznie, tj. w dniu 6 października 2025 r. udała się do punktu nieodpłatnych porad prawnych, gdzie uzyskała potwierdzenie powyższej informacji, otrzymując wydruk pisma nr [...] .Zgodnie ze stanowiskiem sekretarza stanu A. G. działającej z upoważnienia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nr [...] , wystosowanym w odpowiedzi na zapytanie poselskie nr [...] posłanki I.H., w sprawie zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku złożenia przez osobę z niepełnosprawnością wniosku o świadczenie wspierające od 1 stycznia 2024 r., kiedy weszła w życie ustawa o świadczeniu wspierającym, obowiązuje zawarty w niej przepis art. 63 ust. 6-11, który wyklucza możliwość pobierania przez opiekuna osoby z niepełnosprawnościami świadczenia opiekuńczego (tj. tzw. starego świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo zasiłku dla opiekuna) na zasadach praw nabytych za ten sam okres, za który osoba wymagająca opieki otrzyma własne świadczenie wspierające.Świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna przyznane/wypłacone opiekunowi za ten sam okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające jest świadczeniem nienależnie pobranym i w związku z tym podlega zwrotowi przez beneficjenta.Od tak nienależnie pobranych świadczeń, ustalanych na podstawie art. 63 ust. 11 u.ś.w. nie nalicza się odsetek ustawowych za opóźnienie. Obowiązek naliczenia takich odsetek określa art. 30 ust. 2b u.ś.r. Przepis ten w sposób enumeratywny wylicza przypadki nienależnie pobranych świadczeń, w których odsetki ustawowe za opóźnienie są naliczane, nie wymieniając wśród nich świadczeń, o których mowa w przepisie szczególnym do u.ś.r., jakim jest art. 63 ust. 11 u.ś.w. W takim przypadku brak jest podstawy prawnej do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie.Aby opiekun osoby z niepełnosprawnościami uniknął obowiązku zwrotu tzw. starego świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna pobranego za okres, za który osoba ta uzyska świadczenie wspierające, osoba z niepełnosprawnościami korzystająca z jego pomocy i opieki może zaznaczyć we wniosku o świadczenie wspierające, że wnioskuje o przyznanie świadczenia wspierającego bez wyrównania, a np. jedynie od miesiąca jego złożenia lub od kolejnego miesiąca.Dalej skarżąca podniosła, że w nn. sprawie w dniu wydawania decyzji organu I instancji istniało stanowisko MRPiPS z dnia 4 grudnia 2023 r., wskazujące na przepisy i procedurę w zakresie ustalania nienależnie pobranych przez opiekunów osób niepełnosprawnych świadczeń, orzekanych na podstawie art. 63 ust. 11 u.ś.w., w tym w szczególności na brak podstawy prawnej do naliczania odsetek od świadczeń orzekanych w tym trybie. O istnieniu powyższego stanowiska organ I instancji nie posiadał informacji w dacie wydawania decyzji z dnia 1 października 2024 r. W treści przedmiotowej decyzji brak jest bowiem jakiekolwiek informacji na ten temat, także akta sprawy nie zawierają informacji w tym zakresie. Co więcej, gdyby organ I instancji znał treść powyższego pisma z pewnością nie ustaliłby odsetek od zwracanego świadczenia pielęgnacyjnego, nie działałby przecież wbrew przepisom obowiązującego prawa i wytycznym ministerstwa.Biorąc powyższe pod uwagę według skarżącej w sprawie wyszły na jaw istotne dla niej nowe okoliczności faktyczne i prawne oraz nowy dowód istniejący w dniu wydania decyzji nieznany Wójtowi Gminy [...] (tj. pismo z dnia 4 grudnia 2023 r.), mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w zakresie braku podstaw do naliczania odsetek z tytułu nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych w okresie od dnia 18 stycznia 2024 r. do dnia 31 sierpnia 2024 r. Z uwagi na to w jej ocenie zachodzą podstawy do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i uchylenia decyzji Wójta oraz wydanie w jej miejsce nowej decyzji określającej zwrot świadczenia pielęgnacyjnego bez odsetek.Zaskarżonym obecnie postanowieniem Kolegium odmówiło wznowienia postępowania.Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Kolegium podniosło w pierwszej kolejności, że w świetle art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przepis ten może mieć zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe. Drugą przesłanką jest istnienie tych okoliczności w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecią przesłanką jest ustalenie, że okoliczności te nie były znane organowi, który wydał decyzję. Ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów po wydaniu decyzji, byleby tylko rzecz dotyczyła faktów, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania.Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Kolegium wskazało, że stanowisko MRPiPS nr [...] zostało wydane w odpowiedzi na zapytanie poselskie nr [...] Posłanki I.H. z dnia 25 kwietnia 2025 r. W związku z tym w dacie wydania decyzji Kolegium [...] z dnia 14 lutego 2025 r., a tym bardziej w dacie wydania decyzji organu I instancji z dnia 1 października 2024 r. stanowisko, na które powołuje się skarżąca, nie istniało, a więc nie mogło stanowić dowodu istniejącego w dniu wydania decyzji, nieznanego organowi, który ją wydał. Wobec tego Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie brak jest ustawowych podstaw do wznowienia postępowania, wobec czego zasadnym było wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania.W skardze sądowej na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła organowi przede wszystkim naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, pomimo że w sprawie zaistniały nowe okoliczności faktyczne i prawne, istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi, jak również naruszenie art. 6, 7 i 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i należytego wyjaśnienia sprawy.W uzasadnieniu skargi przedstawiła argumenty tożsame z podnoszonymi w treści wniosku o wznowienie postępowania podkreślając jednocześnie, że we wniosku wskazała, iż: "4 grudnia 2023 r., a następnie 10 kwietnia 2025 r., w związku z sygnałami o przypadkach bezprawnego naliczania przez gminne organy odsetek od nienależnie pobranych świadczeń (...), do wszystkich gminnych organów właściwych w Polsce, które realizują świadczenia rodzinne, (...) przekazano dodatkowe wyjaśnienia przypominające o przepisach i procedurze w zakresie ustalania nienależnie pobranych (...) świadczeń, orzekanych na podstawie art. 63 ust. 11 (...), oraz w szczególności o braku podstawy prawnej do naliczania odsetek od świadczeń orzekanych w tym trybie." Podkreśliła, że z powyższego dokumentu dowiedziała się o piśmie z dnia 4 grudnia 2023 r., skierowanym do wszystkich gminnych organów właściwych w Polsce, które realizują świadczenia rodzinne. Jej zdaniem, w dniu wydania decyzji Kolegium z 14 lutego 2025 r., jak również w dniu wydania decyzji Wójta z 1 października 2024 r. istniało stanowisko MRPiPS z dnia 4 grudnia 2023 r. wskazujące na przepisy i procedurę w zakresie ustalania nienależnie świadczeń. Jej zdaniem w zaskarżonym postanowieniu Kolegium skupiło się na stanowisku MRPiPS z 2025 r. pomijając fakt, że pismo z wytycznymi w tej sprawie zostało wysłane jeszcze przed wydaniem decyzji wydanych w postępowaniu, którego wznowienia skarżąca się domaga.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał twierdzenia i wnioski, zawarte w treści zaskarżonego postanowienia.Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).Sąd doszedł do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej powołanych.Jak słusznie wskazano w treści zaskarżonego postanowienia, wznowienie postępowania jest instytucją procesową mającą na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna, podlegająca ochronie na mocy art. 16 k.p.a. Nie stanowi ono kolejnej instancji w toku postępowania administracyjnego, ale umożliwia wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnych, które wydane zostały w postępowaniu, w którym wystąpiła jedna z przesłanek wznowienia, wymienionych enumeratywnie w art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 i art. 145b § k.p.a. Ze względu na fakt, że w ramach wznowionego postępowania może dojść do uchylenia decyzji ostatecznej, przesłanki wznowienia postępowania nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej.Zgodnie z art. 149 § 1 k.p.a. wznowienie postępowania następuje postanowieniem. Także ewentualna odmowa wznowienia postępowania, zgodnie z treścią art. 149 § 3 k.p.a., następuje postanowieniem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że wydanie tych postanowień poprzedza faza wstępna postępowania, która ma charakter formalny. Na tym etapie organ bada kwestie dopuszczalności wznowienia postępowania w kontekście podmiotowym (tj. czy podanie pochodzi od strony), przedmiotowym (tj. czy dotyczy sprawy zakończonej ostateczną decyzją), a nadto ustala, czy podanie o wznowienie postępowania zostało złożone w ustawowym terminie i czy żądanie odnosi się do ustawowych przesłanek wznowienia (por. chociażby wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 marca 2026 r., sygn. akt: II SA/Po 940/25). Jednocześnie jednak orzecznictwo jednolicie podkreśla, że w ramach tego postępowania wstępnego nie może podlegać badaniu kwestia zasadności powołanych we wniosku o wznowienie przesłanek wznowieniowych. Jest to już bowiem badanie sprawy od strony merytorycznej, co może nastąpić wyłącznie w już wznowionym postępowaniu. Organ w tym postępowaniu wstępnym "nie może (...) oceniać, czy wskazane przez stronę podstawy wznowienia faktycznie wystąpiły. Dopiero pozytywna ocena co do spełnienia wszystkich (...) warunków formalnych skutkuje wydaniem postanowienia o wznowieniu i przejściem do fazy rozpoznawczej obejmującej ocenę w zakresie wystąpienia przesłanek wznowienia i w razie ich zaistnienia ponowne rozpoznanie sprawy. W przypadku ustalenia, że wskazane warunki formalne nie zostały spełnione organ zobowiązany jest (...) wydać (...) postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, które skutkuje zakończeniem postępowania na tym etapie oraz brakiem możliwości merytorycznego badania sprawy. Wydając takie postanowienie organ nie ocenia okoliczności faktycznych wskazanych we wniosku w kontekście wystąpienia przesłanek wznowienia. Ustalenia takie mogą być dokonane dopiero we wznowionym postępowaniu, po jego formalnym wszczęciu w drodze postanowienia, o którym mowa w art. 149 § 1 k.p.a." (tak WSA w Opolu w wyroku z dnia 30 grudnia 2025 r., sygn. akt: I SA/Op 809/25, analogicznie NSA w wyroku z 26 listopada 2025 r., sygn. akt: II OSK 1289/23 oraz WSA w Lublinie w wyroku z 5 lutego 2026 r., sygn. akt: II SA/Lu 6/26).Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd doszedł do wniosku, że wydając zaskarżone postanowienie organ naruszył art. 149 § 3 k.p.a., przez jego wadliwe zastosowanie, albowiem odmówił wznowienia postępowania nie w związku z niezachowaniem warunków formalnych złożenia wniosku w tym przedmiocie, ale z przyczyn merytorycznych, analizując powołaną przez stronę przesłankę wznowienia w ramach postępowania wstępnego.W ocenie Sądu przesłanki formalnoprawne do wznowienia zostały w nn. sprawie spełnione. Wniosek pochodzi od osoby uprawnionej, tj. strony postępowania. Został złożony w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, a uwzględniając twierdzenia strony co do daty powzięcia informacji o przyczynach wznowienia, został też złożony w ustawowo przewidzianym terminie. Skarżąca wskazała bowiem, że o przyczynach wznowienia dowiedziała się w dniu 6 października 2025 r., zaś stosowny wniosek złożyła w dniu 20 października 2025 r. Wreszcie we wniosku skarżąca przywołała sprecyzowaną, konkretną podstawę wznowienia, powołując się na art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. nowe okoliczności, istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organom orzekającym w chwili orzekania. Wskazała szczegółowo te okoliczności i uzasadniła w czym upatruje zaistnienia powołanej przesłanki wznowienia postępowania.Zaskarżonym postanowieniem organ odmówił jednak wznowienia postępowania nie z przyczyn formalnych, ale de facto z przyczyn merytorycznych. Dokonał bowiem w postępowaniu wstępnym merytorycznych ustaleń co do zasadności powołanej przesłanki wznowieniowej i w oparciu o te ustalenia doszedł do wniosku, że przesłanki te nie zaistniały. Nie można jednak utożsamiać niezaistnienia przesłanki wznowienia postępowania z brakiem powołania przesłanki wznowienia w treści wniosku. Ta druga sytuacja stanowi kwestię formalną, która podlega badaniu w postępowaniu wstępnym, poprzedzającym ewentualne wznowienie postępowania. Brak zaistnienia przesłanki wznowienia stanowi już, jednakże kwestię merytoryczną, która w postępowaniu wstępnym nie może być badania.Powyższe rozważania prowadzić muszą do wniosku, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jego uchylenie. Stwierdzone uchybienie powoduje, że Sąd nie ma możliwości merytorycznego ustosunkowania się do prawidłowości wykładni przesłanki wznowienia powołanej we wniosku, określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż organ, na obecnym etapie postępowania, nie mógł dokonywać ustaleń w tym zakresie. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ powinien, w związku ze spełnieniem wszystkich wymogów formalnych, wydać postanowienie o wznowieniu postępowania, a następnie przeprowadzić stosowne postępowanie i merytorycznie ustosunkować się do twierdzeń strony i zweryfikować zaistnienie przesłanki wznowieniowej.Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. orzeczono jak w sentencji.Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl