Wyrok - I OSK 954/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 2 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Dnia 2 czerwca 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 776/24, w sprawie ze skargi A.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w KrakowieOddalono skargę kasacyjną. Dnia 2 czerwca 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 776/24, w sprawie ze skargi A.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
2 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Anna Wesołowska
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 776/24, oddalił skargę A.W., zwanej dalej "skarżącą" lub "skarżącą kasacyjnie" na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, zwanego dalej "Kolegium", z dnia 8 marca 2024 r., nr SKO.ŚR/4111/120/2024, w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną złożyła A.W. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości, podniesiono podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 143), zwanej dalej "P.p.s.a.".Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) i w związku z art. 134 K.p.a. oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące wadliwym oddaleniem skargi przez Sąd I instancji i uznanie, że brak jest w procedurze administracyjnej stosownej podstawy, która obligowałaby organ administracji do informowania strony postępowania o możliwości złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy z uwagi na przedmiot postępowania (sprawa z zakresu pomocy społecznej) i przymioty strony uchybiającej terminowi obowiązek taki, zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, wynika i jest dekodowany z art. 9 K.p.a. w związku z art. 100 § 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.Skarżąca kasacyjnie w oparciu o powołane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i poprzedzającego go postanowienia Kolegium z dnia 8 marca 2024 r., znak: SKO.ŚR/4111/120/2024, w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji administracyjnej. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionego zarzutu.W sprawie nie złożono odpowiedzi na skargę kasacyjną.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd pierwszej instancji.Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 9 K.p.a. w związku z art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz w związku z art. 134 K.p.a. i art. 151 P.p.s.a. Zgodnie z art. 9 Kpa organy administracji publicznej są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Z kolei art. 100 § 1 zdanie pierwsze ustawy o pomocy społecznej nakłada na organy obowiązek kierowania się w postępowaniu dobrem osób korzystających z pomocy społecznej.Wbrew twierdzeniom skarżącej, zasady te nie mogą być interpretowane jako zwolnienie strony z dbałości o własne sprawy lub jako podstawa do ignorowania bezwzględnie obowiązujących terminów procesowych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 lutego 2024 r. (sygn. akt III OSK 1726/22, CBOSA), ustawodawca nie nakłada na organ administracji obowiązku pouczania strony o możliwości wniesienia wniosku o przywrócenie terminu przed jego uchybieniem ani indywidualnego monitorowania biegu tego terminu dla strony.Weryfikacja akt sprawy wykazała, że decyzja Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 12 października 2023 r. w sprawie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązująca skarżącą kasacyjnie do jego zwrotu (karta 38 akt administracyjnych) zawierała prawidłowe, jasne i zrozumiałe pouczenie o terminie (14 dni od daty doręczenia decyzji) i sposobie wniesienia odwołania (do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie za pośrednictwem Prezydenta Miasta Krakowa). Obowiązek informacyjny z art. 9 K.p.a. został zatem w pełni zrealizowany. Szczególna rola organów administracji publicznej w sprawach z zakresu pomocy społecznej (art. 100 ustawy o pomocy społecznej) wyrażająca się w udzielaniu wsparcia i rzetelnym prowadzeniu sprawy, nie może jednak prowadzić do naruszenia zasady legalizmu i równego traktowania stron poprzez tolerowanie niedbalstwa procesowego. Działanie w zaufaniu do organów państwa nie zwalnia obywatela z przestrzegania podstawowych reguł proceduralnych. Decyzja organu pierwszej instancji została doręczona skarżącej kasacyjnie w dniu 27 grudnia 2023 r. (karta 38 akt administracyjnych). Ustawowy czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upływał z końcem dnia 10 stycznia 2024 r. (dzień powszedni). Przesyłka zawierająca odwołanie została natomiast nadana w placówce Poczty Polskiej S.A. w dniu 11 stycznia 2024 r. (dzień powszedni), a zatem jeden dzień po upływie ustawowego terminu.W opisanej sytuacji wydanie przez Kolegium postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania jest w pełni zgodne z treścią art. 134 K.p.a., co Sąd I instancji prawidłowo potwierdził. Stosownie do treści tego przepisu, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Instytucja przywrócenia terminu (art. 58 K.p.a.) wymaga spełnienia łącznie kilku przesłanek, w tym uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez winy strony oraz złożenia odpowiedniego wniosku w tym zakresie w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Warto również zauważyć w tym miejscu, że długość opóźnienia nie ma decydującego znaczenia, gdyż przepisy K.p.a. nie różnicują skutków prawnych w zależności od skali przekroczenia terminu. Jak konsekwentnie przyjmuje się w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2857/17 oraz wyrok NSA z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt II GSK 1147/23, CBOSA), przeszkody powodujące uchybienie terminu muszą mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz powinny trwać przez cały bieg terminu, a brak winy zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych. W realiach stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy skarżąca kasacyjnie nie złożyła wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Przepisy K.p.a. nie dają podstaw do przywrócenia z urzędu uchybionego terminu do wniesienia odwołania. Z regulacji art. 9 K.p.a. i art. 100 ust. 1 zdanie 1 ustawy o pomocy społecznej – wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie - nie wynika obowiązek organu do informowania strony o fakcie uchybienia terminu do wniesienia odwołania i możliwości złożenia wniosku o jego przywrócenie. Byłoby to bowiem monitorowanie sytuacji procesowej strony nieznajdujące obecnie oparcia w obowiązujących przepisach. Taka sytuacja była przewidziana jedynie epizodycznie w przypadku uchybienia terminom w okresie pandemii na podstawie art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego (miedzy innymi terminu do wniesienia odwołania) organ administracji publicznej zawiadamiał stronę o uchybieniu terminu i w zawiadomieniu tym wyznaczał stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten przestał obowiązywać wraz z zakończeniem stanu zagrożenia epidemicznego, co nastąpiło formalnie z dniem 16 maja 2022 r. [zob. rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2022 r. poz. 1027), wydane na podstawie art. 46 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2021 r. poz. 2069 ze zm.)]. Postępowanie w sprawie określenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania do jego zwrotu zakończone decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 12 października 2023 r. rozpoczęło się już po odwołaniu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, co oznacza, że procedury ochronne z art. 15zzzzzn² ustawy o COVID-19 nie mogły już być stosowane.Skoro zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie nie było dotknięte wadami prawnymi, Sąd pierwszej instancji był w pełni uprawniony i zobowiązany do zastosowania art. 151 P.p.s.a. i oddalenia skargi. Zarzut naruszenia tego przepisu ma charakter wynikowy i wobec bezzasadności pozostałych zarzutów nie mógł odnieść skutku oczekiwanego przez skarżącą kasacyjnie.W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a..