Postanowienie - II SA/Gl 14/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - z dnia 2 czerwca 2026
Teza
Umorzono postępowanie z art. 161 ustawy -PoPPSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 sierpnia 2025 r. nr 010070/680/4802415/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia: umorzyć postępowanie sądowe. UZASADNIENIE Pismem z dnia 8 września 20Umorzono postępowanie z art. 161 ustawy -PoPPSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 sierpnia 2025 r. nr 010070/680/4802415/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia: umorzyć postępowanie sądowe. UZASADNIENIE Pismem z dnia 8 września 20
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
umorzono postępowanie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
2 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Przewodniczący
Aneta Majowska
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Umorzono postępowanie z art. 161 ustawy -PoPPSA
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 8 września 2025 r. T. D. (dalej: Skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr 010070/680/4802415/2024, [...] z dnia 13 sierpnia 2025 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego.Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym.W dniu 12 czerwca 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. na dziecko N. D. (karty nr 1-9 akt administracyjnych).W dniu 17 lipca 2024 r. do organu wpłynął formularz dla obywateli Ukrainy albo małżonków obywateli Ukrainy – "Zgłoszenie wyjazdu z Polski", w którym Skarżąca wskazała datę wyjazdu z Polski [...] 2024 r. (dane podpisu elektronicznego oraz urzędowe poświadczenie przedłożenia z dnia 17 lipca 2024 r., karta nr 13 i 15 akt administracyjnych).Decyzją z dnia 29 lipca 2024 r. nr [...], [...], organ w powołaniu na art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 167 z późn. zm.), odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w związku z ustaleniem, że w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej nie widnieją okresy uprawniające do legalnego pobytu w Polsce, dodatkowo Strona zgłosiła wyjazd z Polski w dniu [...] 2024 r.W odwołaniu od tej decyzji Skarżąca podała, że zgłosiła wyjazd z Polski, oraz wniosła o prawidłowe odnotowanie wjazdu do Polski. Do odwołania przedłożyła pismo Komendy Głównej Straży Granicznej z dnia 2 maja 2024 r. informujące, że dane w ewidencji wjazdów zostały zaktualizowane.Zaskarżoną obecnie decyzją nr 010070/680/4802415/2024, [...] z dnia 13 sierpnia 2025 r., organ odwoławczy działając na postawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia podał, że w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej nie odnotowano okresu legalnego pobytu Skarżącej w Polsce jako uchodźcy. Odnotowany w rejestrze przyjazd Skarżącej na terytorium Polski w dniu [...] marca 2022 r. oraz [...] października 2023 r. "nie został uwzględniony jako przyjazd ustanawiający okres legalnego pobytu w Polsce uprawniający do świadczeń". Pieczątki w paszporcie przekroczenia granicy w dniu [...] marca 2022 r. oraz [...] października 2023 r. potwierdzają wyłącznie przyjazd do Polski, ale nie są dowodem posiadania legalnego pobytu w Polsce. Także dokument o nadaniu w dniu 24 marca 2022 r. numeru Pesel ze statusem UKR potwierdza spełnienie warunku posiadania numeru Pesel, jednak nie wystarcza do uznania legalności pobytu. Pisma Komendanta Placówki Straży Granicznej w M. z dnia 16 października 2023 r., 6 grudnia 2023 r., 8 kwietnia 2024 r. informując, że dane dotyczące przekroczenia granicy zostały zaewidencjonowane (posiadają kategorię ewakuowany/uchodźca wojenny), nie wyjaśniają przyczyn braku legalności pobytu Skarżącej w Polsce, ani nie informują, że pobyt należy uznać za legalny mimo braku właściwej adnotacji w rejestrze Straży Granicznej. Końcowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że mimo skierowanych wezwań do Skarżącej o podjęcie działań w celu wyjaśnienia niezgodności, rejestr Staży Granicznej nadal nie zawiera okresu legalnego pobytu Skarżącej w Polsce.Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze sformułowała zarzut błędnej oceny stanu faktycznego, mimo że posiadała kartę pobytu z dnia 17 sierpnia 2017 r. ważną do 30 kwietnia 2020 r., następnie przedłużoną do 30 września 2025 r., naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, art. 2 ust. 1 oraz art. 26 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, a także pominięcie istotnych dowodów, dotyczących zmiany nazwiska i historii pobytu. W uzasadnieniu skargi podała, że do Polski przyjechała 14 sierpnia 2016 r. jako T. P., przed wydaniem karty pobytu wyjechała z Polski, w dniu [...] r. zawarła związek małżeński i przyjęła nazwisko D., ponownie przyjechała do Polski 9 marca 2022 r., w dniu 24 marca 2022 r. otrzymała numer Pesel ze statusem "UKR". W związku z przedłużeniem ważności karty pobytu do 30 września 2025 r., przez okres 2024-2025 roku przebywała w Polsce legalnie i spełniała warunki otrzymania świadczenia wychowawczego. Skarżąca wniosła o uchylenie rozstrzygnięcia z dnia 13 sierpnia 2025 r., uznanie, że w okresie 2024-2025 posiadała prawo do świadczenia wychowawczego oraz stwierdzenie, że brak jest podstaw do żądania zwrotu wypłaconych świadczeń. Do skargi przedłożyła kopię karty pobytu oraz dokumenty potwierdzające przedłużenie jej ważności, zaświadczenie o nadaniu nr Pesel, akt małżeństwa oraz dokumenty wyjazdu i wjazdu do Polski.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania, wskazując, że decyzja została uchylona w trybie autokontroli. Zwrócił uwagę, że Skarżąca nie powinna w ogóle figurować w rejestrze straży granicznej, lecz powinna przedłożyć dokument potwierdzający legalny pobyt i dostęp do rynku pracy. Dodał też, że brak było podstaw do zobowiązania Skarżącej do zwrotu świadczeń za okresy 2021/2022 i 2022/2023 ponieważ upłynął termin dwóch lat od ich wypłaty.Decyzją nr [...] z dnia 26 września 2025 r. Prezes ZUS uchylił decyzję z dnia 13 sierpnia 2025 r. w całości, i orzekł o przyznaniu Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. w kwocie 800 zł miesięcznie, oraz odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od dnia 1 lipca 2024 r. do 31 maja 2025 r.Organ wyjaśnił, że obywatele Ukrainy, którzy mieszkali w Polsce przed 24 lutego 2022 r. i ubiegają się o świadczenie wychowawcze na dzieci, które przybyły do Polski po 23 lutego 2022 r. muszą spełnić warunek legalnego pobytu w Polsce wraz z dostępem do rynku pracy zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W odniesieniu do tych osób nie ma zastosowania art. 2 ust. 2 oraz art. 26 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Skarżąca przedłożyła Kartę Pobytu wydaną 17 sierpnia 2017 r. potwierdzającą prawo do legalnego pobytu i pracy na terytorium Polski do 30 czerwca 2020 r., następnie na mocy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji - do 31 lipca 2023 r., oraz na mocy ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw - do 30 września 2025 r. Organ odwoławczy zaznaczył jednak, że w związku ze zgłoszeniem wniosku UKR-IW informującego o wyjeździe z Polski dnia 17 czerwca 2024 r., prawo do świadczenia nie przysługuje od dnia 18 czerwca 2024 r., zatem brak było podstaw do jego przyznania w okresie od 1 lipca 2024 r. do 31 maja 2025 r.Decyzja została doręczona w dniu 26 września 2025.Postanowieniem z dnia 22 października 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 1384/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do tut. Sądu.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe.Bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego ma miejsce, gdy w toku postępowania, a przed wydaniem wyroku przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Taka sytuacja zaistnieje w szczególności wówczas, gdy zaskarżony akt zostanie pozbawiony bytu prawnego w rezultacie skorzystania przez organ z uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją, organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję.W rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia 13 sierpnia 2025 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego w następstwie wydania przez organ decyzji z dnia 26 września 2025 r. nr 010070/680/4802415/2024, [...]. Decyzja z dnia 26 września 2025 r. nie została zaskarżona do sądu administracyjnego. W tej sytuacji, skoro zaskarżona decyzja, została wyeliminowana z obrotu prawnego, to postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe wobec braku przedmiotu zaskarżenia. Powyższe skutkować musiało koniecznością umorzenia postępowania sądowego. Sąd nie kontroluje natomiast aktu autokontrolnego, gdyż naruszałoby to zasadę skargowości. Na akt wydany w trybie autokontroli przysługuje bowiem skarga bezpośrednio do sądu administracyjnego.W tym stanie sprawy, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.