Wyrok - II SA/Bk 261/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku - z dnia 2 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Jakub Dębowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 13 marca 2026 r. nr WG-IV.7534.12.2025.SI w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchOddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Jakub Dębowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 13 marca 2026 r. nr WG-IV.7534.12.2025.SI w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruch
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
stwierdzono zasiedzenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
samorząd terytorialny
odszkodowanie
Role w sprawie
Skarb Państwa
wnioskodawca / wnioskodawczyni
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
2 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Przewodniczący
Anna Bartłomiejczuk
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z 13 marca 2026 r. nr WG-IV.7534.12.2025.SI, Wojewoda Podlaski (dalej: "Wojewoda") utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku (dalej: "Prezydent") z 19 grudnia 2025 r. nr DSK-VI.6821.2.1.2024, umarzającą postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w Białymstoku przy ul. K. 3, przejętą na rzecz Skarbu Państwa.U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.W dniu 20 maja 2024 r. E. K. (dalej także jako: "skarżąca"), spadkobierczyni poprzedniego właściciela nieruchomości - A. G., wniosła o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w Białymstoku przy ul. K. 3, która miała zostać przejęta przez Skarb Państwa bez uprzedniego ustalenia kompensaty. Wnioskodawczyni wskazała, że nieruchomość ta stanowiła mienie jej poprzedników prawnych, a jej przejęcie nastąpiło w sposób nieuprawniony, mimo wcześniejszych starań właściciela o uregulowanie sytuacji prawnej i uzyskanie rekompensaty. Podniosła, że z dokumentacji przechowywanej niegdyś w byłym Archiwum Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku wynikało wprost, że niniejsze mienie przewidziane było do wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa (Gminy Białystok) na zasadach ogólnych, tj. poprzez jego nabycie w drodze wykupu, w związku z istniejącym w tym zakresie planem budowy żłobka oraz zaplecza istniejącej obecnie szkoły im. K.Po rozpatrzeniu wniosku Prezydent postanowieniem z 17 września 2024 r., działający jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za szkodę powstałą w wyniku nieuprawnionego zaboru mienia A. G., tj. nieruchomości przy ul. K. 3 w Białymstoku. Prezydent uznał, że działki nr [...] i [...] przy ul. K. 3, stanowiące uprzednio własność A. G. i M. M. G., zostały nabyte na własność Skarbu Państwa w drodze postępowania cywilnego i nie miało charakteru postępowania administracyjnego, a tym samym wniosek w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu przejęcia przez Skarb Państwa prawa własności ww. nieruchomości nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej.Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie do Wojewody, który postanowieniem z 31 października 2024 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę Prezydentowi do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda stwierdził, że organ I instancji powołując się w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia na przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n. jako przesłankę odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Białymstoku przy ul. K. 3, dokonał oceny jego zasadności w świetle przepisów prawa materialnego, a taka ocena jest oceną merytoryczną, która może być dokonana wyłącznie w ramach postępowania administracyjnego, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie. Wskazano, że przewidziana w art. 61a § 1 k.p.a. podstawa odmowy wszczęcia postępowania dotyczy tych przypadków, w których niespełnienie przesłanek procesowych ujawnia się już na etapie złożenia wniosku, a stwierdzenie tej okoliczności nie wymaga rozbudowanych czynności wyjaśniających. W przeciwnym razie należy postępowanie administracyjne przeprowadzić i zakończyć je w formie decyzji.Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent postanowieniem z 4 grudnia 2024 r. odmówił wszczęcia postępowania, podając w uzasadnieniu, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości przy ul. K. 3 ma charakter sprawy cywilnej, stąd też wniosek o ustalenie odszkodowania za ww. nieruchomość nie może być rozpatrzony na drodze postępowania administracyjnego. Na powyższe postanowienie wniesiono zażalenie do Wojewody.Wojewoda postanowieniem z 15 stycznia 2025 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że postanowienie podlega uchyleniu z uwagi na niewypełnienie przez organ I instancji zaleceń zawartych w poprzednio wydanym w sprawie postanowieniu organu zażaleniowego z 31 października 2024 r., w którym wskazano, że odmówić wszczęcia postępowania w takiej sprawie wolno będzie jedynie wówczas, gdy brak statusu prawnego strony u wnioskodawczym będzie oczywisty i jego ustalenie nie będzie wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. W warunkach wniosku skarżącej z 20 maja 2024 r. i wobec zakreślonego stanu prawnego sprawy, postępowanie administracyjne w istocie jest bezprzedmiotowe, a właściwą reakcją organu powinno być umorzenie postępowania przewidziane w art. 105 § 1 k.p.a.Na powyższe postanowienie E. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Niemniej jednak pismem z 27 lutego 2025 r. cofnęła skargę. WSA postanowieniem z 10 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Bk 362/25, orzekł o umorzeniu postępowania sądowego.Po powtórnym rozpatrzeniu sprawy Prezydent, działający jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, decyzją z 19 maja 2025 r. umorzył postępowanie administracyjne. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do Wojewody.Wojewoda decyzją z 8 lipca 2025 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy wskazał m.in., że Prezydent powinien jednoznacznie określić przedmiot żądania, zanim podejmie dalsze czynności procesowe. Stwierdził także, że w sprawie występują istotne wątpliwości co do właściwego zakresu żądania skarżącej. W szczególności nie ustalono, czy wolą strony jest uzyskanie zwrotu nieruchomości znajdującej się przy ulicy K. 3, czy też uzyskanie należnego odszkodowania. Organ powinien również ustalić, jakie są relacje pomiędzy nieruchomością położoną przy ul. K. 3 a nieruchomością położoną przy ul. K. 5, gdyż zarówno Sąd Powiatowy dla Miasta Białegostoku i Sąd Okręgowy w Białymstoku w treści orzeczeń wskazywali na adres w Białymstoku przy ul. K. 5. Ponadto w toku ponownie prowadzonego postępowania Prezydent powinien przeanalizować pismo Dyrektora Archiwum Państwowego w Białymstoku z 1 lipca 2024 r., skierowane do E. K.Opisaną na wstępie decyzją z 19 grudnia 2025 r. Prezydent umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w Białymstoku przy ul. K. 3, przejętą na rzecz Skarbu Państwa.W pierwszej kolejności organ wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie i wypłata odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Białymstoku przy ul. K. 3. Wniosek złożony przez skarżącą dotyczył naprawienia szkody wyrządzonej następcy prawnemu właściciela przedmiotowej nieruchomości w formule jej kompensaty finansowej. Również w późniejszych pismach strona podtrzymywała stanowisko dotyczące żądania rekompensaty finansowej związanej z utratą praw do tej nieruchomości. Na żadnym etapie postępowania strona nie wniosła o zwrot nieruchomości.Prezydent podkreślił, że – wykonując zalecenia Wojewody – przeprowadził ponowną analizę całego materiału dowodowego, w tym wszystkich dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, jak również dokumentów przedłożonych przez stronę postępowania. Analiza akt sprawy z 1955 r. dotyczącej przekazania przez B.w Białymstoku dziesięciu nieruchomości m.in. przy ul. K. 3 na rzecz Prezydium Miejskiej Rady Narodowej nie ujawniła żadnych nowych informacji mających znaczenie dla sprawy. Ponadto nie odnaleziono dokumentacji dotyczącej korespondencji kierowanej przez A. G. do Urzędu Miasta w Białymstoku z 25 lutego 1991 r. w sprawie zgłoszenia swoich praw do nieruchomości położonej w Białymstoku przy ul. K. 3 (księga hipoteczna ]...]), które to pismo zostało przesłane według właściwości Urzędowi Rejonowemu w Białymstoku, a następnie zwrócone do Urzędu Miejskiego w Białymstoku, poza pismami przekazanymi przez stronę postępowania.Organ wskazał, że dokonując analizy pełnej treści księgi hipotecznej numer [...] prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości ustalono, że nieruchomość położona przy ul. K. pod miejskim numerem [...], policyjnym nr [...]w części A) o pow. 8899 m2 wydzielona została z księgi hipotecznej nr [...], a w części B) o pow. 3147 m2 wydzielona została z księgi hipotecznej nr [...]. Wpisy ww. nieruchomości zostały dokonane na podstawie wniosku z 25 września 1924 r., a jako właściciele wpisani byli A. G. i M.-M. G. na podstawie aktu notarialnego z 12 sierpnia 1924 r., którym to Państwo R. sprzedali nieruchomość, dla której prowadzone były księgi hipoteczne nr [...]i nr [...], na rzecz A. G. i M. M. G.. W działach III i IV natomiast wpisane były liczne długi i obowiązki hipoteczne, a jako wierzyciele wpisany był m.in. Skarb Państwa z tytułu podatku dochodowego. Akt księgi hipotecznej [...]i [...]natomiast nie odnaleziono. Prezydent zaznaczył, że nieruchomość ujawniona w ww. księdze hipotecznej posiadała numer porządkowy [...]. Numer ten odnosił się do całego, niepodzielonego wówczas obszaru gruntowego stanowiącego jedną nieruchomość. W następnych latach teren ten został poddany podziałom geodezyjnym, w wyniku których wydzielono z niego odrębne działki ewidencyjne. Poszczególne działki uzyskały nowe, odmienne numery porządkowe oraz przypisane do nich numery uliczne, zgodnie z ówczesną organizacją przestrzenną i zasadami adresacji.Dalej Prezydent wyjaśnił, że w wyniku ponownej kwerendy dokumentów archiwalnych zgromadzonych w Departamencie Geodezji Urzędu Miejskiego w Białymstoku ustalono, że zgodnie ze sporządzoną w 1958 r. księgą protokołów ustalenia granic oraz właścicieli lub osób władających nieruchomościami położonych na obszarze administracyjnym miasta Białystok przy ul. K. w skład mienia opuszczonego przez G. wchodzą działki numer [...]przy ul. K. 5, [...] przy ul. K. 3, [...] przy ul. K. 3 i [...] przy ul. K. 5. Zgodnie z rejestrem pomiarowym sporządzonym w 1960 r. dz. nr [...] posiadała pow. 0,[...]94 ha, dz. nr [...] posiadała pow. 0,1606 ha, dz. nr [...] posiadała pow. 0,0765 ha i dz. nr [...] posiadała pow. 0,15[...] ha, co daje łącznie 0,8914 ha. Całkowita powierzchnia ww. działek w przybliżeniu odpowiada powierzchni nieruchomości zapisanej w księdze hipotecznej nr [...] w części A), a niewielka różnica w powierzchni może wynikać z faktu, że podział przedmiotowego terenu powodował ustalenie nowych granic i ich dostosowanie do aktualnych potrzeb oraz pomiarów geodezyjnych. W efekcie powyższych czynności powierzchnia działek powstałych z pierwotnej nieruchomości mogła różnić się od powierzchni wskazanej w księdze hipotecznej sprzed podziałów.Prezydent zaznaczył, że działki numer [...] i [...] uległy podziałom i zyskały nowe numery, tj.: (-) dz. nr [...] podzieliła się na działki numer [...]/1 o pow. 0,0070 ha i [...]/2 o pow. 0,[...] ha, co daje łącznie 0,[...] ha; (-) dz. nr [...] podzieliła się na dz. nr [...]/1 o pow. 0,0087 ha i [...]/2 o pow. 0,[...]ha, co daje łącznie 0,[...] ha. W wyniku odnowienia ewidencji gruntów i budynków miasta Białegostoku działki nr [...], [...], [...]/2 i [...]/2 weszły w skład działek oznaczonych w obrębie 11 - Śródmieście numerami [...],[...] i [...]. Działki numer nr [...] i [...] przy ul. K. 3, stanowiące uprzednio własność A. G. i M. M. G., zostały nabyte na własność Skarbu Państwa w drodze postępowania cywilnego.Postanowieniem Sądu Powiatowego dla Miasta Białegostoku w Białymstoku Wydział Cywilny z 23 września 1958 r., sygn. akt Ns 413/58, stwierdzono nabycie przez Skarbu Państwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Finansowy w Białymstoku przez zasiedzenie własności nieruchomości opuszczonej położonej w Białymstoku przy ul. K. 5, składającej się z placu o pow. 1440 m2, na podstawie art. 34 dekretu z dnia 8 marca 19[...] r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Z załączonej do postanowienia mapy wynika, że nabyta nieruchomość odpowiada działce nr [...]. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku Wydział I Cywilny z 22 listopada 2000 r., sygn. akt I C 1854/99, sprostowanym postanowieniem z 10 kwietnia 2001 r., sygn. akt I C 1854/99, ustalono, że z dniem 31 grudnia 1955 r. Skarb Państwa stał się właścicielem m.in. nieruchomości położonej w Białymstoku przy ul. K. 5, oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] – Ś. numerem [...] o pow. 0,2663 ha. Z załączonej do akt mapy wynika, że nabyta nieruchomość odpowiada działce nr [...] i [...]. Natomiast działka numer [...], odpowiadająca działce numer [...], zgodnie z dokumentacją zgromadzoną w księdze wieczystej nr [...], i stanowiącą podstawę wpisu Skarbu Państwa jako właściciela, przejęta została na własność Skarbu Państwa orzeczeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych nr OR2-832/1/15/62 z 6 marca 1962 r., na podstawie art. 17 pkt 2 lit b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu pranego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Ponadto organ wskazał, że w dokumentach akt Sądu Rejonowego w Białymstoku II Wydział Cywilny, sygn. akt 213/94, dotyczących zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości sąsiednich nr [...]/1, [...]/1 i [...]/2, znajduje się formularz nr 1 dotyczący spisu przedsiębiorstw wcielonych do zakładu – B. w Białymstoku. Pod poz. 14 figuruje wpis - przędzalnia – G. M. i J., adres Białystok przy ul. K. 3 i 5.Odnosząc się natomiast do nieruchomości o powierzchni 3147 m2 opisanej w księdze hipotecznej nr [...] w pkt B) organ wskazał, że w archiwum Departamentu Geodezji Urzędu Miejskiego w Białymstoku nie odnaleziono zapisów ani dokumentów świadczących, że A. G. był właścicielem nieruchomości innych niż opisane wyżej działki. Dokonując jednakże analizy zapisów widniejących w księdze protokołów ustalenia granic oraz właścicieli lub osób władających nieruchomościami położonych na obszarze administracyjnym miasta Białystok z 15 września 1958 r., działka numer [...] o pow. 3772 m2 przy ul. K. zapisana została na własność spadkobierców F. R., który według wpisu w księdze hipotecznej [...] sprzedał nieruchomość o pow. 3147 m2 na rzecz A. G. i M. - M. G., co nie zostało uwidocznione w ww. księdze protokołów. W ocenie Prezydenta za powyższym przemawia fakt, że na mapie z 1959 r. sporządzonej przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku teren odpowiadający działkom numer [...], [...], [...], [...] oraz [...] ukazany jest jako jedna nieruchomość o powierzchni 12 700 m2. Powyższa mapa pozyskana została z akt Sądu Powiatowego w Białymstoku, sygn. akt 761/59, dotyczących zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości sąsiedniej. Badając stan prawny działki numer [...] ustalono, że w wyniku odnowienia ewidencji gruntów i budynków miasta Białegostoku weszła ona w skład działek [...]i [...]/2.Dalej Prezydent wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Białymstoku II Wydział Cywilny z 16 lutego 1996 r., sygn. akt II Ns 1406/94, Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie prawo własności nieruchomości położonej w Białymstoku przy ul. K. 3, oznaczonej numerem [...]/2 o pow. 0,8077 ha. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku Wydział I Cywilny z 22 listopada 2000 akt I C 1854/99, sprostowanym postanowieniem z 10 kwietnia 2001 r,, sygn. akt I C 1854/99, ustalono, że z dniem 31 grudnia 1955 r. Skarb Państwa stał się właścicielem m.in. nieruchomości położonej w Białymstoku przy ul. K., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu 11 - Śródmieście numerem [...] o pow. 0,1704 ha, na podstawie art. 34 dekretu z dnia 8 marca 19[...] r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich.Organ podkreślił, że zagadnienia wywłaszczania nieruchomości i wypłaty odszkodowań są uregulowane w ustawie o gospodarce nieruchomościami, a w szczególności w dziale III rozdzialu 4 i 5. Organ przytoczył art. 128 ust. 1, 129 ust. 1 oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Wskazał, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość należne jest każdemu z podmiotów wywłaszczanych praw rzeczowych, które to istnieją w chwili orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Istnienie tych praw musi być stwierdzone dokumentami, z którymi ustawodawca wiąże skutek ustanowienia lub stwierdzenia istnienia tych praw. Organ powołał się także na art. 34 dekretu z dnia 8 marca 19[...] r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, wskazując, że przepisy dekretu nie przewidywały możliwości wypłacenia odszkodowania, a przejęcie nieruchomości na Skarb Państwa w trybie art. 1 i art. 34 dekretu, nie jest wywłaszczeniem w rozumieniu przepisów obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami.Dalej wskazał na art. 112 ust. 2 u.g.n. i stwierdził za orzecznictwem, że w przypadku pozbawienia prawa do własności nieruchomości w innym trybie niż wywłaszczenie aktem indywidualnym, przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mogą stanowić źródła obowiązku odszkodowawczego, co oznacza, że wszelkie ewentualne roszczenia byłych właścicieli, jak również ich następców prawnych mogą być realizowane na drodze cywilnej, nie zaś na drodze administracyjnej. W okolicznościach niniejszej sprawy o cywilnym charakterze przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów ww. dekretu przesądza stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości na podstawie ww. postanowienia Sądu Powiatowego dla Miasta Białegostoku w Białymstoku i wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku.Końcowo Prezydent powołał się na art. 105 k.p.a. i stwierdził, że mając na uwadze powyższe oraz fakt, że nabycie przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło w drodze postępowania cywilnego i nie miało charakteru postępowania administracyjnego, a w obowiązującym systemie prawnym brak jest przepisu prawa materialnego, który upoważniałby organ administracji publicznej do jej rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej, zarówno pozytywnej jak i negatywnej, organ administracyjny zobowiązany jest wydać decyzję administracyjną o umorzeniu tego postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość w trybie art. 105 § 1 k.p.a.Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca. Podtrzymała wcześniejsze zarzuty podnoszone w sprawie, wnosząc o naprawienie szkody związanej z przejęciem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. W ocenie skarżącej "rozstrzygnięcia administracyjne, które to legły u podstawy późniejszych działań o profilu wieczysto-księgowym, zawierały oczywiste wady w rozumieniu znamion art. 1[...] k.p.a.".Wskazaną na wstępie decyzją z 13 marca 2026 r. Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.W pierwszej kolejności Wojewoda wskazał, że zarzuty dotyczące naruszenia art. 1[...] k.p.a., zawarte w piśmie skarżącej z 12 grudnia 2025 r., które zostało przekazane Wojewodzie przy piśmie z 13 stycznia 2026 r., zostały rozpatrzone w toku postępowania odwoławczego.Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji wypełnił zalecenia zawarte w decyzji kasacyjnej z 8 lipca 2025 r., gromadząc niezbędny materiał dowodowy i dokonując szerokiej analizy okoliczności związanych z przejęciem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w Białymstoku, tj.: przy ul. K. 3 oraz przy ul. K. 5.W ocenie organu odwoławczego w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że działki nr [...] o pow. 0,1606 ha i nr [...] o pow. 0,0765 ha, położone w Białymstoku przy ul. K. 3, stanowiące uprzednio własność A. G. i M. M. G., zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w drodze postępowania cywilnego. Ponadto organ I instancji wyjaśnił kwestię dot. nieruchomości o powierzchni 3147 m2, ujawnionej w księdze hipotecznej nr [...] w pkt B) stwierdzając, iż w archiwum Departamentu Geodezji Urzędu Miejskiego w Białymstoku nie odnaleziono zapisów ani dokumentów świadczących, że A. G. był właścicielem nieruchomości innych niż opisane wyżej działki.W rozpoznawanej sprawie skarżąca, jako następca prawny ojca A.a G., domagała się od organów administracji publicznej ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Białymstoku przy ul. K. 3. Tymczasem, jak wynika z ustaleń wskazanych wyżej orzeczeń sądów powszechnych, przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa. Skarb Państwa stał się bowiem jej właścicielem w trybie art. 34 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 19[...] r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13 poz. 87, z późn. zm.). Zgodnie z przepisem art. 34 ust. 1 tego dekretu, własność majątków opuszczonych podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w drodze przedawnienia (zasiedzenia), które stanowi instytucję prawa cywilnego. W tej sytuacji, skoro sprawa przejęcia nieruchomości położonej w Białymstoku przy ul. K. 3 ma charakter sprawy cywilnej, to nie budzi żadnych wątpliwości fakt, że wniosek skarżącej o ustalenie odszkodowania za tą nieruchomość nie mógł być rozpatrzony w formie decyzji administracyjnej na drodze postępowania administracyjnego. Wojewoda stwierdził, że gdyby tego rodzaju roszczenie mogło być rozpatrywane na drodze administracyjnej, zostałoby przekazane na mocy przepisów szczególnych do właściwości organów administracyjnych. W przepisach obowiązującego prawa brak jest jednak takich regulacji, co oznacza, że sprawa ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 1[...]8, z póżn. zm. - dalej jako "k.p.c.") jest sprawą cywilną i mogłaby być ewentualnie przedmiotem odrębnego postępowania przed właściwym sądem powszechnym.W konsekwencji Wojewoda uznał, że brak jest materialnoprawnej podstawy do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, a zatem postępowanie administracyjne było bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., co uzasadniało jego umorzenie.Wojewoda uznał także, że podnoszone przez skarżącą zarzuty naruszenia art. 156 § 1 pkt 2, 4 i 7 k.p.a. z przyczyn oczywistych nie zasługują na uwzględnienie.Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniosła skarżąca.Skarżąca podtrzymała w całości dotychczasowe stanowisko i wnioski formułowane w toku postępowania administracyjnego, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu próbę uniknięcia odpowiedzialności za szkodę majątkową, która - jej zdaniem - powstała w wyniku przejęcia (zawłaszczenia) nieruchomości należącej do jej ojca, A. G.. Podała, że jest jedyną prawną następczynią właściciela tej nieruchomości, co przesądza o jej legitymacji do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Podniosła, że w toku całego postępowania, zarówno na etapie działań organu I instancji, jak i postępowania odwoławczego przed Wojewodą, organy w sposób powtarzalny i świadomy pomijały istotne okoliczności faktyczne i prawne, w szczególności dotyczące statusu własnościowego nieruchomości oraz dokumentów mających potwierdzać prawa jej ojca do nieruchomości położonej przy ul. K. 3 w Białymstoku. W jej ocenie organy koncentrowały się wyłącznie na argumentacji prowadzącej do wyłączenia odpowiedzialności Skarbu Państwa i uniknięcia obowiązku naprawienia szkody. Wskazała również, że z przedstawionych dokumentów sądowych wynika w sposób jednoznaczny, że jej ojciec posiadał prawa właścicielskie do spornej nieruchomości, a tym samym istniały podstawy do jej zwrotu lub kompensaty finansowej. Skarżąca stwierdziła także, że mimo istnienia takiej dokumentacji, nieruchomość została zakwalifikowana jako mienie przeznaczone do dyspozycji podmiotów trzecich, co jej zdaniem stanowiło działanie niezgodne z prawem.Zdaniem skarżącej następstwo prawne po poprzednich właścicielach zostało ujawnione już w latach 19[...]–19[...], kiedy składane były wymagane dokumenty potwierdzające prawa własności, co wykluczało możliwość uznania nieruchomości za mienie opuszczone w rozumieniu przepisów dekretu z 19[...] r. W konsekwencji kwestionowała ona legalność późniejszych działań organów państwowych, które doprowadziły do przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa.Skarżąca zarzuciła ponadto, że w postępowaniu sądowym prowadzonym przed Sądem Okręgowym w Białymstoku (sygn. akt I C 1854/99) oraz wcześniejszym postępowaniu przed Sądem Powiatowym w Białymstoku (sygn. akt Ns 413/58) doszło do rażących uchybień proceduralnych. W jej ocenie organy administracji oraz Miasto Białystok miały świadomie zniekształcić rzeczywisty stan własnościowy nieruchomości, co doprowadziło do wydania wadliwych orzeczeń sądowych dotyczących zasiedzenia i nabycia własności przez Skarb Państwa. W tym kontekście skarżąca zarzuciła organom celowe pominięcie jej ojca jako strony postępowania, co pozbawiło go możliwości obrony swoich praw własnościowych. Wskazała, że takie działanie miało charakter świadomy i prowadziło do naruszenia podstawowych zasad postępowania oraz skutkowało wadliwością wydanych rozstrzygnięć.Reasumując, skarżąca wniosła o uznanie wcześniejszych działań organów i rozstrzygnięć dotyczących nieruchomości przy ul. K. 3 za dotknięte rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., podnosząc, że skutkiem tych naruszeń było bezprawne pozbawienie jej poprzednika prawnego własności nieruchomości oraz brak należnej kompensaty.W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.Organ odwoławczy wskazał, że skarga stanowi w istocie powtórzenie dotychczasowych zarzutów i twierdzeń, w szczególności dotyczących bezprawnego przejęcia nieruchomości należącej do jej poprzednika prawnego oraz wadliwości historycznych orzeczeń sądowych dotyczących nabycia własności przez Skarb Państwa. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko, że sporne działki zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie cywilnoprawnym, w wyniku postępowań zakończonych prawomocnymi orzeczeniami sądów powszechnych, tj. postanowieniem z 1958 r. oraz wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku z 2000 r., wydanym na podstawie przepisów dekretu z 8 marca 19[...] r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. W obowiązującym zaś systemie prawnym brak jest normy kompetencyjnej, która pozwalałaby organom administracji publicznej na ustalenie odszkodowania w takiej sytuacji w drodze decyzji administracyjnej.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja Wojewody Podlaskiego o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Białymstoku przy ul. K. 3.Materialnoprawną podstawę wydania powyższej decyzji stanowił art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Zgodnie z treścią tego przepisu, gdy postępowanie stało się z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.W tym miejscu wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd w składzie obecnym w pełni podziela przyjmuje się, że sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Innymi słowy, przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie ma podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza bowiem brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2015 r. sygn. akt II OSK 929/14).W rozpoznawanej sprawie niespornym jest, że skarżąca jako następca prawny ojca A. G. domagała się od organów administracji publicznej ustalenia i wypłacenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Białymstoku przy ul. K. 3. Swój wniosek oparła o treść przepisu art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2024 r., poz. 11[...] ze zm., dalej jako: "u.g.n."). Zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Z kolei zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.Mając na uwadze powyższe, organy obu instancji dokonały szczegółowej analizy okoliczności związanych z przejęciem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w Białymstoku przy ulicy K. 3 oraz K. 5. Na podstawie zapisów w księdze hipotecznej nr [...] ustalono, że nieruchomość położona przy ul. K. pod miejskim numerem [...], policyjnym nr [...], w części A) o pow. 8899 m2, wydzielona została z księgi hipotecznej nr [...], a w części B) o pow. 3147 m2, wydzielona została z księgi hipotecznej nr [...], gdzie jako właściciele ujawnieni byli: A. G. i M.-M. G.. Wpisy nieruchomości zostały dokonane na podstawie wniosku z dnia 25 września 1924 r. Natomiast zgodnie z Księgą Protokołów sporządzoną w 1958 r., dotyczącą ustalenia granic oraz właścicieli lub osób władających nieruchomościami położonych na obszarze administracyjnym miasta Białystok, przy ul. K. stwierdzono, że w skład mienia opuszczonego przez G. wchodzą działki: nr [...] o pow. 0,[...]94 ha, położona przy ul. K. 5, nr [...] o pow. 0,1606 ha, położona przy ul. K. 3, nr [...] o pow. 0,0765 ha, położona przy ul. K. 3 i nr [...] o pow. 0,15[...] ha, położona przy ul. K. 5. Zgodnie z rejestrem pomiarowym sporządzonym w 1960 r., działka: nr [...], położona przy ul. K. 5, posiadała pow. 0,[...]94 ha; nr [...] położona przy ul. K. 3. posiadała pow. 0,1606 ha; nr [...] położona przy ul. K. 3, posiadała pow. 0,0765 ha, i nr [...], położona przy ul. K. 5, posiadała pow. 0,15[...] ha. Następnie działka nr [...] uległa podziałowi na działki: nr [...]/1 o pow. 0,0070 ha i nr [...]/2 o pow. 0,[...]24 ha (łączna pow. 0,[...]94 ha); zaś działka nr [...] powstały działki: nr [...]/1 o pow. 0,0087 ha i nr [...]/2 o pow. 0,1[...]2 ha (łączna pow. 0,15[...] ha). W wyniku odnowienia ewidencji gruntów i budynków miasta Białegostoku działki nr [...], nr [...], nr [...]/2 i nr [...]/2 weszły w skład działek nr: [...],[...]i [...]położonych obręb [...]- Ś.Następnie działki nr [...] o pow. 0,1606 ha i nr [...] o pow. 0,0765 ha zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w drodze postępowania cywilnego. Postanowieniem Sądu Powiatowego Wydział Cywilny z dnia 23 września 1958 r., sygn. akt NS 413/58, Sąd stwierdził nabycie przez Skarbu Państwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Finansowy w Białymstoku przez zasiedzenie własności nieruchomości opuszczonej położonej w Białymstoku przy ul. K. 5 składającej się z placu o pow. 1440 m2 na podstawie art. 34 dekretu z dnia 8 marca 19[...] r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (z załączonej do postanowienia mapy wynika, nabyta nieruchomość odpowiada działce nr [...]), zaś Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny wyrokiem z dnia 22 listopada 2000 r., sygn. akt I C 1854/99 (sprostowanym postanowieniem z 10 kwietnia 2001 r., sygn. akt I C 1854/99), stwierdził, że z dniem 31 grudnia 1955 r. Skarb Państwa stał się właścicielem m.in. nieruchomości położonej w Białymstoku przy ul. K. 5, oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu - Śródmieście, nr [...] o pow. 0,2663 ha. Z załączonej do akt mapy wynika, że nabyta nieruchomość odpowiada działce nr [...] i nr [...].Działka nr [...] (powstała z działki nr [...]), zgodnie z dokumentacją zgromadzoną w Księdze Wieczystej Kw Nr [...], w której jako właściciela ujawniono Skarb Państwa, przejęta została na własność Skarbu Państwa orzeczeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 6 marca 1962 r., nr OR2-832/1/15/62, na podstawie art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. z 1958 r. Nr 11 poz. 37, z późn. zm.). Natomiast w dokumentach akt Sądu Rejonowego w Białymstoku II Wydział Cywilny, sygn. akt 213/94, dotyczących zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości sąsiednich, oznaczonych jako działki: nr [...]/1, nr [...]/1 i nr [...]/2, znajduje się formularz nr 1 dot. spisu przedsiębiorstw wcielonych do B. im. D. w Białymstoku, w którym pod poz. 14 widnieje wpis: przędzalnia, G. M. i J., adres Białystok, przy ul. K. 3 i 5.Odnośnie zaś nieruchomości o powierzchni 3147 m2, ujawnionej w księdze hipotecznej nr [...] w pkt B) stwierdzono, że w archiwum Departamentu Geodezji Urzędu Miejskiego w Białymstoku nie odnaleziono zapisów ani dokumentów świadczących, że A. G. był właścicielem nieruchomości innych niż opisane wyżej działki. Ponadto ustalono, że z zapisów widniejących w Księdze Protokołów ustalenia granic oraz właścicieli lub osób władających nieruchomościami, położonymi na obszarze administracyjnym miasta Białystok z 15 września 1958 r. bezspornie wynika, że działka nr [...] o pow. 33772 m2, położona w Białymstoku przy ul. K., zapisana na własność spadkobierców F. R., który według wpisu w księdze hipotecznej nr [...] sprzedał nieruchomość o pow. 33772 m2 na rzecz A. G. i M. G., co nie zostało uwidocznione w ww. księdze protokołów.Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowymi i jako takie nie budzą wątpliwości Sądu, nie są też co do zasady kwestionowane przez stronę skarżącą.Z powyższych ustaleń bezspornie natomiast wynika, że działki nr [...] o pow. 0,1606 ha i nr [...] o pow. 0,0765 ha, położone w Białymstoku przy ul. K. 3, stanowiące uprzednio własność A. G. i M. M. G., zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w drodze postępowania cywilnego, zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego dla Miasta Białegostoku w Białymstoku Wydział Cywilny z dnia 23 września 1958 r., sygn. akt Ns 413/58 oraz wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku Wydział I Cywilny z dnia 22 listopada 2000 r., sygn. akt I C 1854/99 (sprostowanym postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2001 r., sygn. akt I C 1854/99). Z dokonanych ustaleń wynika także, że na mapie (znajdującej się w aktach Sądu Powiatowego w Białymstoku, sygn. akt 761/59 w sprawie o zasiedzenie), sporządzonej w 1959 r. przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku, teren odpowiadający działkom nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] przedstawiony jest jako jedna nieruchomość o pow. 12 700 m2. Działka nr [...] w wyniku odnowienia ewidencji gruntów i budynków miasta Białegostoku weszła w skład działek nr [...] i nr [...]/2. Sąd Rejonowy w Białymstoku II Wydział Cywilny postanowieniem z dnia 16 lutego 1996 r., sygn. akt II NS 1406/94, stwierdził, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie prawo własności nieruchomości położonej w Białymstoku przy ul. K. 3, oznaczonej jako działka nr [...]/2 o pow. 0,8077 ha. Natomiast Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny wyrokiem z dnia 22 listopada 2000 r., sygn. akt I C 1854/99 (sprostowanym postanowieniem z 10 kwietnia 2001 r., sygn. akt I C 1854/99), stwierdził, że z dniem 31 grudnia 1955 r. Skarb Państwa stał się na podstawie art. 34 dekretu z dnia 8 marca 19[...] r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13 poz. 87, z późn. zm.) właścicielem m.in. nieruchomości położonej w Białymstoku przy ul. K., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] – Ś., nr [...] o pow. 0,1704 ha.Powyższe dowodzi, że nieruchomość będąc przedmiotem niniejszego postepowania na podstawie przywołanych wyżej orzeczeń sądów powszechnych przeszła na własność Skarbu Państwa w trybie art. 34 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 19[...] r. W myśl tego przepisu, Skarb Państwa i związki samorządu terytorialnego nabywały przez przedawnienie (zasiedzenie) tytuł własności majątków opuszczonych, co do nieruchomości z upływem lat 10, a co do ruchomości z upływem lat 5, licząc w obu przypadkach od końca roku kalendarzowego, w którym wojna została ukończona. Stosownie zaś do art. 1 ust. 2 ww. dekretu, wszelki majątek (ruchomy i nieruchomy), osób które w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. utraciły jego posiadanie, a następnie go nie odzyskały, jest majątkiem opuszczanym w rozumieniu niniejszego dekretu. W ocenie organów treść ww. art. 34 ust. 1 dekretu jednoznacznie wskazuje, że własność majątków opuszczonych podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w drodze przedawnienia (zasiedzenia), które niewątpliwie stanowi instytucję prawa cywilnego. W okolicznościach niniejszej sprawy o cywilnym charakterze przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów tego dekretu przesądza stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości wskazanymi wyżej postanowieniami sądu powszechnego. W tej sytuacji, skoro sprawa przejęcia opisanej na wstępie nieruchomości ma charakter sprawy cywilnej, to nie budzi żadnych wątpliwości fakt, że wniosek skarżącej o ustalenie odszkodowania za ww. nieruchomość nie mógł być rozpatrzony w formie decyzji administracyjnej na drodze postępowania administracyjnego. Powyższe stanowisko Sąd w składzie obecnym w pełni aprobuje, albowiem odpowiada ono prawu.Przede wszystkim podkreślić należy, że przejecie nieruchomości na Skarb Państwa w trybie art. 34 ust. 1 dekretu nie jest wywłaszczeniem w rozumieniu przepisów obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. W judykaturze nie ma bowiem sporu, co do tego, że zgodnie z art. 34 ust. 1 ww. dekretu, własność majątków opuszczonych podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w drodze przedawnienia (zasiedzenia), które stanowi instytucje prawa cywilnego (por. wyrok NSA z 14 września 2023 r. I OSK 1091/20). Tymczasem jak słusznie podniosły organy, art. 128 ust. 1 u.g.n. przewiduje ustalenie odszkodowania wyłącznie w stosunku do pozbawienia prawa, polegającego na wywłaszczeniu. Jest to warunek niezbędny, który musi być uwzględniony przy wykładni tego przepisu, gdyż ma on zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu stosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Z treści tego ostatniego przepisu wynika, że przewiduje on dwie obligatoryjne przesłanki warunkujące wydanie odrębnej decyzji o odszkodowaniu. Po pierwsze niezbędnym wymogiem jest pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Po drugie koniecznym jest, aby obowiązujące przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania za pozbawienie prawa do nieruchomości. Nieodzownym i niezbędnym jest zatem istnienie w obowiązującym stanie prawnym podstawy prawnej do ustalenia odszkodowania. Zdaniem Sądu warunek ten nie został w sprawie spełniony. Nie bez znaczenia pozostaje bowiem fakt, że ustawodawca wprowadził do ustawy definicję legalną pojęcia "wywłaszczenia". Zgodnie z treścią art. 112 ust. 2 u.g.n., wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu lub ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Przepis art. 128 i nst. u.g.n. znajduje zatem zastosowanie jedynie w stosunku do nieruchomości wywłaszczonych, nie dotyczy natomiast spraw, gdzie doszło do nabycia tytułu własności nieruchomości w drodze przedawnienia (zasiedzenia). Instytucja przedawnienia (zasiedzenia), o czym była już mowa wyżej jest instytucją prawa cywilnego i mimo, że mocą omawianego dekretu tworzy skutek pozbawienia prawa nie może być uznana za wywłaszczenie w rozumieniu przepisów u.g.n., w szczególności ze względu na definicję tego pojęcia określoną w art. 112 ust. 2 u.g.n., zgodnie z którą wywłaszczenie ograniczone jest do odjęcia prawa w trybie decyzyjnym, zatem w drodze aktu indywidualnego. W przypadku pozbawienia w innym trybie niż wywłaszczenie aktem indywidualnym, art. 128 ust. 1 u.g.n. nie może stanowić źródła obowiązku odszkodowawczego (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r. I OSK 2635/14 oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 7 marca 2017 r. II SA/Bd 1[...]7/17). Oznacza to, że wszelkie ewentualne roszczenia byłych właścicieli, jak również ich następców prawnych mogą być realizowane na drodze cywilnej, nie zaś na drodze administracyjnej. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjny, w tym m.in. wyroku WSA w Łodzi z dnia 3 czerwca 2008 r. II SA/Łd 199/08, WSA w Gliwicach z dnia 10 grudnia 2008 r. II SA/Gl 835/08 oraz WSA w Warszawie z dnia 28 listopada 2011 r. I SA/Wa 1424/07 – wszystkie wyroki są prawomocne).Zgodzić się również należy ze stanowiskiem organów orzekających, że gdyby tego rodzaju roszczenie mogło być rozpatrywane na drodze administracyjnej, zostałoby przekazane na mocy przepisów szczególnych do właściwości organów administracyjnych. W przepisach obowiązującego prawa brak jest jednak takich regulacji, co oznacza, iż sprawa ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich w rozumieniu art. 1 k.p.a. jest sprawą cywilną i mogłaby być ewentualnie przedmiotem odrębnego postępowania przed właściwym sądem powszechnym.Podsumowując, skoro przedmiotowa sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej, gdyż jak zostało to już wyjaśnione, w obowiązującym systemie prawnym brak jest przepisu prawa materialnego, który upoważniałby organ administracji publicznej do jej rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej, zarówno pozytywnej jak i negatywnej, organ administracyjny zobowiązany był wydać decyzję administracyjną o umorzeniu tego postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość w trybie art. 105 § 1 k.p.a., co też w sprawie prawidłowo uczyniono.Z wyżej wskazanych przyczyn zaskarżonemu rozstrzygnięciu nie można czynić zarzutu naruszenia prawa materialnego.Powyższego stanowiska nie mogły podważyć zarzuty skargi, które co do zasady sprowadzały się kwestionowała legalność działań organów państwowych, które doprowadziły do wydania wadliwych - zdaniem skarżącej - orzeczeń sądowych dotyczących zasiedzenia i nabycia własności jej ojca przez Skarb Państwa. Przede wszystkim podkreślić należy, że w niniejszym postępowaniu sąd administracyjny związany jest przedmiotem sprawy zainicjowanym wnioskiem skarżącej o ustalenie wysokości i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejęta na rzecz Skarbu Państwa, a poza tym co istotne - nie ma kompetencji do poważania prawomocnych orzeczeń zapadłych w postępowaniu przed sądami powszechnymi, w tym przed Sądem Okręgowym w Białymstoku w sprawie o sygn. akt I C 1854/99 oraz wcześniejszym postępowaniu przed Sądem Powiatowym w Białymstoku - sygn. akt Ns 413/58. Z wyżej wskazanych względów wniosek skarżącej "o uznanie byłych działań Miasta Białegostoku za dotknięte rygorem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.", nie mógł zostać uwzględniony.Wbrew twierdzeniom skarżącej w niniejszej sprawie nie uchybiono także przepisom prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 k.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 k.p.a. w rozstrzygnięciu zawarto podstawowe jego elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.Końcowo wskazać należy, że stanowisko wyrażone w tej sprawie stanowi w całości powtórzenie poglądu oraz argumentów na jego poparcie wyrażonych przez WSA w Białymstoku w wyroku z 23 stycznia 2020 r. w sprawie II SA/Bk 778/19 (wyrok jest prawomocny – skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona wyrokiem NSA z 14 września 2023 r. I OSK 1091/20).Mając powyższe na względzie zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), o czym orzeczono jak na wstępie.Małgorzata Roleder M. Leszczyński Anna Bartłomiejczuk. w rozstrzygnięciu zawarto podstawowe jego elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.Końcowo wskazać należy, że stanowisko wyrażone w tej sprawie stanowi w całości powtórzenie poglądu oraz argumentów na jego poparcie wyrażonych przez WSA w Białymstoku w wyroku z 23 stycznia 2020 r. w sprawie II SA/Bk 778/19 (wyrok jest prawomocny – skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona wyrokiem NSA z 14 września 2023 r. I OSK 1091/20).Mając powyższe na względzie zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), o czym orzeczono jak na wstępie.Małgorzata Roleder M. Leszczyński Anna Bartłomiejczuk