Wyrok - I OSK 1430/23 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 2 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1607/22 w sprawie ze skargi D.P. i R.P. na decyzję MinisOddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1607/22 w sprawie ze skargi D.P. i R.P. na decyzję Minis
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Role w sprawie
cedent
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
2 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Anna Wesołowska
Podstawa prawna
art. 107
kpa
art. 138
kpa
art. 64
eppsa
art. 151
appsa
art. 183
ppsa
art. 174
ppsa
art. 53
ppsa
art. 3
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 10 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1607/22, po rozpoznaniu skargi D.P. i R.P. na decyzję Ministra Rozwoju, zwanego dalej "Ministrem", z dnia 5 czerwca 2020 r., nr DLI-IX.7615.156.2019.AR, w przedmiocie ustalenia odszkodowania, uchylił zaskarżoną decyzję a także zasądził od Ministra solidarnie na rzecz skarżących kwotę 1500 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną złożyła C. S.A. z siedzibą w W., zwana dalej "skarżącą kasacyjnie". Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości, podniesiono podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 143), zwanej dalej "P.p.s.a.".Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:1. art. 64e P.p.s.a. w związku z art. 151a § 2 P.p.s.a. z art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", oraz z art. 18 ust. 1, art. 18 ust. 1 lit. c) i art. 18 ust. 1 lit. d) ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1474 ze zm.), zwanej dalej "sepcustawą drogową", przez niezastosowanie i niezasadne uznanie, że nie ma podstaw do uznania, iż kwota ta (odszkodowania) winna być wypłacona wierzycielowi hipotecznemu, podczas gdy zgodnie z powołanym przepisem (to jest art. 18 ust. 1) wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ pierwszej instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania, jak również zgodnie z art. 18 ust. 1 lit. d) tej ustawy beneficjentem odszkodowania jest wierzyciel hipoteczny;2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie w celu zbadania istnienia i przysługiwania wierzycielowi hipotecznemu wierzytelności, niewystarczający jest odpowiedni wpis w księdze wieczystej, jak również niewystarczające jest złożenie przez wierzyciela hipotecznego pisma stanowiącego informację o stanie aktualnej wysokości wierzytelności.Skarżąca kasacyjnie w oparciu o powołane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie spółki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.W sprawie nie złożono odpowiedzi na skargę kasacyjną.W piśmie procesowym z dnia 11 maja 2026 r. (data wpływu do NSA 14 maja 2026 r.) D.P. oraz Z.P. poinformowali, że C. S.A. z siedzibą w W. przelała wierzytelność umową cesji wierzytelności z dnia 18 grudnia 2025 r. na rzecz B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. Do pisma procesowego dołączono kopię skierowanego do nich przez Prezesa Zarządu B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. zawiadomienia o przelewie wierzytelności z dnia 16 stycznia 2026 r.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd pierwszej instancji.Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).Skarżąca kasacyjnie spółka – na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - zaskarżonemu wyrokowi Sądu I instancji zarzuciła jedynie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podnosząc na tej podstawie dwa zarzuty. Pierwszy zarzut sformułowany w skardze kasacyjnej nie mógł zostać uwzględniony z dwóch powodów. Po pierwsze, powołano w nim przepisy postępowania, których w rozpoznawanej sprawie nie stosował i nie mógł stosować Sąd I instancji. Po drugie, w ramach tej podstawy kasacyjnej postawiono w istocie zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 18 ust. 1, art. 18 ust. 1 lit. c) i art. 18 ust. 1 lit. d) specustawy drogowej) przez ich niezastosowanie.Powołane w skardze kasacyjnej jako naruszone art. 64e P.p.s.a. w związku z art. 151a § 2 P.p.s.a. dotyczą instytucji sprzeciwu od decyzji kasacyjnej organu odwoławczego wydanej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. oraz sposobu rozpoznania i rozstrzygnięcia przez Sąd I instancji tego sprzeciwu. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi do Sądu I instancji była decyzja Ministra Rozwoju z dnia 5 czerwca 2020 r., którą to decyzją Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 30 września 2019 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie nieruchomości w związku z realizacja inwestycji drogowej w ramach realizacji zadania pod nazwą "[...]". Decyzja Ministra wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. ( a nie art. 138 § 2 K.p.a.), skarga od niej została złożona do Sądu I instancji na podstawie art. 53 P.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. (a nie na podstawie art. 64a - art. 64e P.p.s.a.), a wyrok został wydany na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. (a nie na podstawie art. 151a § 2 P.p.s.a. – oddalenie sprzeciwu). Żaden zatem z przepisów postępowania powołanych w skardze kasacyjnej jako niestosowany przez Sąd I instancji nie mógł zostać naruszony. W konsekwencji nie istnieje jakikolwiek związek przyczynowy między uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem Sądu I instancji. Również powołanie w ramach tej podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów prawa materialnego przez ich niezastosowanie bez wyraźnego powiązania z przepisami postępowania stosowanymi w sprawie przez Sąd I instancji dyskwalifikuje w tym zakresie skargę kasacyjną.Niezasadny jest także drugi z powołanych zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi I instancji błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie w celu zbadania istnienia i przysługiwania wierzycielowi hipotecznemu wierzytelności, niewystarczający jest odpowiedni wpis w księdze wieczystej, jak również niewystarczające jest złożenie przez wierzyciela hipotecznego pisma stanowiącego informację o stanie aktualnej wysokości wierzytelności.Należy przypomnieć, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, iż Minister w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji z dnia 5 czerwca 2020 r. nie przeanalizował i nie odniósł się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu przez D.P. i R.P. oraz do dokumentów przedłożonych przez nich w załączeniu do odwołania. Skarżący małżonkowie twierdzili w odwołaniu oraz w skardze do Sądu I instancji, że wierzytelność C. S.A. z siedzibą w W. zabezpieczona hipoteką na nieruchomości uległa przedawnieniu. Jako dowód tego twierdzenia przedłożyli do akt sprawy stosowne wyroki sądu powszechnego (wyrok Sadu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt [...] oraz wyrok Sadu Okręgowego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt [...]). Wskazali również, że organ nie ustalił czy C. S.A. z siedzibą w W. przysługuje tytuł wykonawczy uprawniający do prowadzenia postępowania egzekucyjnego z przejętej nieruchomości oraz czy sama wierzytelność nadal przysługuje. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu decyzji Ministra brak jest odniesienia do wskazanych kwestii, poza odwołaniem się do art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204 ze zm.) w zakresie przedawnienia roszczenia. Sąd I instancji stwierdził, że co prawda w aktach sprawy znajduje się niepodpisane pismo pełnomocnika C. S.A. z siedzibą w W. z dnia 15 maja 2020 r. zatytułowane "Informacja o wysokości wierzytelności" wraz z zestawieniem wierzytelności, które według skarżącej kasacyjnie spółki przysługują jej od D.P. oraz od Przedsiębiorstwa [...], jednak wskazany dokument ma charakter prywatny, a zatem gdy małżonkowie P. kwestionują wierzytelność, to organ powinien zażądać od wierzyciela przedłożenia stosownych dokumentów, które będą wykazywały aktualną wysokość wierzytelności, a nie opierać się tylko na informacji nie popartej żadnymi dowodami. Dodatkowo Sąd I instancji wskazał, że Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wyjaśnił dlaczego mimo zaskarżenia w odwołaniu jedynie punktów 2, 3, 4 decyzji Wojewody Podlaskiego z dnia 30 września 2019 r. (zaskarżenia tej decyzji w części), Minister uznał za zasadne zbadanie całości sprawy.Naczelny Sąd Administracyjny, nie przesądzając kierunku przyszłego rozstrzygnięcia organu, w pełni akceptuje ocenę Sądu I instancji, zgodnie z którą postępowanie poprzedzające wydanie opisanej na wstępie decyzji Ministra Rozwoju z dnia 5 czerwca 2020 r. dotknięte było naruszeniem przepisów postępowania dotyczących ustalenia stanu faktycznego, które mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Rozważenie wskazanych przez Sąd I instancji okoliczności faktycznych w oparciu o dokumenty przedłożone przez małżonków P. jest o tyle istotne, że granice materialne rozpoznawanej sprawy administracyjnej wyznacza między innymi przepis art. 18 ust. 1 specustawy drogowej. Stosownie do jego treści, wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a tej ustawy, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ pierwszej instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy Wojewoda Podlaski – jako organ pierwszej instancji – decyzję zezwalającą na realizację inwestycji drogowej wydał w dniu 25 lipca 2017 r. Z przedłożonego przez małżonków P. wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt [...], oddalającego powództwo o zapłatę wynika, że wierzytelność skarżącej kasacyjnie spółki wygasła. Z uwagi na powyższe ustalenia wymaga jaki był stan prawny przedmiotowej nieruchomości na dzień 25 lipca 2017 r., czyli na dzień wydania przez organ pierwszej instancji decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej. Z tego względu prawidłowym było nakazanie przez Sąd I instancji Ministrowi wyjaśnienia tej istotnej okoliczności faktycznej w oparciu o przedstawione dowody z dokumentów. Z tego samego względu nie zasługiwał na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla również, że możliwe jest podważanie domniemań z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece także w innych postępowaniach niż proces w trybie art. 10 tej ustawy, w których rzeczywisty stan prawny nieruchomości ma znaczenie jako przesłanka zgłaszanych żądań lub obrony przed nimi, jednak wówczas skutki obalenia domniemania ograniczają się do tego postępowania i jego stron, nie uzasadniając zmiany treści wpisów figurujących w księdze wieczystej (zob. np.: wyrok NSA z dnia 7 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 1047/22, CBOSA).W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a..