Wyrok - III OSK 509/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 2 czerwca 2026
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia delegowany WSA Kazimierz Bandarzewski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Go 380/24 w sprawie ze skargi Ł. D. na decyzjęUchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia delegowany WSA Kazimierz Bandarzewski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Go 380/24 w sprawie ze skargi Ł. D. na decyzję
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
2 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Kazimierz Bandarzewski
Podstawa prawna
art. 105
kpa
art. 156
kpa
art. 28
kpa
art. 138
kpa
art. 190
ppsa
art. 174
ppsa
art. 145
ppsa
art. 153
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (9)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Go 380/24 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Ł. D. (dalej "skarżący") na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] (dalej "OKS" lub "organ") z dnia 6 czerwca 2024 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania stypendium rektora: I. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia 16 kwietnia 2024 r., II. zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.Wnioskiem z dnia 8 października 2021 r. skarżący - ówczesny student szóstego roku jednolitych studiów magisterskich sześcioletnich na Wydziale Lekarskim i Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu [...], kierunek lekarski - zwrócił się do Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] w [...] (dalej - Komisja Stypendialna U.) o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022.Decyzją z dnia 19 listopada 2021 r. Komisja Stypendialna nie przyznała skarżącemu stypendium rektora uznając, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2021 r., poz. 478 z późn. zm.) dalej jako P.s.w.n. oraz § 7 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (załącznik do zarządzenia nr 137 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 23 września 2021 r.), dalej jako Regulamin świadczeń dla studentów. Ww. decyzję utrzymała w mocy OKS decyzją z dnia 22 grudnia 2021 r.Obydwie decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Go 165/22, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 stycznia 2024 r. sygn. akt III OSK 1945/22 oddalił skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji.W ponowionym postępowaniu Komisja Stypendialna decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. umorzyła w całości postępowanie administracyjne prowadzone w niniejszej sprawie, na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) dalej K.p.a., art. 86 ust. 1 i 2 P.s.w.n. oraz § 5 ust. 1 pkt 3 Regulaminu świadczeń dla studentów.Oceniając ww. przepisy Komisja Stypendialna doszła do wniosku, że student traci prawo do ubiegania się w danym roku akademickim o świadczenie lub do otrzymywania przyznanych świadczeń, jeśli ukończył studia – a skarżący studia ukończył w dniu 20 czerwca 2022 r. uzyskując tytuł lekarza.Zdaniem organu pierwszej instancji ze wskazanym dniem skarżący przestał być studentem Uniwersytetu [...], wobec czego postępowanie w sprawie przyznania mu stypendium rektora stało się bezprzedmiotowe w całości i uzasadniało umorzenie postępowania w sprawie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Jak podkreślono, wypłacanie świadczenia stronie niebędącej studentem nie byłoby wykonalne i to w sposób trwały, co, w ocenie organu, skutkowałoby nieważnością decyzji rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a.Rozpatrująca odwołanie od tej decyzji OKS decyzją z dnia 6 czerwca 2024 r. utrzymała zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy, podzielając w całym zakresie stanowisko prezentowane przez organ pierwszej instancji.W odniesieniu do zarzutów odwołania organ podtrzymał stanowisko, że tylko osoba będąca studentem w momencie wydawania decyzji może być objęta pomocą w formie stypendium rektora uznając, że prawo do świadczenia stypendialnego wygasa z momentem ukończenia studiów. Powtórzono też argument dotyczący trwałej niewykonalności decyzji prowadzącej, zdaniem organu, do jej nieważności w razie przyznania stypendium.Uchylając zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję Sąd pierwszej instancji podkreślił, że jest związany prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2024 r. sygn. akt III OSK 1945/22, utrzymującym w mocy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Go 165/22, którym uchylono poprzednio wydaną w sprawie decyzję OKS, zatem do kontroli sądowej znajduje zastosowanie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) dalej jako P.p.s.a., w związku z art. 190 P.p.s.a.Sąd pierwszej instancji podkreślił, że ocena prawna w sprawie jest jednoznaczna i została jasno przedstawiona w wyroku Wojewódzkiego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nadto, zdaniem Sądu, ocena ta pozostaje w pełni aktualna i nie zmienia tego to, że skarżący w dniu 20 czerwca 2022 r. ukończył jednolite studia magisterskie na kierunku lekarskim Wydziału Lekarskiego i Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu [...] uzyskując tytuł lekarza. W ocenie Sądu ukończenie studiów przez skarżącego nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego dotyczącego prawa (świadczenia stypendialnego) przysługującego mu za okres, w którym był studentem.Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w art. 105 K.p.a., to są sytuacje, w której strona postępowania administracyjnego utraciła przymioty, o których mowa w art. 28 K.p.a. lub stan. w którym ze względu na śmierć strony w toku postępowania wygasły prawa ściśle związane ze zmarłą stroną (np. prawa osobiste;). W sprawie chodzi zaś o spełnienie przesłanki posiadanego statusu studenta w określonym czasie związanym ściśle z rokiem akademickim, którego dotyczy pomoc w postaci stypendium rektora i to według przepisów obowiązujących w tamtym czasie i to jest nadal przedmiotem sprawy, a zatem i kontroli sądowejSąd wskazał też, że powyższy wniosek znajduje oparcie w istocie stypendium rektorskiego, który nie jest zwykłą formą wsparcia studenta (jak stypendium socjalne), lecz nagrodą za wyniki w nauce (art. 91 P.s.w.n.). Stypendium to jest przyznawane na podstawie decyzji administracyjnej (art. 86 ust 1 pkt 4 i ust. 2 P.s.w.n,). Decyzja ta nie ma charakteru uznaniowego, lecz stanowi opartą bezpośrednio na przepisach prawa materialnego konkretyzację prawa do świadczenia w postaci stypendium rektora nabytego przez studenta, który spełnił warunki określone dla jego przyznaniaSąd pierwszej instancji zaznaczył, że w niniejszej sprawie warunki te określa Regulamin świadczeń dla studentów i przesądzone jest, że wyniki osiągnięte przez skarżącego w roku akademickim 2021/2022 spełniły wymogi regulaminowe uprawniające go do nabycia prawa do tego świadczenia. Spełnione zostały też inne warunki, w tym ten, którego dotyczyły poprzednio wydane w sprawie wyroki.Zdaniem Sądu pierwszej instancji w takiej sytuacji ukończenie przez skarżącego studiów jest okolicznością niemającą prawnego znaczenia dla realizacji tego prawa za rok akademicki 2021/2022 i nie skutkuje wygaśnięciem uprawnienia przysługującego za okres jego posiadania. W takiej sytuacji prawo do świadczenia w postaci stypendium rektorskiego za rok akademicki 2021/2022 jest bowiem prawem nabytym, podlegającym ochronie i wymagającym realizacji.Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zasada ochrony praw nabytych jest normą rangi konstytucyjnej, której podstawę prawną stanowi art. 2 Konstytucji RP i wysłowiona w nim zasada państwa prawnego, a w odniesieniu do praw majątkowych - także art. 64 ust. 2. Składają się na nią: norma instrumentalnego zakazu arbitralnego znoszenia i naruszania praw nabytych oraz norma instrumentalnego nakazu każdorazowego rozważenia, czy zniesienie (zmniejszenie) określonego prawa nie jest arbitralne i czy mieści się w granicach określonych Konstytucją.Sąd dodał, że okoliczność ukończenia studiów nie pozbawia skarżącego nabytego prawa i wywołuje skutki ex nunc, a nie ex tunc. Retroaktywny skutek nie wynika też z ustawy, ani ze wskazywanych przez organ przepisów wewnątrzuczelnianych. Z przepisów prawa nie wynika bowiem by student, który nabył prawo do świadczenia o charakterze nagrody, przysługującego mu za wskazany okres, gdy był studentem, tracił je przez ukończenie studiów. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wiąże prawo do pomocy materialnej z okresem studiowania, ale nie zawiera norm regulujących sytuację, w której organ bezprawnie odmawia jej realizacji tak długo, póki jednostka nie skończy studiów (jak w niniejszej sprawie).Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w sprawie można też mówić o naruszeniu zasady zaufania, bowiem student wypełnił wymagane warunki uprawniające go do uzyskania stypendium, ale bezprawne działanie organów pozbawiło go możliwości realizacji tego prawa w okresie studiów.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł organ, zaskarżając go w całości.Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono1) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, przez jego błędną wykładnię, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w łączności z art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. w zakresie, w jakim Sąd pierwszej instancji krytycznie ocenił uchylenie się przez organ stypendialny od orzeczenia co do istoty sprawy o przyznanie stypendium rektora, obejmującego zastosowanie oceny prawnej i wskazań zawartych w wyrokach wydanych w sprawie: przez WSA z dnia 18 maja 2022 r. oraz przez NSA z dnia 9 stycznia 2024 r., podczas gdy konieczność zastosowania przez organ stypendialny określonej w ww. wyrokach wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. i orzekania co do istoty sprawy została wyłączona wskutek istotnej zmiany okoliczności faktycznych sprawy po wydaniu wyroków;2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w związku z art. 105 § 1 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zakresie, w jakim Sąd pierwszej instancji:a) uznał za nieistotną zmianę okoliczności faktycznych sprawy fakt, że skarżący ukończył w dniu 20 czerwca 2022 r. jednolite studia magisterskie na kierunku lekarskim Wydziału Lekarskiego i Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu [...] uzyskując tytuł lekarza w połączeniu z faktem, że skarżącemu aktualnie nie przysługuje statusu studenta,b) uznał, że utrata statusu studenta nie stanowi na gruncie przedmiotowej sprawy zmiany stanu faktycznego wpływającej na rozstrzygnięcie w sprawie i skutkującej bezprzedmiotowością całego postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.,- podczas gdy postępowanie administracyjne zainicjowane wnioskiem stypendialnym z dnia 8 października 2021 r. stało się bezprzedmiotowe z uwagi na formalny brak możliwości dalszego prowadzenia postępowania, wobec ukończenia przez skarżącego studiów w dniu 20 czerwca 2022 r., choćby postępowanie o przyznanie stypendium rektora dotyczyło roku akademickiego 2021/2022.W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim ewentualnie - w razie uznania przez NSA, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - na podstawie art. 188 P.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a także na podstawie art 176 § 2 P.p.s.a. zrzeczono się rozprawy przed NSA.Wniesiono odpowiedź na skargę kasacyjną z żądaniem oddalenia samej skargi kasacyjnej oraz zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia.Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.Skarga kasacyjna jest zasadna.Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny, jakie znaczenie ma utrata przez skarżącego przed Sądem pierwszej instancji statusu studenta. Nie jest sporną okolicznością fakt, że skarżący Ł. D. z dniem 20 czerwca 2022 r. skończył studia wyższe i utracił status studenta.Jak wynika z wydanego w tej sprawie wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2024 r. sygn. akt III OSK 1945/22 kontrola zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji obejmowała ocenę stanu prawnego i faktycznego na datę wydania zaskarżonej decyzji, a więc na datę 22 grudnia 2021 r. Tym samym oba wyroki, tj. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Go 165/22, jak i wyrok NSA z 9 stycznia 2024 r. sygn. akt III OSK 1945/22 dotyczyły kontroli stosowania prawa na datę 22 stycznia 2021 r.W ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym objętym tą sprawą OKSS wydała decyzję w dniu 6 czerwca 2024 r. Nie budzi wątpliwości, że w dniu tym Ł. D. nie był już studentem Uniwersytetu [...]. W związku z tym rację ma strona skarżąca kasacyjnie, że okoliczność ta, tj. ukończenie studiów przed wydaniem decyzji ma charakter istotny w tej sprawie. Jak wynika z treści art. 86 ust. 1 pkt 4 P.s.w.n. tylko student może ubiegać się o pomoc materialną m.in. w formie stypendium rektora. Stypendium stanowi pomoc finansową w postaci świadczenia pieniężnego (najczęściej) przyznawanego na rzecz określonej osoby charakteryzującej się określaną prawnie relewantną cechą. W tej sprawie cechą tą było posiadanie statusu studenta. Zgodnie z art. 91 ust. 1 P.s.w.n. stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym.Stosownie zaś do treści art. 93 ust. 1 P.s.w.n. stypendium rektora przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Nie przysługuje to stypendium studentowi posiadającemu tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny lub licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia (art. 93 ust. 3 pkt 1-2 P.s.w.n.). Przepis ten obejmuje także lekarza. Zgodnie z art. 94 ust. 1 ww. ustawy na samym studencie ubiegającym się o takie świadczenie albo otrzymującym takie stypendium ciąży obowiązek niezwłocznego powiadomienia uczelni o wystąpieniu okoliczności powodującej utratę prawa do świadczenia.Tym samym skoro status studenta traci się z chwilą m.in. ukończenia studiów i uzyskania tytułu zawodowego (np. lekarza), to osoba ubiegająca się o stypendium rektora musi posiadać status studenta w chwili przyznawania tego stypendium przez organ. Celem przyznania stypendium jest pomoc materialna państwa dla studenta, w jego rozwoju, nauce, umożliwieniu ukończenia studiów i w osiągnięciu tytułu magistra lub mu równoważnych. Nie można utożsamiać stypendium rektora ze swoistą nagrodą rektora za wyróżniające wyniki w nauce lub inne osiągnięcia przynależną wnioskodawcy oraz w oderwaniu od celu i funkcji jaką ma ono realizować (pomoc materialna dla studenta). Stypendium to nie może być świadczone byłemu studentowi po zrealizowaniu celu jakim jest ukończenie studiów i uzyskaniu tytułu zawodowego lekarza. Zasadnie organ stwierdził bezprzedmiotowość postępowania ze względów podmiotowych.Pogląd zaprezentowany w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny został już wyrażony w innych podobnych sprawach (por. wyrok NSA z 13 września 2024 r. sygn. akt III OSK 36/24; wyrok NSA z 13 września 2024 r. sygn. akt III OSK 2873/23, wyrok NSA z 1 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3967/21; wyrok NSA z 9 stycznia 2024 r. sygn. akt III OSK 1945/22) i zostaje podtrzymany także w tej sprawie.Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skoro skarga kasacyjna jest uzasadniona, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, to Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i stosując art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a. skargę oddalił.. skargę oddalił.