Wyrok - I OSK 964/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 2 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Dnia 2 czerwca 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 1164/24 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego KoleOddalono skargę kasacyjną. Dnia 2 czerwca 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 1164/24 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kole
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
odsetki ustawowe
Role w sprawie
Skarb Państwa
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
2 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Anna Wesołowska
Podstawa prawna
art. 174
ppsa
art. 153
ppsa
art. 176
ppsa
art. 183
ppsa
art. 189
ppsa
art. 135
ppsa
art. 145
ppsa
art. 184
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 19 marca 2025 r. II SA/Gd 1164/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi M.B. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (Kolegium) z [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z [...] lutego 2024 r. nr [...] i umorzył postępowanie administracyjne (pkt 1) oraz zasądził od Kolegium na rzecz Skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).Kolegium zaskarżyło wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2024.323) polegające na przyjęciu, iż organy nie pouczyły właściwie Skarżącego o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego oraz obowiązku niezwłocznego poinformowania o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, co w ocenie Sądu powoduje, iż pobrany przez Skarżącego zasiłek pielęgnacyjny, pomimo nie spełniania przesłanek do jego otrzymywania, nie może być uznany za świadczenie nienależnie pobrane.które to naruszenie doprowadziło Sąd I instancji do:* naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do uwzględnienia w miejsce oddalenia skargi.Na podstawie wyżej wymienionych zarzutów organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa.Jednocześnie na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. organ zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie.Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie sądu kasacyjnego.Wnioskiem z [...] kwietnia 2019 r. Skarżący wystąpił do Wójta Gminy K.(Wójt) o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.Decyzją z [...] maja 2019 r. Wójt, na podstawie art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", przyznał Stronie zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184,42 zł miesięcznie za okres od 1 lutego 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz w kwocie 215,84 zł miesięcznie za okres od 1 listopada 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r.Decyzją z [...] maja 2021 r. Wójt, na podstawie art. 32 ust. 1-1c u.ś.r. i art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanychz zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), zmienił swoją decyzję z 8 maja 2019 r. w części przyznającej zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł miesięcznie za okres od 1 listopada 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r. wydłużając okres przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.Decyzją z [...] sierpnia 2023 r. Wójt, na podstawie art. 16 i art. 30 u.ś.r. oraz art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 852) zmienił swoją decyzję z [...] maja 2021 r. w części dotyczącej okresu przyznawania świadczenia w ten sposób, że zasiłek pielęgnacyjny będzie wypłacany do 30 marca 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zaś w pozostałej części pozostawił decyzję bez zmian.Pismem z [...] stycznia 2024 r. Wójt, na podstawie art. 61 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z [...] maja 2019 r., w związku z uzyskaniem nowego orzeczenia o niepełnosprawności w dniu 28 czerwca 2022 r.Decyzją z [...] stycznia 2024 r. Wójt, na podstawie art. 2 pkt 2, art. 16, art. 23 i art. 25 u.ś.r., uchylił swoją decyzję z [...] maja 2019 r. od dnia 1 lipca 2022 r.W uzasadnieniu organ I instancji wskazał m.in., że jest w posiadaniu informacji, iż 28 czerwca 2022 r. wydano Skarżącemu nowe orzeczenie o niepełnosprawności ze stopniem lekkim. W związku z tym Wójt wskazał, że świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego wypłacane od 1 lipca 2022 r. do 31 grudnia 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.Decyzją z [...] lutego 2024 r. Wójt, na podstawie art. 16, art. 20 ust. 1 i 3 oraz art. 30 u.ś.r. orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego pobranego w okresie od 1 lipca 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. Organ pierwszej instancji wskazał, że kwota z tytułu nienależnie pobranych świadczeń wynosi 3.885,12 zł, odsetki ustawowe wyliczone zostaną zgodnie z art. 30 ust. 8 u.ś.r., tj. od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, zaś ustalona decyzją kwota nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego powinna zostać wpłacona w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji na wskazany w decyzji rachunek bankowy.W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji Kolegium decyzją z [...] września 2024 r. utrzymało ją w mocy.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przywołanym na wstępie wyrokiem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje obu instancji oraz na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu stwierdził, że Skarżący nie został prawidłowo pouczony, że pobierane przez niego świadczenie, po wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, będzie świadczeniem nienależnie pobranym, które będzie on musiał zwrócić.Przechodząc do oceny zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej wskazać należy, że nie zasługują one na uwzględnienie.Na wstępie stwierdzić należy, że w zarzutach skargi kasacyjnej opartych na podstawie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. należy wskazać konkretnie wyliczone przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, które stosował w sprawie, bądź których nie zastosował (a powinien) Sąd pierwszej instancji, a które zostały, zdaniem jej autora, naruszone.Podkreślenia wymaga, że ustalenia faktyczne sądu I instancji nie mogą być kwestionowane zarzutem naruszenia prawa materialnego, co oznacza, że oparcie skargi kasacyjnej na prawidłowo sformułowanym zarzucie naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego jest niezbędne, gdy strona zamierza kwestionować ustalony stan faktyczny, przyjęty przy wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji.Natomiast z analizy uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że mimo wskazania w petitum zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. organ w istocie kwestionuje ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd Wojewódzki za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wskazując, że w jego ocenie Skarżący nie był prawidłowo pouczony o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego.Skoro w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów naruszenia przepisów postępowania dotyczących uznania przez Sąd Wojewódzki, że dokonana przez organy oceny ustaleń faktycznych jest wadliwa bowiem Skarżący, wbrew stanowisku organów, nie został prawidłowo pouczony, iż pobierane przez niego świadczenie, po wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, będzie świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi – to Naczelny Sąd Administracyjny dokonując oceny zasadności podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego, oparł się na stanie faktycznym zaakceptowanym przez Sąd I instancji.Przyczyną uchylenia przez Sąd I instancji wydanych w sprawie decyzji było uznanie, że pobrane przez Skarżącego świadczenie - zasiłek pielęgnacyjny - nie spełnia kryteriów świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., a to ze względu na niezrealizowanie przez organy obowiązku pouczenia Skarżącego o konieczności poinformowania organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności celem możliwości ubiegania się o przyznanie zasiłku na kolejne okresy świadczeniowe.Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 30 u.ś.r. zgodnie z którym, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1). Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 2b).Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 grudnia 2025 r. sygn. akt I OSK 2397/24, iż dla uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane, decydujące znaczenie ma nie tylko przesłanka obiektywna powodująca ustanie prawa do świadczenia, ale także świadomość i zamiar osoby pobierającej świadczenie. Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy. Ocena świadomości osoby pobierającej świadczenia musi być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w tym czy zachowanie strony było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Ocena świadomego działania beneficjenta wymaga bowiem ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza przy tym formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy. Judykatura podnosi przy tym, że pouczenia adresowane do stron winny być czytelne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Organy muszą zatem uwzględniać, kto jest adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa kierować je w sposób zrozumiały dla tego adresata. W konsekwencji, dla rzetelnej realizacji ustawowych wymogów, pouczenie takie winno odnosić się do okoliczności faktycznych sprawy (zob. też wyrok NSA z 17 lutego 2022 r., sygn. I OSK 921/21). Ustawodawca przewidział dwa elementy składające się na nienależnie pobrane świadczenie. Z jednej strony jest to obiektywna sytuacja wypłacenia świadczeń mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, z drugiej zaś warunek, aby do pobrania tak wypłaconych świadczeń doszło przez osobę, która została pouczona o braku prawa do pobierania określonego świadczenia.Zauważenia wymaga, że jak uznał Sąd I instancji, a ustalenia tego Kolegium nie zakwestionowało skutecznie, Skarżący nie został pouczony, że pobierane przez niego świadczenie, po wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, będzie świadczeniem nienależnie pobranym, które będzie on musiał zwrócić.W związku z powyższym stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że okoliczności niniejszej sprawy nie wyczerpały hipotezy normy prawnej zawartej w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., co uniemożliwiało zastosowanie art. 30 ust. 1 tej ustawy i uznanie zasiłku pielęgnacyjnego pobranego przez Skarżącego za świadczenie nienależnie pobrane musi być uznane za prawidłowe co oznacza, że zarzut podniesiony w skardze kasacyjnej jest niezasadny.W konsekwencji uznać należy, że Sąd I instancji nie naruszył również art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 153 P.p.s.a.Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na mocy art. 184 p.p.s.a.W niniejszej sprawie pełnomocnik organu – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a..