sygn. I OSK 1183/24 2 czerwca 2026 Naczelny Sąd Administracyjny

Wyrok - I OSK 1183/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 2 czerwca 2026

Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2106/22 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w OstOddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2106/22 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ost
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono skargę
Typ sprawy ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap skarga kasacyjna
Tryb rozprawa
Tematy
ubezpieczenia społeczne emerytura ZUS
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS organ rentowy / ZER MSWiA wnioskodawca / wnioskodawczyni apelujący / skarżący wnioskodawca
Data orzeczenia 2 czerwca 2026
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Anna Wesołowska
Rozstrzygnięcie

Oddalono skargę kasacyjną

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2106/22 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE
Wyrokiem z 12 kwietnia 2023 r. I SA/Wa 2106/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. K. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce (Kolegium) z [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 Iit. a - ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.) - (w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia przez Skarżącą wniosku) - zwanej dalej "u.ś.r," poprzez jego błędną wykładnię dokonaną z naruszeniem art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 28 ust. 1 i ust 2 lit. c Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych polegającą na uznaniu, iż posiadanie przez Skarżącą prawa do emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek wysokości, podczas gdy wykładnia funkcjonalna i celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że stosowanie tego przepisu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury.Na podstawie wyżej wymienionych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku oraz decyzji Kolegium z [...] stycznia 2020r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Przasnysza z [...] listopada 2019r. nr [...]., albowiem sprawa została wyjaśniona co do istoty.Jednocześnie Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie sądu kasacyjnego.Kwestia przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 22 marca 2025 r. I OSK 1267/21 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 września 2020 r. I SA/WA 533/20 oraz poprzedzające go decyzje organów obu instancji odmawiające przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką.W uzasadnieniu wyroku NSA wyjaśnił, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. NSA wyjaśnił również, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ – stosownie do treści art. 9 k.p.a. – winien przed oceną wniosku wniesionego przez Skarżącą poinformować ją o możliwości wystąpienia przez nią do organu emerytalnego o zawieszenie prawa do emerytury, uzależniając przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia przez wnioskodawczynię decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego. Następnie po wykonaniu powyższego obowiązku przez stronę wnioskującą, organ winien orzec o jej roszczeniu stosownie do przyjętej w tej sprawie wykładni prawa.Rozpoznając ponownie sprawę organy, stosując się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w powołanym wyżej wyroku NSA z 25 marca 2022 r., poinformowały Skarżącą, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zawieszenie prawa do emerytury i wezwały ją do dostarczenia decyzji ZUS w ciągu 14 dni od daty otrzymania pisma. W dniu 8 maja 2022 r. do akt sprawy wpłynęła decyzja ZUS z [...] kwietnia 2022 r., o wstrzymaniu skarżącej wypłaty emerytury z urzędu od 1 maja 2022 r. W konsekwencji, Burmistrz Przasnysza (Burmistrz) decyzjami z [...] maja 2022 r. :a. nr [...] odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką – K. S. za okres od 1 listopada 2019 r. do 30 kwietnia 2022 r.;b. nr [...] przyznał Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką – K. S. od dnia 1 maja 2022 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. w wysokości 2119 zł miesięcznie.Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej od decyzji odmawiającej jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. wskazując, że prawidłowe jest stanowisko organów orzekających obu instancji, że brak było możliwości przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od listopada 2019 r. do 30 kwietnia 2022 r., a więc za okres, w którym Skarżąca miała ustalone prawo do emerytury. Sąd Wojewódzki oddalając skargę Skarżącej wskazał, że stosownie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie oraz podkreślił, że powołany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący - co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane.Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej podzielić należy stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten zawarty jest w dziale III p.p.s.a. – Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Jednak z mocy art. 193 p.p.s.a. znajduje on zastosowanie również w sytuacji gdy na podstawie art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną uchyla zaskarżony wyroki i rozpoznaje skargę.Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie : przywołanym już wyrokiem z 25 marca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego z 28 września 2020 r. a następnie po rozpoznaniu skargi - uchylił decyzje organów obu instancji. Zatem ocena prawna zawarta w tymże wyroku oraz wskazania co do dalszego postępowania wiązały organ rozpoznający ponownie sprawę. W cytowanym wyroku NSA wskazał, że "osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Przy czym źródłem takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.f.u.s.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale przyjąć należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego."Oznacza to, że w cytowanym wyżej wyroku pobieranie emerytury uznane zostało za negatywną przesłankę wyłączającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Tymczasem treść zarzutu naruszenia prawa materialnego jak również uzasadnienie skargi kasacyjnej wskazuje, że obecnie wniesiony środek odwoławczy od wyroku Sądu Wojewódzkiego zmierza do zakwestionowania oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA Z 25 marca 2022 r. W ocenie bowiem autora skargi kasacyjnej, "istotą problemu jest bowiem to, że skarżąca składając wniosek nie chciała otrzymywać świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, co powodowałoby, że w sytuacji pobierania przez nią emerytury de facto otrzymywałaby znacznie wyższe świadczenia, niż osobom, które nie mają ustalonego prawa do emerytury. Skarżąca wniosła bowiem jedynie o wypłacanie jej świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy pełną wysokością świadczenia a jej emeryturą (str. 5-6 uzasadnienia skargi kasacyjnej). (...) Posiadanie przez skarżącą uprawnienia do emerytury nie powinno więc stanowić przeszkody do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia przyznanie go w wysokości pomniejszonej o tę emeryturę, przy czym chodzi o emeryturę faktycznie otrzymywaną przez skarżącą czyli w tzw. wysokości netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) (str. 8 uzasadnienia skargi kasacyjnej)."Oznacza to, że w ocenie Skarżącej pobieranie przez nią emerytury nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - jak podkreśla Skarżąca - w jakiejkolwiek wysokości. Okoliczność pobierania emerytury winna natomiast skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie opowiadającej różnicy między świadczeniem pielęgnacyjnym a otrzymywaną kwotą emerytury netto.Sąd kasacyjny obecnie rozpoznający sprawę wskazuje, że jak wynika z wyroku NSA z 25 marca 2022 r. w rozpoznawanej przezeń skardze kasacyjnej podniesiony został zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 i 32 Konstytucji RP, przy czym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że "że interpretacja prawa, przyjęta w zaskarżonym wyroku, oznaczała de facto, iż osoba niepełnosprawna, dla której w rzeczywistości przeznaczone są środki, które nominalnie otrzymywałaby skarżąca, ulegają znacznemu zmniejszeniu z uwagi na prawo opiekunki do emerytury, na co przecież niepełnosprawna nie ma wpływu". Oznaczało to – zdaniem autora skargi kasacyjnej – "że w niniejszym przypadku należało opowiedzieć się za poglądem, zgodnie z którym, jeżeli emerytura, należna osobie mającej pod opieką osobę niepełnosprawną, jest niższa niż hipotetyczne świadczenie pielęgnacyjne, to w takiej sytuacji osobie takiej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości nadwyżki nad świadczeniem emerytalnym".Pomimo przedstawienia powyższego poglądu w uprzednio rozpoznawanej skardze kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę wyłączającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, która może być usunięta poprzez zawieszenie prawa do emerytury i wstrzymanie jej wypłaty. Oznacza to również, że Naczelny Sąd Administracyjny w uprzednio rozpoznawanej sprawie nie podzielił poglądu o możliwości jednoczesnego zachowania prawa do emerytury i uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym.W ocenie Sądu kasacyjnego rozpoznającego sprawę nie wystąpiły żadne okoliczności uzasadniające odstąpienie od wykładni przedstawionej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 marca 2022 r. Nie doszło ani do zmiany przepisów prawa ani do zmiany okoliczności fatycznych. Organy rozpoznając ponownie sprawę dotyczącą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zastosowały się do wytycznych zawartych w wydanym w niniejszej sprawie wyroku NSA i w konsekwencji przyznały jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego poczynając od miesiąca, w którym zawieszona została wyplata emerytury, odmówiły zaś przyznania tego świadczenia za okres od złożenia wniosku do daty zawieszenia prawa do emerytury. Sąd Wojewódzki stanowisko organów uznał za prawidłowe. Przedstawiona w skardze kasacyjnej argumentacja zmierza zaś do podważenia stanowiska wyrażonego w prawomocnym, wydanym w sprawie wyroku, pomijając przywołaną zarówno przez organy jak i Sąd Wojewódzki zasadę związania prawomocnym wyrokiem sądu i wynikającą z tego wyroku oceną prawną i wskazaniami.Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do brzmienia art. 193 zdanie 2 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.