Wyrok - II SA/Go 69/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. - z dnia 3 czerwca 2026
Teza
Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w [...] na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...]r., Nr II/8/2024 w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej z terenu gminy [...] stwieStwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w [...] na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...]r., Nr II/8/2024 w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej z terenu gminy [...] stwie
Data orzeczenia
3 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Przewodniczący
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części
UZASADNIENIE
Uchwałą z dnia [...] maja 2024 r., Nr II/8/2024 Rada Gminy [...] ustaliła wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej z terenu gminy [...].W myśl § 2 tej uchwały ustala się wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej, mającej siedzibę na terenie gminy [...], za każdą rozpoczętą godzinę udziału: 1) w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej – 30,00 zł; 2) w szkoleniu lub ćwiczeniu – 15,00 zł.Uchwała została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] z 2024 r. pod poz. 1530.Na powyższą uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., w części obejmującej jej § 2, wniósł Prokurator Okręgowy w [...], zarzucając istotne naruszenie prawa w postaci art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 609, w wersji obowiązującej w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały, dalej u.s.g.) w związku z art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 233, w wersji obowiązującej w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały, dalej u.o.s.p.) poprzez ustalenie w jej § 2 wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej, mającej siedzibę na terenie gminy [...], za każdą rozpoczętą godzinę udziału: 1) w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej – 30,00 zł – pkt 1; 2) w szkoleniu lub ćwiczeniu – 15,00 zł – pkt 2, podczas gdy przepis art. 15 ust. 2 u.o.s.p. uprawniał Radę Gminy do ustalenia ekwiwalentu pieniężnego naliczanego za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej, a także poprzez posłużenie się w treści zaskarżanego zapisu terminem "udział", podczas gdy ustawodawca w art. 15 ust. 1 u.o.s.p. posłużył się terminem "uczestnictwo", co stanowi niedopuszczalną modyfikację przepisu kompetencyjnego.Podnosząc powyższy zarzut Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części obejmującej § 2.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Rada podejmując zaskarżoną uchwałę przyjęła bowiem, iż zawarte w art. 15 ust. 2 u.o.s.p. upoważnienie pozwala na ustalenie godzinowej "stawki" (kwoty) ekwiwalentu w wysokości nieprzekraczającej ustawowego maksimum wskazanego w tym przepisie. Sposób naliczenia ekwiwalentu określiła precyzyjnie ustawa, ustanawiając dwie okoliczności: 1) zgłoszenie wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej, 2) zgłoszenie gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny, toteż Rada nie podejmowała kwestii sposobu naliczania ekwiwalentu (ustalonego ustawą) lecz jego wysokość. W zakresie zarzutu użycia w zaskarżonej uchwale określenia "udział" zamiast "uczestnictwo" – art. 3 u.o.s.p. wymienia zadania ustawowe ochotniczych straży pożarnych określając, że: do zadań ochotniczych straży pożarnych należy w szczególności podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska przez m.in.: prowadzenie działań ratowniczych, udział w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, a także udział w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże (pkt 1); udział w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych poza granicami kraju na podstawie umów międzynarodowych (pkt 2); udział w alarmowaniu i ostrzeganiu ludności o zagrożeniach (pkt 3); udział w ochronie ludności i obronie cywilnej (pkt 4); organizowanie ćwiczeń oraz udział w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo- pożarniczych organizowanych przez Państwową Straż Pożarną, gminę lub inne uprawnione podmioty (pkt 6). Z kolei art. 15 ust. 2 wskazuje, za które z powyższych działań przysługuje ekwiwalent. Z powyższych względów Rada Gminy [...] nie naruszyła prawa przyjmując, że ekwiwalent wypłaca się za "udział" w wymienionych w ustawie działaniach w wysokości określonej uchwałą Rady. Nadto Wojewoda [...] jako organ nadzoru badając uchwałę nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa i nie stwierdził jej nieważności.Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga okazała się zasadna.Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.W myśl art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 tej ustawy, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Z kolei z art. 91 ust. 1 u.s.g. wynika, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Analiza całości art. 91 u.s.g., w szczególności treść ust. 4 stanowiącego, że w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa, prowadzi do wniosku, że stwierdzenie nieważności uzasadnione jest wystąpieniem istotnego naruszenia prawa. Do istotnego naruszenia prawa zalicza się m.in. naruszenie przez organ podejmujący uchwałę lub zarządzenie przepisów o właściwości, podjęcie takiego aktu bez podstawy prawnej, wadliwe zastosowanie normy prawnej będącej podstawą prawną podjęcia aktu, naruszenie przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwały.W rozpatrywanej sprawie skargi zostały wniesione przez Prokuratora Okręgowego w [...]. Stosownie do treści art. 8 § 1 p.p.s.a. prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatelskich mogą wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu, a także wnieść skargę, skargę kasacyjną, zażalenie oraz skargę o wznowienie postępowania, jeżeli według ich oceny wymagają tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela. W takim przypadku przysługują im prawa strony. Prokurator i Rzecznik Praw Obywatelskich nie działają w sprawie we własnym interesie, lecz w interesie ogólnym – ochrony praworządności lub praw człowieka i obywatela. W postępowaniu sądowoadministracyjnym prokurator realizuje zadania w zakresie ochrony praworządności, uczestnicząc w tym postępowaniu na podstawie art. 8 § 1 p.p.s.a. i korzystając z uprawnień i instytucji procesowych przewidzianych w tym przepisie.Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowiły art. 18 ust. 2 pkt 15 oraz art. 15 u.o.s.p. Zgodnie z pierwszym powołanym przepisem do wyłącznej właściwości rady gminy należy stanowienie w innych sprawach zastrzeżonych ustawami do kompetencji rady gminy. Jest to norma kompetencyjna o charakterze ogólnym, odsyłająca do upoważnień zawartych w innych ustawach. Takie szczególne upoważnienie zawiera art. 15 u.o.s.p., w myśl którego, w brzmieniu obowiązującym na datę podjęcia zaskarżonej uchwały strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia, ekwiwalent pieniężny (ust. 1). Ekwiwalent pieniężny otrzymują również: 1) kandydat na strażaka ratownika OSP, o którym mowa w art. 9 ust. 2 pkt 1, 2) strażak ratownik OSP, który brał udział w działaniach, o których mowa w art. 3 pkt 7 – stosownie do posiadanych przez gminę środków finansowych (ust. 1a). Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Wysokość ekwiwalentu nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz.1631 i 1674) przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego. Ekwiwalent pieniężny nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny, a w przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP – za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany z budżetu właściwej gminy (ust. 2).Przepis art. 15 ust. 2 u.o.s.p. wprost wskazuje, że wysokość ekwiwalentu nalicza się dla strażaka ratownika OSP "za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny". Posługując się terminologią przyjętą przez ustawodawcę należy zatem odróżnić "ustalenie wysokości ekwiwalentu" od "naliczenia wysokości ekwiwalentu".Ustalenie wysokości ekwiwalentu należy zatem do rady gminy, która w uchwale podjętej na podstawie art. 15 ust. 2 zdanie pierwsze u.o.s.p. ma obowiązek określić kwotową wysokość stawki dla strażaka ratownika OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu (wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały). Z kolei sposób naliczania ekwiwalentu określa art. 15 ust. 2 zdanie trzecie u.o.s.p., z którego wynika, że ekwiwalent oblicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny. Przy czym w orzecznictwie podkreśla się, że zwrot "od zgłoszenia wyjazdu z jednostki" odnosi się nie tylko do uczestnictwa w "działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej", ale również uczestnictwa w "szkoleniu lub ćwiczeniu" (por. m.in. wyrok NSA 12 czerwca 2025 r., III OSK 1337/24, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).Określenie sposobu naliczania ekwiwalentu na poziomie ustawowym zasadniczo powinno czynić zbędnym normowanie go w uchwale ustalającej wysokość ekwiwalentu. O ile dopuszczalnym jest w niektórych przypadkach powtórzenie przez prawodawcę gminnego treści przepisu ustawy, to takie powtórzenia należy traktować jako superfluum normatywne, a więc nieszkodliwe powielenie przepisu ustawowego w akcie prawa miejscowego nakierowane na poprawę jego czytelności i komunikatywności. Jednakże powtórzenie ustawy musi być pełne, w pełni tożsame z regulacją wyższego rzędu, tak by nie było wątpliwości co do zakresu normy rekonstruowanej z aktu prawa miejscowego i jej zgodności z ustawą. Jeśli nie zachodzi powyższa tożsamość, można mówić o sprzeczności z ustawą, którą należy uznać za istotne naruszenie prawa przez akt prawa miejscowego, pozostające w kolizji z konstytucyjną zasadą praworządności.Z takim przypadkiem mamy do czynienia w zaskarżonej uchwale, w której Rada Gminy określiła nie tylko wysokość ekwiwalentu dla strażaków ratowników OSP przez wskazanie stawki godzinowej (do czego była uprawniona i zobowiązana), ale także wskazała – odmiennie niż stanowi ustawa – że przysługuje on "za każdą rozpoczętą godzinę udziału w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej" (§ 2 pkt 1) oraz "za każdą rozpoczętą godzinę udziału w szkoleniu lub ćwiczeniu" (§ 2 pkt 2). Taka regulacja zaskarżonej uchwały stoi w wyraźnej sprzeczności z zakresem upoważnienia ustawowego, które zezwala organowi stanowiącemu gminy jedynie na ustalenie wysokości ekwiwalentu, a nie na określenie sposobu jego obliczania. Nadto decydując się na zbędne powtórzenie treści ustawy, Rada Gminy uczyniła to w sposób niepełny, a mianowicie pominęła dalszą część przepisu art. 15 ust. 2 zd. 3 u.o.s.p., określającą moment, od którego nalicza się ekwiwalent, co może prowadzić do sporów na tym tle, a mianowicie wywodzenia, że taki ekwiwalent liczony powinien być nie od zgłoszenia wyjazdu, lecz okresu wcześniejszego, np. pojawienia się w jednostce OSP.Podzielić należy także zastrzeżenia Prokuratora co do wskazania w § 2 uchwały, że ekwiwalent przysługuje za każdą rozpoczętą godzinę "udziału" w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej (§ 2 pkt 1) oraz szkoleniu lub ćwiczeniu (§ 2 pkt 2). Mianowicie, jak trafnie wskazano w uzasadnieniu skargi, ustawodawca w treści art. 15 ust. 1 zdanie pierwsze u.o.s.p. nie posłużył się terminem "udział", lecz terminem "uczestnictwo". Natomiast skorzystanie w uchwale z terminu innego niż ustawowy dla określenia działania, które rodzi obowiązek naliczania ekwiwalentu (za każdą rozpoczętą godzinę "udziału" – jak stanowi zaskarżona uchwała, a nie za "uczestnictwo" – jak przewiduje ustawa) skutkuje ryzykiem, że przy realizacji prawa do ekwiwalentu w postaci naliczenia jego wysokości, pojęciu temu będzie nadawana treść inna od ustawowej. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z Wielkim Słownikiem Języka Polskiego "uczestnictwo" jest pojęciem szerszym niż "udział"; jest hiperonimem (określeniem nadrzędnym) dla pojęcia udziału, co oznacza, iż wbrew twierdzeniom organu nie można używać ich zamiennie.Sąd dostrzega racje podnoszone przez organ w odpowiedzi na skargę, ale wskazuje, że w tym zakresie stanowisko sądów administracyjnych jest jednolite, utrwalone i nie ma podstawy do jego kwestionowania (por. wyroki NSA z 13 września 2023 r., III OSK 2588/22; 12 czerwca 2025 r., III OSK 1337/24; 19 lutego 2025 r., III OSK 1596/23; 9 kwietnia 2025 r., III OSK 556/24; a także wyroki WSA w Gorzowie Wlkp. z 17 grudnia 2025 r., II SA/Go 646/25; WSA w Rzeszowie z 25 marca 2025 r., II SA/Rz 21/25; WSA w Kielcach z 5 listopada 2025 r., II SA/Ke 331/25 i wiele innych, podobnie D. P. Kała, Ochotnicze straże pożarne. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2024, s. 155 i n.).W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę, stwierdzając nieważność zaskarżonej uchwały w zaskarżonym zakresie, tzn. w części obejmującej § 2 tej uchwały.. uwzględnił skargę, stwierdzając nieważność zaskarżonej uchwały w zaskarżonym zakresie, tzn. w części obejmującej § 2 tej uchwały.