Wyrok - III SA/Po 428/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - z dnia 3 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Wojciech Rowiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. UZASADNIENIE Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dOddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Wojciech Rowiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. UZASADNIENIE Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z d
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
powód
organ rentowy / ZUS
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
3 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Przewodniczący
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia 29 grudnia 2025 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 31 grudnia 2024 r. odmawiającej przyznania R. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jego matką - D. S..Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.W dniu 24 lutego 2023 r. R. S. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką D. S., która jest rozwiedziona i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 25 kwietnia 2022 r., wydane na okres do 30 kwietnia 2024 r. oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 6 czerwca 2022 r. stwierdzającym, że jest niezdolna do pracy i niezdolna do samodzielnej egzystencji do 31 lipca 2023 r.Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 31 marca 2023 r. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką D. S.. Powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) - dalej: u.ś.r., gdyż z w przypadku D. S. nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności i niezdolności do samodzielnej egzystencji.Na skutek odwołania R. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 lipca 2023 r., nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 31 marca 2023 r.Kolegium w uzasadnieniu decyzji z dnia 31 lipca 2023 r. stwierdziło brak podstaw do odmowy przyznania stronie przedmiotowego świadczenia z uwagi na niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Odnosząc się do kwestii daty powstania niepełnosprawności, organ II instancji wyjaśnił, że od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.Organ odwoławczy na gruncie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznał jednakże, że opieka sprawowana przez skarżącego nie ma charakteru stałego i ciągłego, co wynika z ustaleń poczynionych podczas wywiadu środowiskowego z dnia 20 marca 2023 r. W tym względzie organ podniósł, że pracownik socjalny ustalił, że opieka nad D. S. jest sprawowana przez wnioskodawcę w godzinach od 8.00 do 18.00, D. S. mieszka sama, zaś Skarżący mieszka ze swoją rodziną. Kolegium stwierdziło, że przez większą część doby R. S. nie sprawuje opieki nad matką, a ponadto opieka ta odbiega również częściowo od opisu wskazanego we wniosku. Organ zauważył w tym względzie, że wnioskodawca wskazał na to, że karmi matkę z uwagi na to, że ona niedowidzi, natomiast z protokołu wywiadu środowiskowego, jak i z oświadczenia D. S. z dnia 20 marca 2023 r. wynika, że je ona samodzielnie. Ponadto Kolegium zauważyło, że we wniosku wskazano również pozycję "kąpiel 3 razy w tygodniu", podczas gdy D. S. oświadczyła, że kąpie się sama. Zdaniem organu odwoławczego sprawowanie przez wnioskodawcę opieki niejako "z doskoku", przez część doby, nie świadczy o spełnieniu warunku sprawowania opieki w sposób stały i ciągły. Organ II instancji podkreślił, że D. S. mieszka sama, a zatem musi radzić sobie sama wieczorami, w nocy, rano i przed przyjściem syna.WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 701/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. S., uchyliło zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 31 marca 2023 r.Sąd wskazał, że do wyjaśnienia pozostaje kwestia, czy Skarżący zapewnia matce odpowiednią opiekę – w tym pozostaje w stałej gotowości do niezwłocznego udzielenia jej niezbędnej pomocy – każdej doby we wszystkich dniach tygodnia. Dodać należy, że do wniosku został dołączony wykres wskazujący uwarunkowania rodzinne matki Skarżącego, z którego wynika, że ma ona jeszcze dwie córki (osoby pracujące). Wywiad rodzinny okoliczności tej w żaden sposób nie obejmował. Nie rozważono, czy informacje uzyskane od tych osób mogą być pomocne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i potwierdzenia zakresu opieki, jaką wykonuje wnioskodawca. W tym aspekcie zabrakło wyczerpującego ustalenia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wszystko to przełożyło się z kolei na braki ustalonego stanu faktycznego w zakresie zobrazowania rzeczywistej sytuacji i uwarunkowań świadczonej przez wnioskodawcę opieki w kontekście wymagań osoby niepełnosprawnej. Wobec tego w sprawie nie zachodziły warunki pozwalające na jednoznaczne rozstrzygnięcie o charakterze pomocy, jaką świadczy Skarżący względem swojej matki. Tym samym wyniki postępowania wyjaśniającego nie były wystarczające dla uzasadnienia tezy, że sprawowana przez wnioskodawcę opieka nad matką nie ma charakteru stałego (ciągłego), tj. sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo i organizacyjnie, że uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.Ponadto Sąd wskazał, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym ubiegający się o świadczenie wystąpił o przyznanie świadczenia. Jak już wspomniano, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, zatem od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do jego przyznania wystąpi o przyznanie prawa do tego świadczenia. Kolegium powinno zatem ocenić, czy Skarżący jest zdolny do pracy i przejawiał aktywność zawodową, względnie pozostawał w gotowości do jej podjęcia, od czego jednak odstąpił w związku z podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką. Nie jest przy tym jasny tok rozumowania organu, który z faktu, że Skarżący pracował – w bliżej nieustalonym przez organ czasie – przez rok jako monter stoisk targowych [w delegacji] wyprowadził wniosek, że trudno przyjąć, iż Skarżący podjąłby zatrudnienie, gdyby nie konieczność zapewnienia matce właściwej opieki. Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne jest, czy rezygnacja z zatrudnienia (lub niepodejmowanie pracy zarobkowej) pozostaje w bezpośrednim związku z koniecznością wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną, której zakres stanowi oczywistą przeszkodę dla podjęcia pracy zarobkowej. Jeżeli powód takiej rezygnacji byłby inny, brak byłoby jednej z przesłanek do uzyskania świadczenia. Wyjaśnienie okoliczności pozwalających na rozstrzygnięcie tej kwestii należy do organu.Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Powinno to znaleźć swoje odpowiednie przełożenie na ponowienie postępowania wyjaśniającego i poczynienie wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz dokonanie pogłębionej oceny okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (niepodejmowania zatrudnienia) przez Skarżącego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Organy uwzględnią również sygnalizowany w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 28 sierpnia 2023 r. (k. 26 akt adm. II inst.) fakt uzyskania przez D. S. nowego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 8 sierpnia 2023 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji - na okres do 31 sierpnia 2026 r. Konieczne są ponowne ustalenia i ocena charakteru wykonywanych przez wnioskodawcę czynności w ramach opieki i pomocy udzielnej matce w zakresie niezbędnym dla zapewnienia jej opieki zgodnej z potrzebami osoby niepełnosprawnej, niezdolnej do samodzielnej egzystencji.Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia 30 sierpnia 2023 r uchylono kolejną decyzję Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 13 czerwca 2024 r. odmawiającą R. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i sprawę ponownie przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w aktach sprawy brakowało wyczerpującego wyjaśnienia dotyczącego zapewnienia przez R. S. odpowiedniej opieki nad matką, w tym pozostawaniem w stałej gotowości do niezwłocznego udzielenia jej niezbędnej pomocy - każdej doby we wszystkich dniach tygodnia. Ponadto nie rozważono czy informacje uzyskane od pozostałych dzieci (dwóch córek) D. S. potwierdzałyby fakt sprawowania faktycznej opieki względem matki przez R. S. oraz poświadczyły zakres opieki wykonywany przez R. S..Wójt Gminy [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją nr [...] z dnia 31 grudnia 2024 r. orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego R. S. uzasadniając powyższe faktem, iż opieka wnioskodawcy nad matką nie ma charakteru stałego i ciągłego.Odwołanie od powyższej decyzji złożył R. S. zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę oraz nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 29 grudnia 2025 r. SKO w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 31 grudnia 2024 r. W uzasadnieniu wskazano, że opieka nad matką R. S. jest sprawowana w ograniczonych godzinach. Ponadto, z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wynika, że w dużej mierze D. S. jest osobą samodzielną, albo korzysta z pomocy osób innych niż jej syn. Z uwagi na to organ uznał, że R. S. nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł R. S. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.W uzasadnieniu wskazano, że w ocenie wnioskodawcy organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego Skarżącego w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem wnioskodawcy wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka wnioskodawcy potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że matka Skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.Dalej Skarżący wywodził, że z wywiadu środowiskowego sporządzonego w niniejszej sprawie wynika, że osoba niepełnosprawna jest przewlekle chora. W wywiadzie szczegółowo opisano codzienne czynności wykonywane w ramach stałej, całodobowej opieki sprawowanej przez Skarżącego nad matką. Czynności te składają się na kompleksową opiekę i pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego dla osoby, która - jak orzekł uprawniony organ, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Obok przygotowywania i podawania leków, systematycznego mierzenia ciśnienia, organizacji wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, wskazano również takie najbardziej podstawowe i niezbędne, czynności egzystencjalne, wykonywane przy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, jak przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, ale również pranie, sprzątanie i prasowanie.W ocenie Skarżącego, Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Kolegium nie zdołało podważyć wynikającej ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego potrzeby sprawowania przez skarżącego całodobowej i kompleksowej opieki nad matką niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Kolegium nie przedsięwzięło bowiem jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad matką, uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia). Jednocześnie należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny.Wykładni zawartej w przepisie art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należy - w ocenie Skarżącego - dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań (tak wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2018 r., II SA/Łd 1008/17). Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji (tak wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328/16). Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem.Wskazać należy, że rolą organów orzekających w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności, ale weryfikacja zakresu tej pomocy wymagającego rezygnacji z zatrudnienia.W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:Skarga okazała się niezasadna.W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 P.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.W ocenie Sądu organy I i II instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje za podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja z dnia 29 grudnia 2025 r., którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia 31 grudnia 2024 r. odmawiającą przyznania R. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - D. S..Kwestie związane z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną uregulowane zostały w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – zwanej dalej "u.ś.r.". Przy czym z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej: "u.ś.w."), która zmieniła brzmienie m.in. art. 17 ust. 1 u.ś.r. W aktualnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18 roku życia. Wobec tego opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże w myśl art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu ustalając zakres zastosowania ww. przepisu przejściowego należy uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r. W konsekwencji przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a) u.ś.w. zmieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej został bowiem złożony w dniu 24 lutego 2023 r., czy pod rządami u.ś.r. w poprzednim brzmieniu i zastosowanie znajdują przepisu dotychczasowe.Stosownie zatem do art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1) matce albo ojcu,2) opiekunowi faktycznemu dziecka,3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.Bezspornie w niniejszej sprawie Skarżący z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpił 24 lutego 2023 r., który wpłynął do organu 1 marca 2023 r. (k. 8 akt adm. I inst.). Osoba niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 8 sierpnia 2023 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji - na okres do 31 sierpnia 2026 r. Matka Skarżącego jest osobą rozwiedzioną (jak podano we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a co nie było kwestionowane przez organy w tej sprawie), ma jeszcze dwie córki, a więc co do zasady Skarżący jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.Dalej wskazać należy, że w sprawie wydany został prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 702/23. W myśl art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (zob. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, uw. 3 i 5 do art. 153). W świetle cytowanego art. 153 P.p.s.a. zarówno organ administracji publicznej ponownie rozpoznający sprawę, jak i wojewódzki sąd administracyjny, są - co do zasady - związani oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi we wcześniejszym, prawomocnym wyroku sądu administracyjnego. Utrata mocy wiążącej takich ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo: przede wszystkim w razie wzmiankowanej w art. 153 P.p.s.a. zmiany stanu prawnego, powodującego, że pogląd sądu stanie się nieaktualny; a ponadto w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, uw. 9 do art. 153). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu organy zobligowane były do ustalenia czy opieka sprawowana nad matką przez Skarżącego jest sprawowana w sposób stały i ciągły. Sąd wskazywał, że o stałości czy też długotrwałości opieki może bowiem również świadczyć ciągłe wykonywanie wielu pomniejszych czynności pomocowych czy usługowych, które przekładają się na stałe pozostawanie w dyspozycji osoby wymagającej opieki i gotowości do niezwłocznego udzielenia jej pomocy w sprawach codziennych, jak i incydentalnych. Sąd wskazał, że do wniosku został dołączony wykres wskazujący uwarunkowania rodzinne matki Skarżącego, z którego wynika, że ma ona jeszcze dwie córki (osoby pracujące). Wywiad rodzinny okoliczności tej w żaden sposób nie obejmował. Nie rozważono, czy informacje uzyskane od tych osób mogą być pomocne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i potwierdzenia zakresu opieki, jaką wykonuje wnioskodawca. Zatem i w tym aspekcie zabrakło wyczerpującego ustalenia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wszystko to przełożyło się z kolei na braki ustalonego stanu faktycznego w zakresie zobrazowania rzeczywistej sytuacji i uwarunkowań świadczonej przez wnioskodawcę opieki w kontekście wymagań osoby niepełnosprawnej.Kolegium w ponownie prowadzonym postepowaniu uznało za prawidłową odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzając po raz kolejny, tak jak organ I instancji, że w sprawie brak bezpośredniego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez Skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Tym razem jednak organy swoje ustalenia oparły, zdaniem Sądu, na pełnym materiale dowodowym, uzupełnionym zgodnie z wytycznymi Sądu, bez naruszenia przepisu art. 153 P.p.s.a. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły zatem stan faktyczny, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę przyjmuje jako podstawę dla swoich rozważań prawnych.Organy wskazywały, że wnioskodawca nie mieszka z matką, co oczywiście samo w sobie nie wyklucza możliwości sprawowania opieki w sposób stały i ciągły, jednakże wynika z tego, w powiązaniu z ustaleniami poczynionymi podczas wywiadów środowiskowych, że opieka nad D. S. jest sprawowana przez wnioskodawcę przez ok. 9 godzin, a zatem już z tego względu w ograniczonym czasowo zakresie. Skarżący oświadczył przy tym, że poza tym czasem pozostaje w stałej dyspozycji matki.Z protokołu z wywiadu środowiskowego z dnia 20 marca 2023 r. (k. 17 akt adm. I inst.), jak z oświadczenia D. S. z dnia 20 marca 2023 r. (k. 25 akt adm. I inst.), wynika, że posiłki spożywa samodzielnie. D. S. oświadczyła także, że kąpie się sama, sama korzysta z toalety, spożywa posiłki. Z oświadczenia Skarżącego z dnia 20 marca 2023 r. (k. 27 akt adm. I inst.) również wynika, że syn przygotowuje dla matki posiłki, jednak matka samodzielnie je zjada. Wskazał, że zaprowadza matkę do toalety, jednakże myje się ona sama.Podczas wywiadu z dnia 21 maja 2024 r. (k. 53 akt adm. I inst.) R. S. nie był obecny w domu matki. Wskazała ona, że sprawuje nad nią opiekę od 8:00 do 18:00. Matka sama spożywa posiłki, porusza się po mieszkaniu sama, sama korzysta z toalety.Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 20 listopada 2024 r. (k. 84 akt adm. I inst.) wnioskodawca podał, że opiekuje się matką codziennie w godz. 7:00 do 17:00. Wnioskodawca twierdził również, że doprowadza matkę każdorazowo do toalety, natomiast D. S. oświadczyła w trakcie wywiadu, iż korzysta z toalety sama i porusza się także samodzielnie w obrębie mieszkania. Jeżeli chodzi o inne czynności w ramach opieki nad matką, wnioskodawca wskazał, że nieraz przy obiadach dla matki pomaga sąsiadka, jak również sąsiadka ta sprawuje opiekę nad D. S. w razie "jego problemów rodzinnych" (cytat z protokołu z wywiadu środowiskowego z dnia 20 listopada 2024 r.).W prowadzonym postępowaniu organ I instancji zwrócił się do sióstr wnioskodawcy o pozyskanie informacji co do zakresu opieki wnioskodawcy nad ich matką. A. C. w swym oświadczeniu z dnia 13 listopada 2024 r. (k. 94) podała, że brat sprawuje opiekę nad matką między godz. 8.00 a 17.00, natomiast po godz. 17.00 sprawuje tę opiekę najczęściej sąsiadka D. S. oraz jej przyjaciółka. A. C. wyjaśniła również, że ona sama sprawuje opiekę nad matką, cyt.: "głównie w weekendy i gry brat ma wyjazd rodzinny". Druga z córek D. S., M. P., w swym krótkim oświadczeniu z dnia 26 listopada 2024 r. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na okoliczność sprawowania opieki przez wnioskodawcę nad ich matką, jak również poinformowała, że przez przeszło 20 lat nie miała z matką żadnego kontaktu i obecnie utrzymuje bardzo sporadyczny kontakt z panią D. S., nie sprawując nad nią żadnej opieki (k. 101 akt adm. I inst.)Dodatkowo z ustaleń poczynionych podczas wywiadów środowiskowych, wynika, że wnioskodawca przygotowuje matce posiłki, pali w piecu u matki, podaje leki, zawozi do lekarzy, załatwia sprawy urzędowe. Według twierdzeń wnioskodawcy i jego siostry A. C., Skarżący sprawuje opiekę bezpośrednią nad matką w godzinach 8.00-17.00 lub 7:00-17:00. Poza ww. godzinami wnioskodawca, jak wskazuje, jest "pod telefonem", jednakże zarówno on, jak i A. C. podają, że wówczas matce pomaga sąsiadka. Jeżeli chodzi o weekendy, opiekę nad matką sprawuje zasadniczo pani A. C.. Poza tym, jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń, R. S. miewa wyjazdy rodzinne (uznać należy, że nie są one rzadkie, albowiem wspominał o nich on sam, jak i kilkukrotnie jego siostra, w składanych przez nich oświadczeniach) oraz ma "problemy rodzinne", które również wyłączają go wówczas z opieki nad matką.Ponadto już po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, w okresie od 01 listopada 2023 r. do 31 stycznia 2024 r. wnioskodawca był zatrudniony na umowę zlecenia, podczas gdy przesłanką złożenia wniosku było to, że R. S. nie może podjąć żadnego zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Natomiast w okresie od 18 lipca 2024 r. do 23 sierpnia 2024 r. wnioskodawca przebywał w zakładzie karnym. W tym czasie, jak twierdzi wnioskodawca, matką opiekował się jej wnuk - syn wnioskodawcy.Zdaniem Sądu, analiza całokształtu materiału dowodowego nakazuje uznać, że w niniejszej sprawie przyczyną niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej Skarżącego nie jest tylko i wyłącznie konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką. Zakres opieki sprawowanej nad matką wskazany przez Skarżącego oraz ustalony przez pracownika socjalnego podczas wywiadu środowiskowego, a także wynikający z oświadczeń złożonych w sprawie, nie uzasadnia konieczności całkowitej rezygnacji lub niepodejmowania przez niego zatrudnienia. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie całkowite podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia i jej potrzeb. Do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zatem ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, CBOSA). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter, co oznacza, że opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CBOSA).W niniejszej sprawie zauważyć trzeba, że mimo orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji matka Skarżącego nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie po mieszkaniu. Samodzielnie też korzysta z toalety, je posiłki, częściowo samodzielnie się ubiera i myje. Przy czym, Sąd nie kwestionuje w żaden sposób stanu zdrowia matki Skarżącego i ustaleń wynikających z posiadanego przez nią orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Prawidłowo organ ustalił, że Skarżący wykonuje względem matki czynności pielęgnacyjne tj. częściowo pomaga w zachowaniu higieny, podaje leki, przygotowuje posiłki, załatwia sprawy urzędowe i związane z leczeniem. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy organ ustalił, że Skarżący zajmuje się matką kilka godzin dziennie, bez weekendów. Niewątpliwie, więc Skarżący udziela pomocy swojej matce, a pomoc ta jest systematyczna, lecz w ocenie Sądu nie wykracza ona poza ramy zwykłej pomocy udzielanej osobie bliskiej. Czynności wykonywane przez Skarżącego nie mają charakteru czynności ściśle związanych z osobą niepełnosprawną, które uzasadniałby konieczność całkowitej rezygnacji czy niepodejmowania zatrudnienia. W ocenie Sądu, ustalony przez organy zakres opieki jakiej Skarżący udziela niepełnosprawnej marce nie jest tego rodzaju, że wymaga całkowitej rezygnacji albo niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., która dopiero uprawnia do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.Z uwagi na powyższe, należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym czynności te nie wymagają ciągłego i nieprzerwanego zaangażowania Skarżącego w takim stopniu o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Czynności te w znacznej mierze polegają na wykonywaniu zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jako takie, czynności te nie kolidują zatem z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby na część etatu i mogą być wykonywane obok czynności mających na celu zapewnienie bieżących środków utrzymania. Nadto w opiece nad matką Skarżący korzysta z pomocy osób trzecich Sprawowany przez Skarżącego wymiar opieki nie charakteryzuje się, zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jak również wynika z zarysowanego wyżej stanu faktycznego, okresowo wnioskodawca nie sprawuje w ogóle opieki nad matką, czy to w okresie pracy na umowę zlecenia, czy też podczas jego pobytu w zakładzie karnym.W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że pomiędzy faktem niepodejmowania przez Skarżącego zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną nad matką nie występuje związek przyczynowy wynikający z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Biorąc pod uwagę zawartość akt sprawy zgromadzonych w niniejszej sprawie należy wskazać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania. Mając powyższe na uwadze, za słuszną należało uznać decyzję organu odwoławczego, co skutkowało oddaleniem skargi w całości, jak Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a. w sentencji wyroku.Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym przez trzech sędziów z uwagi na wniosek złożony w skardze, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy (art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a.)..).