Wyrok - II SA/Kr 446/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 3 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Magda Froncisz Sędziowie: SWSA Małgorzata Łoboz SWSA WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 5 lutego 2026 r. w przedmiocie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku tj. budynku stacji kolejoweOddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Magda Froncisz Sędziowie: SWSA Małgorzata Łoboz SWSA WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 5 lutego 2026 r. w przedmiocie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku tj. budynku stacji kolejowe
Data orzeczenia
3 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący
Magda Froncisz
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi P. S.A – dalej jako "skarżąca", jest czynność z dnia 5 lutego 2026 roku Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. delegatura w T. polegająca na włączeniu do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków karty ewidencyjnej budynku stacji kolejowej położonego przy ul. [...] na działce nr [...], w Ż..Zaskarżona czynność została podjęta w następujących okolicznościach.Za pismem z dnia 17 czerwca 2025 roku Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w K. delegatura w T. – dalej też jako "MWKZ" zawiadomił o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego, to jest budynku stacji kolejowej zlokalizowanej na dz. ew. nr [...] obr. [...] przy ul. [...] w Ż..W odpowiedzi na to zawiadomienie spółka P. S.A. wyraziła za pismem z dnia 3 lipca 2025 roku sprzeciw wobec włączenia przez Wojewódzkiego Konserwatora karty budynku dworca PKP przy ul. [...] w Ż. do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków.Następnie za pismem z dnia 5 lutego 2026 roku Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków zawiadomił skarżącą na podstawie § 15 ust. 1, ust. 3, ust. 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. 2021 poz. 56) o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego tj. budynku stacji kolejowej zlokalizowanej na dz. ew. nr [...] obr[...], przy ul. [...] w Ż., gmina Ż. do wojewódzkiej ewidencji zabytków, przekazując jednocześnie uwierzytelnioną kopię karty.W karcie zabytku wskazano m.in., że Stacja kolejowa "Ż." położona jest na działce nr [...], znajdującej się w południowo-wschodniej części miasta Ż., przy dawnej linii kolejowej nr [...]. Budynek frontem skierowany jest na wschód, w stronę jednotorowego peronu stacji.Budynek stacyjny jest murowany z cegły, tynkowany i częściowo podpiwniczony. Elewacje charakteryzują się skromnym detalem architektonicznym o cechach eklektycznych i neorenesansowych. Obiekt wzniesiono na planie prostokąta. Jest to budynek trójczłonowy, z nieznacznie wysuniętymi ryzalitami bocznymi. Układ wnętrz był pierwotnie dwutraktowy, jednak został częściowo przekształcony w trakcie eksploatacji. Budynek nakryto dachami dwuspadowymi, nad częściami bocznymi skrzyżowanymi, krytymi dachówką ceramiczną.Ławy fundamentowe wykonano z kamienia łamanego spojonego zaprawą cementową. Fundamenty wymurowano z cegły. Cokół ścian jest szerszy od obrysu murów i pokryty tynkiem. Piwnica, składająca się z jednej komory, usytuowana jest pod południowo-zachodnią częścią budynku i dostępna jest z wnętrza obiektu.Ściany wykonano z cegły na zaprawie cementowo-wapiennej i pokryto tynkiem. Elewacje posiadają skromny detal architektoniczny, ograniczony do szerokiego, profilowanego gzymsu podokapowego, umieszczonego na ścianach bocznych ryzalitów. Gzyms został dodatkowo zaakcentowany kolorystycznie.Otwory okienne są duże, smukłe i prostokątne, pozbawione obramień, z masywnymi podokiennikami. W części środkowej elewacji frontowej znajdują się duże metalowe okna dawnej poczekalni, pierwotnie przeszklone, wykonane w latach 60. XX wieku. Zostały one zaakcentowane wyraźnymi łukami nadproży, również wyróżnionymi kolorystycznie. Pozostałe okna są drewniane, dwuskrzydłowe, z uchylnymi górnymi kwaterami.W ścianach bocznych ryzalitów umieszczono prostokątne tablice z metalowymi literami tworzącymi nazwę stacji "Ż.". Pod nimi znajduje się starszy napis [...] W elewacji frontowej od strony torów znajduje się malowana w tynku prostokątna tablica z metalowymi literami układającymi się w nazwę "Ż.".Ściany wewnętrzne są tynkowane i bielone. Stropy drewniane, zamknięte, zostały otynkowane. Posadzki wykonano z desek oraz betonu. Kominy wymurowano z cegły. Stolarka drzwiowa wewnątrz budynku zachowała się częściowo; są to drzwi płycinowe, jednoskrzydłowe.Dachy budynku są dwuspadowe i skrzyżowane. Więźba dachowa jest drewniana, krokwiowo-jętkowa, pokryta dachówką ceramiczną. W szczytach ryzalitów znajdują się pary niewielkich, prostokątnych otworów okiennych, usytuowanych blisko siebie, z których część została zablendowana.Przy południowym ryzalicie znajduje się niewielka drewniana przybudówka mieszcząca toaletę, nakryta dachem dwuspadowym. Budynek jest obecnie wyłączony z eksploatacji.Podkreślono, że przedmiotowy budynek należy do budynków dworcowych wzniesionych według typowych projektów opracowanych przez Dyrekcję Budowy Kolei Państwowych w W. dla kolei austro-węgierskich. Były one częścią szeroko stosowanego systemu standaryzacji obiektów kolejowych, który umożliwiał dostosowanie wielkości i funkcji budynków do rangi stacji przy zachowaniu jednolitych rozwiązań architektonicznych. Projekty przewidywały budynki o różnej skali, jednak utrzymane w podobnej stylistyce i układzie funkcjonalnym.System ten wywodził się z koncepcji tzw. dworców modułowych, rozwijanej w kolejnictwie austro-węgierskim od drugiej połowy XIX wieku. Zakładała ona tworzenie budynków z powtarzalnych elementów i schematów funkcjonalnych, które można było rozbudowywać lub upraszczać w zależności od znaczenia stacji i przewidywanego natężenia ruchu. Dzięki temu możliwe było obniżenie kosztów budowy oraz zachowanie jednolitego charakteru architektury kolejowej na obszarze całej monarchii.Dworce na linii nr [...] reprezentowały neorenesansowy nurt architektury kolejowej początku XX wieku. Charakteryzowały się symetrycznymi elewacjami, ryzalitami, tynkowanymi ścianami oraz oszczędnym detalem architektonicznym podkreślającym podziały elewacji i otwory okienne. W części środkowej najczęściej znajdował się przelotowy korytarz połączony z poczekalnią, kasą biletową oraz pomieszczeniami służbowymi. W wydzielonych częściach budynku lokalizowano również mieszkania dla pracowników kolei. Mimo niewielkich zmian wprowadzanych przez lokalnych wykonawców, budynki zachowywały wysoki stopień ujednolicenia pod względem formy architektonicznej i rozwiązań konstrukcyjnych.Skargę na powyższą czynność za pismem z dnia 12 marca 2026 roku wniosła P. S.A., podnosząc zarzut naruszenia art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w związku z § 15 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, a także art. 153 p.p.s.a.W uzasadnieniu skargi wskazano, że Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w dniu 5 lutego 2026 r. dokonał czynności materialno-technicznej polegającej na włączeniu do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków karty ewidencyjnej budynku stacji kolejowej położonego przy ul. [...] w Ż., na działce nr [...]. O dokonaniu tej czynności Skarżąca została poinformowana zawiadomieniem doręczonym w dniu 11 lutego 2026 r.Podkreślono, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, włączenie karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków stanowi czynność organu administracji publicznej podlegającą kontroli sądowoadministracyjnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 czerwca 2021 roku, sygn. VII SA/Wa 1048/21).W ocenie Skarżącej zaskarżona czynność została dokonana wadliwie, bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz bez wykazania przesłanek uzasadniających objęcie budynku ochroną konserwatorską.Przedmiotowy budynek dworca kolejowego znajduje się przy linii kolejowej nr [...], na odcinku od wielu lat wyłączonym z eksploatacji i pozbawionym ruchu pasażerskiego. Obiekt pozostaje niezagospodarowany i nieużytkowany, a jego wieloletnie opuszczenie doprowadziło do stopniowej degradacji technicznej oraz dewastacji przez osoby trzecie.Istotnym problemem budynku jest brak skutecznej izolacji przeciwwilgociowej fundamentów, charakterystyczny dla wielu obiektów kolejowych powstałych na początku XX wieku. W konsekwencji doszło do podciągania kapilarnego wilgoci, zawilgocenia ścian oraz rozwoju grzybów i pleśni. Negatywny wpływ wilgoci widoczny jest również w stanie tynków, powłok malarskich oraz innych elementów wykończeniowych, które uległy znacznemu zniszczeniu. Dodatkowo budynek pozbawiony jest właściwej wentylacji i ogrzewania, co pogłębia procesy degradacyjne.Stan techniczny obiektu należy ocenić jako zły. Konstrukcja budynku wymaga przeprowadzenia rozległych prac remontowych obejmujących m.in. wzmocnienie lub częściową wymianę ścian konstrukcyjnych, fundamentów, stropów oraz więźby dachowej. Znacznej degradacji uległa również stolarka okienna i drzwiowa, która jest nieszczelna, wypaczona oraz miejscami porażona przez biologiczne szkodniki drewna. Obiekt został wyłączony z użytkowania właśnie z uwagi na jego zły stan techniczny i brak możliwości bezpiecznej eksploatacji.Należy podkreślić, że zakres niezbędnych robót budowlanych jest na tyle szeroki, iż ich przeprowadzenie doprowadziłoby do usunięcia znacznej części pierwotnej substancji budynku. W rezultacie zachowany zostałby jedynie ogólny kształt obiektu, natomiast większość jego historycznych elementów konstrukcyjnych wymagałaby wymiany. Powstaje zatem uzasadniona wątpliwość, czy po wykonaniu koniecznych prac budynek zachowałby walory uzasadniające objęcie go ochroną konserwatorską.Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma stanowiąca świadectwo minionej epoki lub zdarzenia, której zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że samo pochodzenie obiektu z określonego okresu historycznego nie stanowi wystarczającej podstawy do objęcia go ochroną konserwatorską. Konieczne jest wykazanie szczególnych cech obiektu oraz istnienia interesu społecznego przemawiającego za jego zachowaniem.W niniejszej sprawie organ nie wykazał, aby budynek dworca w Ż. posiadał szczególne wartości historyczne, artystyczne lub naukowe uzasadniające objęcie go ochroną. W uzasadnieniu brak jest pogłębionej analizy znaczenia obiektu dla historii regionu, jego wyjątkowości na tle innych budynków kolejowych czy też wartości architektonicznych wyróżniających go spośród podobnych obiektów.Organ nie przeprowadził również postępowania pozwalającego na ocenę autentyczności budynku. Nie ustalono zakresu zmian i przebudów dokonanych na przestrzeni lat, nie określono stopnia zachowania pierwotnej substancji zabytkowej ani nie przeanalizowano, które elementy obiektu mają charakter oryginalny. Tymczasem, zgodnie z utrwalonym stanowiskiem sądów administracyjnych, autentyzm i oryginalność substancji obiektu należą do najważniejszych kryteriów oceny jego wartości zabytkowej.Ponadto organ nie dokonał analizy wpływu zastosowanej formy ochrony na prawa właściciela i użytkownika wieczystego nieruchomości. Objęcie budynku ochroną konserwatorską prowadzi do nałożenia szeregu obowiązków i ograniczeń związanych z możliwością korzystania z nieruchomości oraz prowadzenia prac budowlanych. Z tego względu konieczne jest zachowanie konstytucyjnej zasady proporcjonalności i wykazanie, że ograniczenie prawa własności pozostaje uzasadnione rzeczywistą wartością chronionego dobra. W ocenie Skarżącej organ nie przeprowadził takiej analizy ani nie uzasadnił jej wyników.Lektura zawiadomienia o dokonaniu czynności oraz treści karty ewidencyjnej wskazuje, że organ ograniczył się do ogólnej charakterystyki obiektu, pomijając jego rzeczywisty stan techniczny, stopień zachowania historycznej substancji oraz stanowisko właściciela. Brak jest również szczegółowego uzasadnienia pozwalającego zweryfikować, jakie przesłanki faktyczne i prawne zdecydowały o objęciu budynku ochroną konserwatorską.Dodatkowo P. S.A. nie uczestniczyła w oględzinach przeprowadzonych przez przedstawicieli Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. W konsekwencji ustalenia stanowiące podstawę dokonania zaskarżonej czynności zostały poczynione bez udziału właściciela budynku i użytkownika wieczystego nieruchomości gruntowej, co ograniczyło możliwość przedstawienia pełnej informacji o stanie technicznym obiektu oraz planowanych działaniach związanych z jego utrzymaniem.W ocenie Skarżącej, powyższe zarzuty wskazują jednocześnie na to, że organ nie zastosował się w pełni do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku WSA w Krakowie z dnia 20.09.2020 r. sygn. akt: II SA/Kr 662/22.W ocenie Skarżącej wszystkie wskazane okoliczności prowadzą do wniosku, że organ nie przeprowadził pełnej i rzetelnej analizy sprawy, nie wykazał istnienia ustawowych przesłanek objęcia budynku ochroną konserwatorską oraz nie uwzględnił w dostatecznym stopniu interesu właściciela nieruchomości. Tym samym zaskarżona czynność została dokonana z naruszeniem przepisów prawa i nie może zostać uznana za prawidłową.W odpowiedzi na skargę Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w K. – Delegatura w T. wniósł o oddalenie w całości skargi P. S.A.W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków nieruchomych znajdujących się na terenie województwa. Na podstawie obowiązujących przepisów wykonawczych włączenie karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków stanowi czynność materialno-techniczną, która nie wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego ani wydania decyzji administracyjnej. Potwierdza to utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych.Nie oznacza to jednak, że czynność taka może zostać dokonana w sposób dowolny. Organ jest zobowiązany do przeprowadzenia wszechstronnej analizy obiektu i ustalenia, czy spełnia on przesłanki określone w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, a więc czy stanowi świadectwo minionej epoki lub zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.W niniejszej sprawie analiza taka została przeprowadzona. Organ zawiadomił P. S.A. zarówno o zamiarze włączenia budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, jak i o dokonaniu tej czynności. Skarżąca skorzystała z możliwości przedstawienia swojego stanowiska i zgłosiła sprzeciw wobec planowanego objęcia budynku ochroną. Organ odniósł się do przedstawionych argumentów i w odrębnym piśmie szczegółowo wyjaśnił przesłanki, którymi kierował się przy podejmowaniu zaskarżonej czynności.Kluczowe znaczenie dla sprawy ma fakt, że budynek stacji kolejowej w Ż. stanowi historyczny element infrastruktury kolejowej związanej z linią kolejową nr [...] T.–S. potocznie określaną jako "S.". Linia ta była jednym z najważniejszych przedsięwzięć infrastrukturalnych realizowanych na początku XX wieku w tej części Małopolski. Prace przygotowawcze rozpoczęto już około 1900 r., natomiast budowę przeprowadzono w latach 1905–1906. Ruch pasażerski uruchomiono w październiku 1906 r.Budynek stacji kolejowej w Ż. został wzniesiony właśnie na potrzeby tej linii i od początku pełnił funkcję obsługi ruchu pasażerskiego oraz kolejowego. W okresie międzywojennym został rozbudowany o dodatkową część przeznaczoną dla dyżurnych ruchu, kasę biletową i poczekalnię. Historyczne źródła potwierdzają, że stacja funkcjonowała pod nazwą [...] i odgrywała istotną rolę w systemie komunikacyjnym regionu.Organ zgromadził materiał dowodowy dokumentujący historię obiektu, w tym archiwalne fotografie oraz opracowania historyczne dotyczące linii kolejowej T.–S. . Dodatkowo w 2024 r. sporządzona została nowa karta ewidencyjna budynku, zawierająca szczegółowy opis jego historii, funkcji, stanu zachowania, układu przestrzennego, cech architektonicznych oraz istniejących zagrożeń. Dokumentacja ta stanowiła podstawę do oceny wartości zabytkowych obiektu.Wbrew twierdzeniom Skarżącej, budynek zachował czytelne cechy historyczne i autentyczną formę architektoniczną. Nadal widoczne są charakterystyczne dla początku XX wieku rozwiązania konstrukcyjne i materiałowe, pozwalające na identyfikację pierwotnej funkcji obiektu. Zachowany został również historyczny układ bryły oraz podstawowe cechy architektoniczne związane z budownictwem kolejowym tego okresu.Nie można zgodzić się z argumentem, że zły stan techniczny budynku wyklucza możliwość objęcia go ochroną konserwatorską. Przepisy ustawy wyraźnie wskazują, że ochronie mogą podlegać zabytki niezależnie od ich stanu zachowania. Celem ochrony konserwatorskiej jest właśnie zapobieganie dalszej degradacji obiektów posiadających wartości historyczne oraz stworzenie warunków do ich zachowania.Co więcej, sama argumentacja Skarżącej wskazuje na istnienie wartości historycznych budynku. P. S.A. podnosi bowiem, że przeprowadzenie koniecznych prac remontowych doprowadzi do utraty znacznej części pierwotnej substancji obiektu i sprawi, że stanie się on jedynie kopią historycznego budynku. Twierdzenie to potwierdza, że budynek nadal posiada autentyczne elementy historyczne wymagające ochrony i zachowania.Organ nie podziela również zarzutu dotyczącego naruszenia zasady proporcjonalności. Włączenie obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie uniemożliwia właścicielowi korzystania z nieruchomości, jej remontowania ani prowadzenia inwestycji. Powoduje jedynie konieczność uwzględniania wartości zabytkowych obiektu przy podejmowaniu określonych działań. Ograniczenia te wynikają bezpośrednio z ustawy i służą ochronie dobra publicznego, jakim jest dziedzictwo kulturowe.Należy podkreślić, że Organ nie zdecydował się na zastosowanie dalej idącej formy ochrony w postaci wpisu do rejestru zabytków. Uznał bowiem, że dla zapewnienia ochrony wartości historycznych budynku wystarczające będzie objęcie go ochroną ewidencyjną. Świadczy to o zachowaniu zasady proporcjonalności oraz wyważeniu interesu publicznego i interesu właściciela nieruchomości.Szczególne znaczenie budynku wynika również z faktu, że stanowi on część historycznego zespołu obiektów związanych z linią kolejową T.–S. Zachowane do dziś stacje kolejowe w N., D. T., O., M. czy S. zostały objęte ochroną konserwatorską jako elementy wspólnego dziedzictwa kolejowego regionu. Budynek w Ż. wpisuje się w ten historyczny ciąg i stanowi ważny element krajobrazu kulturowego ukształtowanego przez rozwój transportu kolejowego.Mimo wyłączenia z użytkowania budynek pozostaje świadectwem historii kolejnictwa, rozwoju gospodarczego regionu oraz przemian cywilizacyjnych zachodzących na początku XX wieku. Jego zachowanie leży w interesie społecznym, ponieważ umożliwia ochronę materialnych śladów przeszłości i przekazanie ich przyszłym pokoleniom.W świetle zgromadzonego materiału oraz przeprowadzonej analizy Organ zasadnie uznał, że budynek stacji kolejowej w Ż. spełnia przesłanki określone w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Posiada on wartość historyczną i architektoniczną, zachował autentyczne cechy pozwalające na identyfikację jego pierwotnego charakteru, a jego zachowanie pozostaje zgodne z interesem społecznym. W konsekwencji włączenie karty ewidencyjnej budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków było w pełni uzasadnione i zgodne z prawem, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).W myśl art. 150 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skarg na akty i czynności niewymienione w art. 145-148 sąd uwzględniając skargę uchyla lub stwierdza bezskuteczność aktu lub czynności.Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.W ocenie Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.Przedmiotem skargi jest czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. delegatura w T. polegającej na włączeniu do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków karty ewidencyjnej budynku stacji kolejowej położonego przy ul. [...] Ż., na działce nr [...].Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd jest obowiązany zbadać zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz jej dopuszczalność.Włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 ustawy o ochronie zabytków, jako działanie jednostronne będące elementem władczych działań administracji publicznej, należy zakwalifikować jako czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 18 października 2023 r. sygn. II OSK 1765/17).Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.Jak wynika z akt sprawy skarżąca o czynności została zawiadomiona za pismem z dnia 5 lutego 2026 r., które zostało doręczone w dniu 11 lutego 2026 roku, a skarga została wniesiona w dniu 12 marca 2026 roku, tym samym skarga została wniesiona w terminie. Sąd mógł zatem przystąpić do merytorycznego jej rozpoznania.W skardze spółka P. S.A., podniosła zarzut naruszenia art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w związku z § 15 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, a także art. 153 p.p.s.a.W pierwszej kolejności podzielić przyjdzie stanowisko, że czynność wpisania karty obiektu do ewidencji zabytków, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków nie ma jurysdykcyjnego charakteru, a kontrola legalności działania organu sprowadza się powinna w zasadzie do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Przy czym brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty zabytku do ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go tą wstępną formą ochrony, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji (zob. np. uzasadnienia do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r., II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. II OSK 2926/16).Jak wynika z akt organu po sporządzeniu karty zabytku Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków na podstawie § 15 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56) – dalej też jako "rozpEwid", zawiadomił skarżącą tak o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej przedmiotowego obiektu nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków do wojewódzkiej ewidencji zabytków, jak i włączeniu karty ewidencyjnej wskazanego obiektu nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków do wojewódzkiej ewidencji zabytków, co nastąpiło odpowiednio za pismami z dnia 17 czerwca 2025 roku oraz z dnia 5 lutego 2026, przekazując jednocześnie uwierzytelnioną kopię karty.Zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1292) - dalej jako "uOchrZabytk" wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.Sposób prowadzenia ewidencji, a także postępowanie w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków jest uregulowany rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem.Wytyczne co do reguł takiego postępowania określa § 14 ust. 1 rozpEwid, zgodnie z którym wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację.Warunkiem włączenia karty zabytku obiektu do ewidencji jest w pierwszej kolejności zweryfikowanie, że dany obiekt jest zabytkiem i jego cechy uzasadniają objęcie go ewidencją.Zgodnie z art. 3 ust. 1 uOchrZabytk przez zabytek należy rozumieć nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Przy czym stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uOchrZabytk Ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące, w szczególności dziełami architektury i budownictwa.Samo prawidłowe formalne jedynie wypełnienie karty ewidencyjnej zabytku przez organ, nie przesądza jeszcze o tym, że dany obiekt jest zabytkiem. Postępowanie w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie może cechować dowolność działania organu. Pomimo, że nie przeprowadza się tu postępowania wyjaśniającego w oparciu o zasady wynikające z ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, to jednak organ przed dokonaniem czynności powinien działać rzetelnie i dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej.Z drugiej strony też trzeba zwrócić uwagę, że objęcie danego obiektu ewidencją włączenia karty obiektu do ewidencji) nie stanowi formy ochrony zabytku. Ewidencja w istocie ma stanowić źródło wiedzy na temat zasobu zabytkowego i jego stanu, co w dalszej kolejności ma umożliwić prowadzenie właściwych działań, planowania finansowego i podejmowania działań zmierzających do kształtowania postaw społeczeństwa wobec dziedzictwa kulturowego (por. np. M. Konopka, Ewidencja zabytków - metody i zakres prac Ośrodka Dokumentacji Zabytków w Warszawie, "Ochrona Zabytków" 1988, nr 4, s. 216; A. Tomaszewski, Rola dziedzictwa kulturowego dla współczesnej cywilizacji. Przestrzeń dziedzictwa (w:) Ku nowej filozofii dziedzictwa, wybór E. Święcka, Kraków 2012, s. 289; K. Zalasińska, 4.1.2. Ewidencjonowanie zasobu zabytkowego a rejestr zabytków (w:) K. Zalasińska, K. Zeidler, Wykład prawa ochrony zabytków, Warszawa 2015). Ponadto ewidencje stanowią podstawę dla sporządzonych tak na szczeblu krajowym jak i samorządowym (w tym wojewódzkim) programów opieki nad zabytkami, uzupełniają działania państwa w zakresie prawnej ochrony zabytków (art. 87 uOchrZabytk; por. też np. A. Ginter, A. Michalak (w:) A. Ginter, A. Michalak, Ochrona zabytków. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2024, art. 87.).Ewidencje zabytków należy zatem traktować jako swoisty środek wstępnej ochrony zabytków, choć wiążący się z pewnymi ograniczeniami nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą bowiem włączenia zabytku do WEZ powstają obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza, o których przykładowo tu wymieniając stanowią art. 5 i art. 28 ust. 1 uOchrZabytk (opieka nad zabytkiem i obowiązki informacyjne), czy tez np. art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, które regulują kwestie obowiązku uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków.Taki charakter ewidencji zabytków powoduje, że postępowanie to cechuje się znacznie mniejszym stopniem sformalizowania, a organ nie wydaje rozstrzygnięcia w sprawie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (dowodowego) w oparciu o zasady wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 935/19). Ocena natomiast, czy organ uczynił zadość tym wymaganiom, powinna być możliwa w oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2024 r., sygn. II OSK 884/23).Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, ze w karcie ewidencyjnej dosyć szeroko opisano sam obiekt jak i przedstawiono jego historię.Karta zawiera zdjęcia przedmiotowego obiektu jak i jego usytuowanie zobrazowane na mapie (por. np. mapa oznaczona jako "orientacja" pod pkt .12 karty). Wskazano na podstawowe parametry budynku jak np. kubatura czy powierzchnia użytkowa, oceniając przy tym stan zachowania jako średni stan techniczny.Ponadto w karcie przedstawiono dokładny opis budynku, który obejmuje m.in. jej materiał, konstrukcję. Wskazano m.in., że Stacja kolejowa "Ż." znajduje się na działce nr [...] w południowo-wschodniej części miasta, przy dawnej linii kolejowej nr [...]. Budynek stacyjny, zwrócony frontem w stronę peronu, jest murowany z cegły, tynkowany i częściowo podpiwniczony. Wzniesiono go na planie prostokąta jako obiekt trójczłonowy z bocznymi ryzalitami. Charakteryzuje się skromnym detalem architektonicznym o cechach eklektycznych i neorenesansowych. Nakryty jest dachami dwuspadowymi krytymi dachówką ceramiczną.Fundamenty wykonano z kamienia i cegły, a ściany z cegły na zaprawie cementowo-wapiennej. Elewacje zdobi profilowany gzyms podokapowy oraz charakterystyczne duże, prostokątne okna. W części frontowej zachowały się metalowe okna dawnej poczekalni z lat 60. XX wieku. Na elewacjach umieszczono tablice z nazwą stacji "Ż.", a także historyczny napis [...]Wnętrze posiada tynkowane ściany, drewniane stropy i częściowo zachowaną stolarkę drzwiową. Konstrukcja dachu jest drewniana, krokwiowo-jętkowa. Przy południowym ryzalicie znajduje się niewielka drewniana przybudówka mieszcząca toaletę. Zaznaczono, że obecnie budynek jest wyłączony z użytkowania.W karcie przedstawiono również jego historię, wskazując, że budynek ten należy do grupy dworców kolejowych wzniesionych według typowych projektów opracowanych przez Dyrekcję Budowy Kolei Państwowych w Wiedniu dla kolei austro-węgierskich. Stanowił element systemu standaryzacji obiektów kolejowych, który umożliwiał dostosowanie wielkości i funkcji budynków do rangi stacji przy zachowaniu jednolitych rozwiązań architektonicznych. System ten wywodził się z koncepcji tzw. dworców modułowych, opartych na powtarzalnych elementach i schematach funkcjonalnych, pozwalających na rozbudowę lub uproszczenie obiektu w zależności od potrzeb. Rozwiązanie to sprzyjało ograniczeniu kosztów budowy oraz zachowaniu spójnego charakteru architektury kolejowej na obszarze monarchii austro-węgierskiej.Dworce zlokalizowane przy linii nr [...] reprezentowały neorenesansowy nurt architektury kolejowej początku XX wieku. Cechowały je symetryczne elewacje, ryzality, tynkowane ściany oraz oszczędny detal architektoniczny. Typowy układ funkcjonalny obejmował poczekalnię, kasę biletową, pomieszczenia służbowe oraz mieszkania dla pracowników kolei. Pomimo niewielkich lokalnych modyfikacji budynki zachowywały wysoki stopień ujednolicenia pod względem formy architektonicznej i konstrukcji.W świetle powyższego, w ocenie Sądu, organ w sposób należyty i adekwatny przedstawił okoliczności faktyczne oraz cechy i wartości przedmiotowej nieruchomości, które uzasadniają włączenie karty zabytku do ewidencji zabytków. W sporządzonej dokumentacji szczegółowo opisano lokalizację, formę architektoniczną, konstrukcję, układ funkcjonalny oraz stan zachowania budynku dawnej stacji kolejowej "Ż.". Wskazano również na zachowane elementy historycznej substancji obiektu, w tym charakterystyczne cechy architektoniczne, detale elewacji, układ bryły oraz rozwiązania konstrukcyjne.Organ zwrócił ponadto uwagę na wartości historyczne i naukowe budynku, podkreślając jego przynależność do grupy dworców kolejowych realizowanych według typowych projektów Dyrekcji Budowy Kolei Państwowych w Wiedniu dla kolei austro-węgierskich. Wskazano, że obiekt stanowi przykład standaryzowanej architektury kolejowej początku XX wieku, reprezentującej neorenesansowy nurt w budownictwie kolejowym. Podkreślono również jego znaczenie jako elementu historycznej infrastruktury kolejowej oraz zachowany stopień autentyzmu formy architektonicznej.Przedstawione w karcie zabytku informacje pozwalają na identyfikację cech i wartości obiektu mających znaczenie dla dziedzictwa kulturowego. Organ nie ograniczył się do ogólnego wskazania charakteru budynku, lecz szczegółowo scharakteryzował te elementy i walory, które determinują uznanie nieruchomości za zabytek oraz uzasadniają objęcie jej ochroną w ramach ewidencji zabytków.Odnosząc się natomiast do podniesionych zarzutów skargi, należy wskazać, że nie zasługują na uwzględnienie. Zgromadzony materiał wskazuje bowiem, że organ w sposób prawidłowy ustalił istotne okoliczności sprawy oraz wykazał istnienie przesłanek uzasadniających włączenie karty ewidencyjnej budynku dawnej stacji kolejowej w Ż. do wojewódzkiej ewidencji zabytków.Wbrew twierdzeniom Skarżącej, organ nie ograniczył się do ogólnej charakterystyki obiektu. W karcie ewidencyjnej szczegółowo opisano jego lokalizację, bryłę, układ funkcjonalny, rozwiązania konstrukcyjne, zastosowane materiały budowlane oraz zachowane elementy historycznej substancji. Wskazano także cechy architektoniczne budynku, w tym jego eklektyczno-neorenesansowy charakter, zachowany układ przestrzenny, historyczne oznaczenia stacji oraz inne elementy świadczące o jego autentyzmie i wartościach zabytkowych (por. np. karta zabytku pkt. 12 historia).Organ dokonał również oceny wartości historycznych i naukowych obiektu. Zwrócił uwagę, że budynek stanowi przykład dworca kolejowego wzniesionego według typowych projektów opracowanych przez Dyrekcję Budowy Kolei Państwowych w Wiedniu dla kolei austro-węgierskich. W karcie zabytku wskazano jego związek z historycznym systemem standaryzacji architektury kolejowej oraz znaczenie jako zachowanego elementu infrastruktury kolejowej początku XX wieku. Organ wykazał zatem nie tylko historyczne pochodzenie budynku, lecz również jego wartość dokumentacyjną i naukową jako reprezentanta określonego typu architektury kolejowej.Nie można podzielić stanowiska Skarżącej, jakoby organ nie przeanalizował autentyczności obiektu. Przeciwnie, opis zachowanych elementów konstrukcyjnych i architektonicznych, takich jak bryła budynku, ryzality, układ otworów okiennych, więźba dachowa, stolarka czy historyczne tablice z nazwą stacji, wskazuje na zachowanie istotnych składników pierwotnej substancji zabytkowej. Sam fakt częściowych przekształceń lub pogorszenia stanu technicznego obiektu nie prowadzi automatycznie do utraty jego wartości zabytkowych. Wpis do ewidencji zabytków nie jest bowiem uzależniony od idealnego stanu zachowania obiektu ani od zachowania wszystkich jego pierwotnych elementów.Za irrelewantne dla oceny legalności zaskarżonej czynności należy uznać argumenty odnoszące się do obecnego stanu technicznego budynku oraz zakresu potencjalnych przyszłych prac remontowych. Przesłanką objęcia obiektu ewidencją zabytków są jego wartości historyczne, artystyczne lub naukowe, a nie aktualny stopień zużycia technicznego. Pogarszający się stan techniczny obiektu nie niweczy jego walorów zabytkowych, lecz przeciwnie – może przemawiać za potrzebą objęcia go ochroną konserwatorską.Niezasadny jest również zarzut niewykazania interesu społecznego. Organ wskazał cechy budynku świadczące o jego znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego regionu, a także jego związek z rozwojem infrastruktury kolejowej i historycznym systemem budownictwa kolejowego monarchii austro-węgierskiej. Okoliczności te stanowią wystarczającą podstawę do uznania, że zachowanie obiektu leży w interesie społecznym w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.Nie można również zgodzić się z twierdzeniem, że organ naruszył zasadę proporcjonalności lub był zobowiązany do przeprowadzenia odrębnej analizy wpływu wpisu do ewidencji na prawa właściciela. Włączenie karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków następuje w oparciu o ustawowe kryteria odnoszące się do wartości zabytkowych obiektu. Jeżeli kryteria te zostały spełnione, organ jest uprawniony do objęcia obiektu ochroną ewidencyjną. Sam fakt, że ochrona konserwatorska może wiązać się z określonymi obowiązkami właściciela, nie podważa legalności czynności, jeżeli istnieją ustawowe podstawy uznania obiektu za zabytek.Bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej czynności pozostaje również podnoszona przez Skarżącą okoliczność braku udziału przedstawicieli właściciela podczas oględzin. Ustalenia dotyczące cech zabytkowych obiektu zostały dokonane na podstawie oględzin, dokumentacji oraz wiedzy specjalistycznej organu konserwatorskiego. Skarżąca nie wykazała przy tym, aby jej udział w oględzinach mógł prowadzić do ustalenia okoliczności podważających wartości zabytkowe budynku.W konsekwencji należy uznać, że organ prawidłowo zastosował przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w sposób wystarczający wykazał wartości historyczne i naukowe budynku oraz należycie uzasadnił objęcie go wojewódzką ewidencją zabytków. Zarzuty skargi stanowią w istocie polemikę z dokonaną przez organ oceną tych wartości i nie wskazują na takie uchybienia, które mogłyby prowadzić do uznania zaskarżonej czynności za niezgodną z prawem.Za całkowicie bezzasadny należy również uznać zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się przez organ do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2020 roku, sygn. II SA/Kr 662/22.Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku przeciwnego. Zaznaczyć należy, że w uzasadnieniu do wskazanego wyroku WSA w Krakowie wskazano m.in., że "Walor zabytkowy budynku dworca PKP przy ul. [...] w Ż., na dz. ew. nr [...], nie został należycie zweryfikowany, a zaskarżona czynność została dokonana zbyt pośpiesznie, bez należytego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności. Jakkolwiek budynek ten stanowi świadectwo doniosłej roli kolejnictwa w dziejach regionu, jednakże nie może to przesądzać o walorach historycznych tego obiektu bez należytego wyjaśnienia jego wyjątkowości, czy też unikalności m.in. architektonicznej, z powodu których wymagałby ochrony. (...) W okolicznościach niniejszej sprawy organ nie wykazał owej szczególnej wartości historycznej objętego ochroną budynku. Każdy budynek wzniesiony na początku XX wieku niesie pewne świadectwo i wartość historyczną, nie wszystkie jednak zasługują na to, aby były objęte formą ochrony konserwatorskiej."Organ, ponownie rozpoznając sprawę, wykonał wszystkie wskazania wynikające z wyroku sądu, w szczególności dokonał ponownej i pogłębionej oceny cech zabytkowych obiektu, sporządził szczegółową kartę ewidencyjną, przeprowadził oględziny, opisał stan zachowania budynku, jego cechy architektoniczne, konstrukcyjne i funkcjonalne, a także odniósł się do wartości historycznych i naukowych nieruchomości. Organ wykazał również okoliczności uzasadniające uznanie budynku za zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz przedstawił argumentację przemawiającą za objęciem go wojewódzką ewidencją zabytków. Tym samym nie sposób podzielić stanowiska Skarżącej, jakoby organ pominął wskazania sądu lub zrealizował je jedynie częściowo. Przeciwnie, zaskarżona czynność została poprzedzona działaniami odpowiadającymi wymaganiom określonym w wyroku, a przedstawione w karcie ewidencyjnej ustalenia i oceny stanowią realizację wytycznych sformułowanych przez sąd administracyjny.Ze względu na powyższe skarga na zasadzie art. 151 p.p.s.a. została oddalona.. została oddalona.