Wyrok - I SA/Bk 122/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku - z dnia 3 czerwca 2026
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 25 lutego 2026 r. nr 9010-00000000388/26 w przedmiocie przyznaUchylono decyzję I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 25 lutego 2026 r. nr 9010-00000000388/26 w przedmiocie przyzna
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
odwołujący
poszkodowany
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
3 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Przewodniczący
Justyna Siemieniako
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z 25 lutego 2026 r. nr 9010- 00000000388/26 Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży (dalej: "Dyrektor POR ARiMR") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwaw Wysokiem Mazowieckiem (dalej: "Kierownik BP ARiMR") z 16 stycznia 2026 r.nr 0200-2025-000032, wydaną w sprawie przyznania nadzwyczajnego wsparcia finansowego dla producentów owoców, poszkodowanych na skutek wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych wiosną 2025 r.Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu 2 grudnia 2025 r. S. P. (dalej: "skarżący") za pomocą Platformy Usług Elektronicznych (PUE) złożył wniosek o nadzwyczajne wsparcie finansowe dla producentów owoców, poszkodowanych na skutek wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych wiosną 2025 r. Do wniosku załączył protokół nr 7 z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska.Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego w dniu 16 stycznia 2026 r. Kierownik BP ARiMR wydał decyzję nr 0200-2025-000032, na mocy której odmówił skarżącemu przyznania przedmiotowej pomocy.Po rozpatrzeniu odwołania, powołaną na wstępie decyzją z 25 lutego 2026 r. Dyrektor POR ARiMR, utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy.Dyrektor POR ARMiR podniósł, że skarżący nie spełnił podstawowego warunku przyznania pomocy, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 listopada 2025 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z udzieleniem nadzwyczajnego wsparcia finansowego producentom owoców poszkodowanym na skutek wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych wiosną 2025 r. (Dz. U. 2025 poz. 1655, dalej: "rozporządzenie"). Wskazano, że powyższy przepis wprost uzależnia przyznanie wsparcia producentowi rolnemu, który na skutek przymrozków wiosennych występujących w okresie od dnia 1 kwietnia 2025 r. do dnia 31 maja 2025 r. poniósł szkody w uprawach, przy czym szkody te spowodowały straty wynoszące co najmniej 70 % plonu. Organ odwoławczy zaznaczył, że z protokołu oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego nr 7, wynika że kwota obniżenia dochodu w wyniku szkód w produkcji roślinnej wynosi 9.017,79 zł co stanowi 18,52 % średniej produkcji rolnej. Łączna wysokość oszacowanych szkód wg kwoty obniżenia dochodu w gospodarstwie rolnym wynosi również 9.017,79 zł co stanowi 18,52 % średniej rocznej produkcji w gospodarstwie rolnym. Wskazał, że szkody producenta w uprawach, które na skutek przymrozków wiosennych występujących w okresie od 1 kwietnia 2025 r. do 31 maja 2025 r. nie wyniosły powyżej 70% plonu i dlatego nie został spełniony podstawowy warunek przyznania pomocy.Zdaniem organu protokół z oszacowania szkód w gospodarstwie skarżącego został sporządzony, zgodnie z wymogami określonymi w § 5 ust. 5 rozporządzenia, przez uprawnioną do tego komisję, potwierdzony przez wojewodę i podpisany przez skarżącego. Do protokołu załączona została informacja wskazująca straty plonu wynoszące 18,52 % w roku wystąpienia szkody.Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ podniósł, że ARiMR nie może ustalać strat poniesionych przez producentów wskutek wystąpienia przymrozków na podstawie dołączonych do odwołania dokumentów, tj. faktur sprzedaży płodów rolnych i kupna oleju napędowego. Organem umocowanym do ustalania tych strat jest komisja powołana przez wojewodę, która ustala poniesione straty na podstawie wizytacji w terenie i to ewentualnie komisji trzeba było przedstawić dołączone do odwołania dokumenty. Komisja uwzględniła i ustaliła kwotę kosztów poniesionych i wartość produkcji oraz kwotę obniżenia dochodu.Dyrektor POR ARMiR wyjaśnił również, że skarżący uczestnicząc w programie "Rolnictwo ekologiczne" otrzyma zwrot kosztów certyfikacji jako zwrot kosztów transakcyjnych oraz płatność ekologiczną do poszczególnych upraw, zaś koszty prowadzenia produkcji rolnej są rekompensowane w formie dopłat bezpośrednich, które ww. otrzymał.Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do tut. sądu. Podniósł, że organ wydając decyzję patrzy na błędnie wyliczoną "łączną wysokość oszacowanych szkód wg kwoty obniżenia dochodu w gospodarstwie rolnym" widoczną w punkcie 3 dołączonego protokołu nr 7 z 30 czerwca 2025 r. Elementem wymienionego protokołu jest też załącznik, na podstawie którego szkody w punkcie 3 zostają wyliczone, tj. skarżący posiada 3,36 ha z czego tylko 0,04 ha to łąka, na której nie zgłaszał szkód ze względu na brak produkcyjnego jej charakteru i 9,32 ha aronii czarnoowocowej, w której na wszystkich działkach rolnych komisja stwierdziła 95% strat plonu w wyniku przymrozków wiosennych. Skarżący sformułował pytanie: dlaczego łączna wysokość szkód widoczna w pkt 3 protokołu wynosi 18,52%, skoro na 99,57% powierzchni gospodarstwa ma stwierdzoną stratę plonu 95% i jest to jego jedyna produkcja w gospodarstwie, gdyż zajmuję się tylko uprawą aronii czarnoowocowej i nie posiada inwentarza żywego.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że ARiMR nie sporządza protokołu oszacowania szkód ani nie ustala tych strat w gospodarstwach. To strona zobowiązana jest załączyć do wniosku o przyznanie pomocy kopię protokołu sporządzonego przez właściwą komisję szacowania szkód, która ustala poniesione straty na podstawie wizytacji w terenie oraz danych przedłożonych do gminy przez rolnika wraz z wnioskiem o oszacowanie strat. Komisja sporządza protokół z uwzględnieniem wytycznych wojewody. Wbrew okoliczności podniesionych w skardze szacowania strat nie dokonywała aplikacja tylko komisja. Dyrektor zaznaczył, że w trakcie prac komisji szacującej straty skarżący nie przedstawił danych rachunkowych lub dokumentów potwierdzających wielkość prowadzonej produkcji rolnej.Podczas rozprawy w dniu 3 czerwca 2026 r. pełnomocnik organu wniósło oddalenie skargi i złożył do akt wydruk wniosku o nadzwyczajne wsparcie finansowe z 12 grudnia 2025 r. Podniósł, że dokumenty złożone w skardze są spóźnione w sensie argumentacji zawartej w treści skargi.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:Skarga zasługuje na uwzględnienie.Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.Sprawa dotyczy zasadności przyznania skarżącemu pomocy finansowej w związku z powstaniem w jego gospodarstwie szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2025 r. przymrozków wiosennych.Odnosząc się do podnoszonych zarzutów należy wskazać, że zasługują one na uwzględnienie. Prawdą jest, że organ nie sporządza protokołu oszacowania szkód. To strona zobowiązana jest załączyć do wniosku o przyznanie pomocy kopię protokołu sporządzonego przez właściwą Komisję szacowania szkód. ARiMR nie ustala strat poniesionych przez producentów wskutek wystąpienia przymrozków. Organem umocowanym do ustalania tych strat w gospodarstwach rolnych była komisja powołana przez wojewodę, która ustala poniesione straty na podstawie wizytacji w terenie oraz danych przedłożonych do Gminy przez rolnika wraz z wnioskiem o oszacowanie strat. Komisja sporządza protokół z uwzględnieniem wytycznych wojewody. Wbrew okoliczności podniesionych w skardze szacowania strat nie dokonywała aplikacja tylko komisja. Organ wyjaśnia, że jedyne szkody jakie są szacowane za pomocą aplikacji "Zgłoś szkodę rolniczą", są to szkody dotyczące suszy, czego przedmiotowa sprawa nie dotyczy. Komisja szacując straty uwzględniła i ustaliła kwotę kosztów poniesionych i wartość produkcji oraz kwotę obniżenia dochodu. W tym miejscu należy podkreślić, że Odwołujący w trakcie prac komisji szacującej straty nie przedstawił danych rachunkowych lub dokumentów potwierdzających wielkość prowadzonej produkcji rolnej. W związku z tym Komisja zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 listopada 2025 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z udzieleniem nadzwyczajnego wsparcia finansowego producentom owoców poszkodowanym na skutek wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych wiosną 2025 r. (Dz. U. 2025 poz. 1655) wyliczyła średnią roczną roślinną produkcję rolną na podstawie danych Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - Państwowego Instytutu Badawczego o średniej wielkości produkcji rolnej. Protokół z oszacowania szkód ma wartość dowodową bowiem stanowi obiektywne odzwierciedlenie sytuacji stwierdzonej przez komisję w oparciu o dowody przedstawione przez Stronę i wizję lokalną na gruncie. W tym miejscu należy również podkreślić, że Strona potwierdziła swoim podpisem prawdziwość zawartych danych w przedmiotowym protokole i zgodziła się z jej ustaleniami, a następnie przedłożyła do ARiMR jako dowód w sprawie wniosku o przyznanie nadzwyczajnego wsparcia finansowego dla producentów owoców, poszkodowanych na skutek wystąpienia niekorzystnych zjawisk klimatycznych wiosną 2025 r. Jednakże organ nie zauważa, że część dokumentów została dostarczona przez rolnika. Są to m.in. faktury, do których organ się nie odniósł. Odnosząc się do zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegającym na nieprawidłowym określeniu poziomu szkód w aronii oraz na wadliwym ustaleniu wysokości strat ekonomicznych w gospodarstwie, należy wskazać, iż ustalania zawarte w § 3 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzenia mają charakter normy bezwzględnie wiążącej, na co słusznie wskazuje organ. Oznacza to, że organ nie ma uznaniowości a jedynie musi sprawdzić, czy przesłanka 70% szkód w uprawach przy jednoczesnym ustaleniu, że szkody wg kwoty obniżenia dochodu w gospodarstwie rolnym wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji została spełniona. Ewentualne wadliwe ustalenia dokonane przez Komisję szacującą powinny być kwestionowane niezwłocznie. Pan S. P. w skardze na decyzję Dyrektora POR wyjaśnia, że zgłaszał uwagi do przedstawicieli Komisji które nie zostały uznane. Powyższa okoliczność w zasadzie potwierdza tylko że protokół był prawidłowy, a Skarżący nie przedłożył korekty do protokołu. Zdaniem Sądu nie musiał. To organ ma dokonać analizy protokołu. Szczególnie niezrozumiałe w tej sprawie jest także to, że w aktach administracyjnych nie ma załącznika do protokołu komisji, z którego wynika, że straty w całym gospodarstwie Skarżącego wynoszą 95%. Skoro tak, to zupełnie niezrozumiałe są wartości przyjęte przez organ. Co prawda z protokołu głównego wynika strata w dochodach, ale nie wynika strata w uprawach, co ujawnione zostało dopiero w załączniku. Ponadto organ nie wziął pod uwagę gospodarowania EKO, co ma istotny wpływ na koszty produkcji.W kontekście tego należy ponownie ocenić to, jaki wpływ ma w rzeczywistości strata upraw na poziomie 95% na dochodowość Skarżącego. Organ tego jednak nie uczynił.Organ tego nie zbadał, pomimo tego, że skarżący już w odwołaniu od decyzji podnosił, że przymrozki wiosenne trwały od końca kwietnia do 19 maja 2025 r.Rozpoznając sprawę ponownie organ powinien również wziąć pod uwagę fakt, że skarżący posiada produkcję EKO, a co za tym idzie nie może stosować określonych nawozów sztucznych i pestycydów, co w istotny sposób ogranicza jego koszty.W tym miejscu należy zaznaczyć, co w zasadzie jest oczywiste, że postępowanie przed organami ARiMR cechuje się odrębnością proceduralną, ponieważ niektóre z jego zasad określone w przepisach ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm., dalej: k.p.a.") uległy ograniczeniu. Przepis art. 10a ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2025 r. poz. 1363 ze zm., dalej: "ustawa o ARiMR") zawiera klauzulę ograniczającą zakres stosowania przepisów ww. Kodeksu. Zgodnie z nią, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81. Art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR zobowiązuje organy administracji publicznej do stania na straży praworządności, wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, udzielania stronom na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz zapewnienia im - również na ich żądanie - czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, z zastrzeżeniem, że nie stosuje się wtedy art. 79a k.p.a. i art. 81 k.p.a. Powołane przepisy nałożyły zarazem na strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu obowiązek przedstawiania dowodów oraz składania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a stosownie do nich ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.Powyższe regulacje wskazują, że ustawodawca dokonał istotnego ograniczenia zastosowania podstawowych zasad ogólnych postępowania administracyjnego unormowanych przez Kodeks postępowania administracyjnego.W omawianej kategorii spraw uczynił bowiem wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej, statuowanej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach, m.in. art. 77 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2025 r. przymrozków wiosennych, powodzi, gradu, deszczu nawalnego lub huraganu obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Jak przyjmuje się w literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, z dyspozycji, wedle której ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, wynika, że to na stronie (rolniku), która złożyła wniosek o przyznanie płatności, ciąży obowiązek aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i przejawieniu inicjatywy dowodowej. Organowi pozostaje zaś w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Wbrew zatem wymogom zawartym w art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej nie mają obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie ciąży na nich też obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ prowadzący postępowanie nie ma więc obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy - tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności (por. wyroki NSA: z 22 września 2021 r., sygn. akt I GSK 182/21; z 7 lipca 2021 r., sygn. akt I GSK 1950/18; z 4 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 98/14; z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 88/11; z 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 680/11; z 25 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1075/10).Niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie to na stronie przede wszystkim ciąży obowiązek przedłożenia organom ARiMR dowodów na poparcie żądania zawartego we wniosku, należy jednak mieć na uwadze kontekst całej sprawy. Jest on natomiast taki, że przede wszystkim w sprawie w sposób nieuprawniony przyjęto, że przymrozki miały wpływ tylko na tak niewielką utratę dochodowości. Pomimo aktywnej postawy skarżącego organ nie zbadał tej kwestii w sposób prawidłowy, nie dołączył załącznika do protokołu do akt sprawy oraz co jest jeszcze bardziej niezrozumiałe, nie dołączył samego wniosku Skarżącego. Sąd pozyskał załącznik od Skarżącego, a wniosek został złożony przez pełnomocnika organu dopiero na rozprawie. Działania takie są niedopuszczalne z punktu widzenia rzetelności i legalności działania organu.Uwzględniając jednak przedstawione okoliczności wskazać należy, że choć co do zasady rola organów ARiMR sprowadza się do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i na organie nie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co oznacza, że organ nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy - to w ocenie sądu nie jest on zwolniony z obowiązku dokonywania ocen zgodnych z prawdą. Ustawodawca zobowiązał organ do stania na straży praworządności, powtarzając tym samym sformułowaną w art. 6 k.p.a. zasadę legalizmu. Obowiązek strzeżenia praworządności, a następnie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oznacza, że ten materiał dowodowy musi pozwalać na wyjaśnienie wszystkich wątpliwości w sprawie, a w szczególności na wyczerpujące odniesienie się do zarzutów i twierdzeń strony. W tych ramach mieści się prowadzenie postępowania w taki sposób, aby przyjęte przez organ twierdzenia miały oparcie w materiale dowodowym, który powinien dawać możliwość wyjaśnienia wszystkich wątpliwości w sprawie, tak aby strona była przekonana o prawidłowości przyjętego rozstrzygnięcia.W okolicznościach niniejszej sprawy sąd ocenił kontrolowaną decyzję za wadliwą, wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. a także art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR, których naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi w wysokości 200,00 zł.Paweł Janusz Lewkowicz Justyna Siemieniako Marcin Kojło. Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi w wysokości 200,00 zł.Paweł Janusz Lewkowicz Justyna Siemieniako Marcin Kojło