Wyrok z 20 grudnia 2022, sygn. III AUa 361/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 grudnia 2022 r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący sędzia Marek Szymanowski

Protokolant Edyta Katarzyna Radziwońska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2022 r. w B.

sprawy z odwołania E. L.

przy udziale zainteresowanej (...) spółki z o.o. w G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

o przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek

na skutek apelacji odwołującej E. L. i zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 25 marca 2022 r. sygn. akt V U 15/20

I.  zmienia zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu

(...) Oddział w B. z dnia 29 października 2019r. w ten sposób, że stwierdza, iż E. L. nie jest odpowiedzialna za zobowiązania składkowe spółki (...) w G. - objęte tą decyzją;

II.  zasądza tytułem zwrotu kosztów procesu za pierwszą instancję od

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na rzecz E. L. kwotę 5.400 ( pięć tysięcy czterysta ) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 28 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty;

III.  zasądza tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję od

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na rzecz E. L. 4.050 ( cztery tysiące pięćdziesiąt ) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego punktu wyroku do dnia zapłaty;

IV.  oddala zażalenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

B..

Sygn. akt III AUa 361/22 ; III AUz 52/22

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 29 października 2019 r. na podstawie art. 107 § 1 i 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 i 4, art. 109 § § 2 pkt 1 oraz art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.) w związku z art. 23 ust. 1 oraz art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.) stwierdził, iż E. L. jako Prezes Zarządu odpowiada solidarnie całym swoim majątkiem za zaległości (...) Sp. z o. o. w G. z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 182.913,84 zł, w tym:

1.  ubezpieczenia społeczne:

- 103.055,69 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okres 08/2014 r., (...) - 02/2016 r.;

- 33.622,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 29 października 2019 r.;

- 5.035,50 zł - z tytułu kosztów egzekucyjnych;

2.  Na ubezpieczenie zdrowotne:

- 23.853,49 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okres 02/2015 r., (...) - 02/2016 r.;

- 7.698,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 29 października 2019r.;

- 1.146,50 zł - z tytułu kosztów egzekucyjnych;

3.  Na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych:

- 6.190,96 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okres 08/2014, 02/2015, 05/2015 r. - 02/2016 r.;

- 2.006,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 29 października 2019r.;

- 305,70 zł - z tytułu kosztów egzekucyjnych.

W świetle uzasadnienia decyzji egzekucja należności z tytułu składek wobec spółki okazała się bezskuteczna, w związku czym E. L. pełniąca funkcję Prezesa Zarządu spółki w okresie, kiedy powstało powyższe zadłużenie, i która we właściwym czasie nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości oraz nie wskazała mienia, z którego możliwe byłoby zaspokojenie zobowiązań w znacznej części – podnosi osobistą odpowiedzialność za przedmiotowe składki.

E. L. w odwołaniu od powyższej decyzji zarzuciła naruszenie:

1.  przepisów postępowania, tj. art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art.

187 § 1, art. 191 oraz art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej - poprzez w szczególności zaniechanie wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak i dowolną ocenę już zebranego (chociaż w niepełnym zakresie) materiału dowodowego, a w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, iż w realiach sprawy zachodzą przesłanki do pociągnięcia skarżącej do solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe (...) sp. z o. o.

2.  na skutek ww. uchybień procesowych - przepisu prawa materialnego,

polegające na błędnym zastosowaniu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej - poprzez:

a. bezzasadne przyjęcie, iż w realiach sprawy zaistniała przesłanka przewidziana w tym przepisie w postaci bezskuteczności egzekucji z majątku spółki;

b. bezzasadne przyjęcie, iż skarżąca w toku postępowania nie wykazała negatywnej przesłanki zastosowania ww. przepisu materialnego, tj. iż nie wskazała mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części - w sytuacji gdy takie mienie istnieje, i to w wysokości umożliwiającej zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w całości.

W uzasadnieniu podniosła m. in., iż istnieje mienie, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenia zaległości w znacznej części bowiem przed Sądem Okręgowym w Białymstoku toczyła się sprawa, w której spółka (...) pozwała inną spółkę o zapłatę około 300.000 zł.

Skarżąca wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, że nie ponosi odpowiedzialności za przedmiotowe składki, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdyż rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 25 marca 2022 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił odwołanie i zasądził od E. L. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy w oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty ustalił, że (...) Sp. z o. o. w G. zatrudniała pracowników i z tego tytułu zobowiązana była do terminowego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Spółka nie dopełniła tego obowiązku w okresie od sierpnia 2014 r. do lutego 2016 r. E. L. w tym okresie była Prezesem Zarządu spółki.

Celem wyegzekwowania niepłaconych należności z tytułu składek Dyrektor Oddziału ZUS w B. jako organ egzekucyjny prowadził wobec spółki postępowanie egzekucyjne. W toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego spółki i wyegzekwowano częściowo składki na ubezpieczenia społeczne za luty 2015 r. i marzec 2015 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2014 r. Z uwagi na brak majątku umożliwiającego wyegzekwowanie należności Dyrektor Oddziału ZUS w B. postanowieniem z 9 lipca 2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne.

Wcześniejsze postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. ze składników majątkowych, do których stosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS, okazało się całkowicie bezskuteczne. Wobec tego Naczelnik Urzędu postanowieniem z 19 czerwca 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne.

Nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości (...) Sp. z o. o. w G..

Sąd Okręgowy czyniąc ustalenia w sprawie oparł się na dowodach z dokumentów, w tym złożonych do akt, czy zgromadzonych w toku postępowania przed organem rentowym i zawartych w aktach ZUS. Ich forma oraz treść nie wzbudziła wątpliwości co do ich autentyczności wobec czego zostały one uznane za wiarygodne w całości i stanowiły pełnowartościowe źródło informacji o okolicznościach faktycznych w sprawie.

W takim oto stanie faktycznym Sąd Okręgowy odwołał się do art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.) do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i składek na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się odpowiednio enumeratywnie wskazane przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Zgodnie z treścią art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 2021 poz. 1540 ze zm.) za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym majątkiem solidarnie z nim osoby trzecie. Z art. 116 wynika, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2020 r. poz. 814) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Natomiast § 2 tego artykułu reguluje, że odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu.

Z treści wskazanych przepisów wynika, że członkowie zarządu spółek mających osobowość prawną odpowiadają solidarnie za zaległości podatkowe (składkowe) spółki, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu tej spółki. Ta sama zasada odnosi się do byłego członka zarządu, pełnomocnika lub wspólnika, którzy odpowiadają za zaległości powstałe w czasie pełnienia funkcji lub bycia wspólnikiem.

Przesłanką do poniesienia odpowiedzialności za spółkę jest bezskuteczność egzekucji przeciw spółce. Zatem dopiero po odpowiednim orzeczeniu organu egzekucyjnego dopuszczalne jest wszczęcie postępowania w sprawie odpowiedzialności członka zarządu. Osoba ta może się zwolnić od odpowiedzialności poprzez wykazanie, że albo we właściwym czasie zgłoszono upadłość spółki lub wszczęto postępowanie układowe, albo że zgłoszenie (niewszczęcie) nastąpiło nie z jego winy. Inną możliwością uniknięcia odpowiedzialności jest wskazanie majątku spółki, z którego możliwa będzie egzekucja (np. pominiętego podczas zakończonego uprzednio postępowania egzekucyjnego lub nabytego później).

Bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej oznacza, że w wyniku wszczęcia i przeprowadzenia przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku spółki nie doszło do przymusowego zaspokojenia wierzyciela. Zachodzi przy tym konieczność wyczerpania w toku tego postępowania wszystkich możliwych sposobów egzekucji, a egzekucja musi dotyczyć całego majątku podatnika (spółki). Obowiązek wszczęcia i formalnego przeprowadzenia egzekucji oznacza w konsekwencji konieczność stwierdzenia jej bezskuteczności w sposób formalny zgodnie z odpowiednimi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub przepisami kodeksu postępowania cywilnego.

Bezskuteczność egzekucji w takim rozumieniu występuje bez wątpienia wówczas, gdy sam wierzyciel dysponuje postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ze względu na jego bezskuteczność (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 stycznia 2013 r. w sprawie o sygn. akt III AUa 678/12).

Odnosząc to do niniejsze sprawy Sąd Okręgowy stwierdził, iż spełniony został podstawowy warunek do pociągnięcia członków zarządu do odpowiedzialności za zobowiązania spółki, jakim jest bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciw spółce z całego jej majątku. Jak wynika z akt sprawy Dyrektor Oddziału ZUS w B. postanowieniem z dnia 9 lipca 2029 r. umorzył postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości składkowych spółki za okres objęty zaskarżoną decyzją prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z uwagi na jego bezskuteczność. Również Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z 19 czerwca 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne ze składników majątkowych, do których stosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS.

W tej sytuacji otwarta została droga do pociągnięcia do odpowiedzialności z tytułu nieopłaconych składek byłych członków zarządu. Jak wynika z zacytowanych wyżej przepisów osoby te jednak mogą zwolnić się od odpowiedzialności poprzez wykazanie, że albo we właściwym czasie zgłoszono upadłość spółki lub wszczęto postępowanie układowe, albo że nie zgłoszenie (niewszczęcie) nastąpiło bez ich winy. Tej okoliczności jednak odwołująca nie wykazała. Nie przedstawiła dokumentacji finansowej spółki za lata 2014-2016, co umożliwiłoby ustalenie daty utraty płynności finansowej spółki.

Sąd Okręgowy podniósł, iż ciężar udowodnienia faktów spoczywa na osobie, która wywodzi z nich skutki prawne (art. 6 k.c.), stąd też na odwołującej ciążył obowiązek przedstawienia dowodów dla wykazania spornych okoliczności. Muszą to być jednak środki dowodowe, które pozwolą na wiarygodne ustalenie okoliczności faktycznych. W ocenie Sądu Okręgowego była Prezesem Zarządu spółki a zatem powinna być doskonale zorientowana, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzycieli. Na członkach zarządu ciąży bowiem obowiązek wykazywania szczególnej staranności w stałym kontrolowaniu sytuacji majątkowej spółki pod kątem wystąpienia przesłanek skutkujących obowiązkiem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego.

Drugą z przesłanek wyłączenia odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Do uwolnienia się od odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej za jej zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne nie jest wystarczające wskazanie jako mienia spółki jej wierzytelności wobec kontrahentów, lecz konieczne jest wykazanie, że wierzytelności są wymagalne, a dłużnicy wypłacalni (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2007 r., II UK 40/07). Określenie „zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części” oznacza, że można przewidzieć z dużą dozą pewności, że egzekucja będzie skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania należności, a ich wysokość będzie miała wartość stanowiącą znaczny (duży) odsetek porównując ją z wysokością zaległości podatkowych spółki (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 czerwca 2012 r., (...)).

E. L. zeznała, że spółka (...) w 2016 r. z uwagi na problemy finansowe sprzedała dwie apteki spółce (...). Przez kilka miesięcy spółka nie płaciła składek na ubezpieczenia społeczne i należności w stosunku do hurtowni. Ze sprzedaży aptek spółka nie otrzymała zapłaty.

Prokurent spółki (...) zeznał, że kłopoty finansowe spółki związane są z cofnięciem koncesji na obrót środkami farmaceutycznymi. Spółka (...) miała przejąć apteki łącznie personelem i uregulować zobowiązania wobec ZUS. Każda z aptek miała kosztować po 250.000 zł.

Sąd Okręgowy w Białymstoku VII Wydział Gospodarczy wyrokiem z 26 listopada 2019 r. wydanym w sprawie sygn. akt VII GC 319/18 zasądził od pozwanego (...) sp. z o. o. w K. na rzecz (...) sp. z o. o. w G. kwotę 250.00 zł z ustawowymi odsetkami. Aktualnie sprawa na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego toczy się przed Sądem Apelacyjnym w Białymstoku (sygn. akt I AGa 14/20).

Biorąc pod uwagę powyższe zdaniem Sądu Okręgowego nie sposób uznać, że skarżąca wskazała mienie Spółki nadające się do efektywnej egzekucji umożliwiającej zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części. W zakresie wierzytelności w orzecznictwie przyjmuje się, że tylko wierzytelności spółki, które są stwierdzone i pewne w dacie wydawania decyzji przez organ odwoławczy, tzn. wynikają z prawomocnego orzeczenia sądu, zawartej ugody sądowej czy uznania długu, mogą być dochodzone w ramach prowadzonej egzekucji (por. wyrok NSA: z 5 lutego 2020 r., (...)). Powyższe okoliczności wskazują, że w dniu wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżonej decyzji nie było możliwe zaspokojenie zaległości składkowych należnych organowi rentowemu z wierzytelności spółki.

Sąd Okręgowy oddalił zatem odwołalnie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. i orzekł o kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. i 99 k.p.c. w zw. § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).

W wywiedzionej od tego wyroku apelacji odwołująca zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku w całości i zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przez jego niezastosowanie i ustalenie odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki, podczas gdy w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki zwalniające odwołującą się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Wskazując na powyższy zarzut apelacja wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie odwołania i stwierdzenie braku podstaw do obciążenia E. L. odpowiedzialnością za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek spółki (...) , ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, z uwagi na brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części oraz nierozpoznanie istoty sporu. W apelacji zawarto tez wniosek o zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na rzecz E. L. kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ rentowy wywiódł natomiast w sprawie zażalenie w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach procesu zarzucając naruszenie art. 98 § 1, art. 99 k.p.c. zw. z zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U. 2015.1804 ze zm.) poprzez ich błędne zastosowanie w niniejszej sprawie, skutkujące obciążeniem odwołującej E. L. zaniżonymi kosztami zastępstwa procesowego w kwocie 180,00 zł podczas gdy w przyjętym stanie faktycznym powinien zostać zastosowany § 2 pkt 6 w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych w zw. z art. 98 § 1, art. 99, art. 105 § 1 zdanie 1 k.p.c., a wysokość kosztów zastępstwa procesowego zasądzonych na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. powinna zostać ustalona w wysokości 5.400zł.

Wskazując na powyższe zażalenie wnosiło o zmianę postanowienia zawartego w pkt II. w/w wyroku poprzez zasądzenie od E. L. na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 5.400 zł zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje

Apelacja okazała się być zasadna, a zażalenie, któremu nie odmówić trafności co podniesionego zarzutu podległo ostatecznie oddaleniu w związku ze zmianą strony wygrywającej w procesie.

Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.) do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio: art. 7a, art. 12, art. 26, art. 29 § 1 i 2, art. 33-33b, art. 38a, art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 61 § 1, art. 62 § 3 i 5, art. 62b § 1 pkt 2 i § 3, art. 72 § 1 pkt 1 i 4 i § 2, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, art. 77b § 1 i 2, art. 91, art. 93, art. 93a-93c, art. 93e, art. 94, art. 97 § 1 i 1a, art. 97a § 1-3, art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, art. 101, art. 105 § 1 i 2, art. 106 § 1-3, art. 107 § 1, 1a, pkt 2 i 4 i § 3, art. 108 § 1, 3 i 4, art. 109 § 1 w zakresie art. 29, art. 109 § 2 pkt 1, art. 110 § 1, § 2 pkt 2 i § 3, art. 111 § 1-4 i § 5 pkt 1, art. 112 § 1-5, art. 112b-114, art. 115-117, art. 117d, art. 118 § 1 oraz art. 119 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Zgodnie z zaś art. 32 tejże ustawy przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń.

Z punktu widzenia okoliczności niniejszej sprawy znaczenie ma przede wszystkim odesłanie do art. 116 ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm.), zgodnie bowiem z jego § 1. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2020 r. poz. 814) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

W świetle poprawnych w tym zakresie ustaleń faktycznych nie jest przedmiotem sporu ani fakt pełnienia funkcji członka zarządu spółki przez odwołującą w okresach , w których powstały zobowiązania z tytułu składek ani sama wysokość tych zaległości. Oznacza to, że po wniesieniu odwołania na etapie sądowym dwa zasadnicze obowiązki dowodowe, których skuteczne realizacja powinna przesądzić o sposobie rozstrzygnięcia sprawy. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądowego, organ rentowy powinien wykazać bezskuteczność egzekucji w całości lub w części z majątku spółki ( por. wyrok SN z 25.08.2016 r., V CSK 699/15, LEX nr 2135821; wyrok NSA z wyrok z dnia 7 grudnia 2011 r., I (...) 39/11, LEX nr 1134237; z 9.06.2021 r., I (...), LEX nr 3214209). Odwołująca natomiast chcąc się uwolnić od tej odpowiedzialności powinna wykazać, albo że zgłoszenie wniosku o upadłość ( otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego) nastąpiło w czasie właściwym, albo jego niezgłoszenie nastąpiło bez winy członka zarządu, albo też że istnieje majątek spółki, którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości należności składkowych spółki w znacznej części ( por. w tym zakresie wyroki SN z 20.03.2013 r., I UK 554/12, LEX nr 1318332; z dnia 10 grudnia 2009 r., III UK 51/09, LEX nr 578159, wyroki NSA z dnia 7 lipca 2009 r., (...) 372/08, LEX nr 529353; wyrok z dnia 7 grudnia 2011 r., I (...) 39/11, LEX nr 1134237).

Odnosząc apelację to tak zakreślonych ram postępowania dostrzec trzeba, że apelacja w istocie stawia tylko zarzut naruszenia art. 116 §1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, a zatem zarzut naruszenie prawa materialnego. Jest to o tyle istotne, że w utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się związanie sądu odwoławczego zarzutami procesowymi, w tym znaczeniu, że ich zasadność (poza nieważnością postępowania) sąd odwoławczy bierze tylko w razie ich podniesienia (por. w tym zakresie uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów - zasada prawna z dnia 31 stycznia 2008 r. III CZP 49/07 OSNC 2008/6/55, Prok.i Pr.-wkł. (...), Biul.SN 2008/1/13, Wspólnota (...)). Jednakże, za naruszenie prawa materialnego przyjmuje się w orzecznictwie również zastosowanie przepisów prawa materialnego do niewystarczająco precyzyjnie ustalonego stanu faktycznego ( por. w tym zakresie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2011 r. I UK 164/11, LEX nr 1135989, wyrok z dnia 29 listopada 2002 r., IV CKN 1532/00, LEX nr 78323, postanowienie z dnia 11 marca 2003 r., V CKN 1825/00, Biuletyn SN-Izba Cywilna 2003 nr 12). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdzie nader skromne ustalenia Sądu Okręgowego okazały się też wadliwymi i nieaktualnymi w istotnym dla rozstrzygnięcia elemencie stan faktycznego. Sąd pierwszej instancji ustalił bowiem, że Sąd Okręgowy w Białymstoku VII Wydział Gospodarczy wyrokiem z 26 listopada 2019 r. wydanym w sprawie sygn. akt VII GC 319/18 zasądził nieprawomocnie od pozwanego (...) sp. z o. o. w K. na rzecz (...) sp. z o. o. w G. kwotę 250.00 zł z ustawowymi odsetkami, a sprawa w dacie wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji miała być rozpoznawana w postępowaniu apelacyjnym na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku (sygn. akt I AGa 14/20). Ustalenie to jest jednak wadliwe bowiem - w dacie czynienia powyższych ustaleń przez Sąd Okręgowy - apelację w sprawie I AGa 14/20 Sąd Apelacyjny w Białymstoku w Wydziale Cywilnym już prawomocnie oddalił, a miało to miejsce w dniu 8 czerwca 2021 r. , zasądzając dodatkowo tytułem zwrotu kosztów procesu na rzecz spółki (...) 8.000 zł. Zważywszy na datę doręczenia wyroku z uzasadnieniem pełnomocnikowi pozwanej spółki (20.08.2021r. k. 549 akt tych że akt ) z upływem dnia 20.10.2021 r. upłynął w tejże w sprawie także termin do wniesienia skargi kasacyjnej. W dniu 30.09.2021 r. pełnomocnikowi powodowej spółki wydano też tytuł wykonawczy. W dacie zatem wyrokowania przez Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie zdarzenia te już zaistniały i winny być wzięte w ramach stanu rzeczy istniejącego na chwilę zamknięcia rozprawy pod uwagę, bowiem odwołująca konsekwentnie w toku całego postepowania podnosiła istnienie tegoż majątku pozwalającego na zaspokojenie roszczeń składkowych organu rentowego. Nadto w świetle informacji z dnia 12 grudnia 2022 r. uzyskanej przez Sąd Apelacyjny od spółki (...) zasądzone kwoty zostały wyegzekwowane przez Komornika Sądowego P. T. poprzez zajecie wynagrodzenia z refundacji za leki (k.273). Odnotować też trzeba, że w świetle informacji syndyka M. R. z dnia 28.06.2022 r. ( data wpływu do Sądu Apelacyjnego, k. 245), Sąd Rejonowy w Białymstoku VIII Wydział Gospodarczy postanowieniem z dnia 13 maja 2022 r. ogłosił upadłość E. L..

Czyniąc powyższe dodatkowe ustalenia w tym zakresie Sąd Apelacyjny zażądał i przeprowadził dowód z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy I AGa 14/20 oraz z zażądanych przez sąd odwoławczy informacji.

W okolicznościach niniejszej sprawy trzeba zatem przyjąć, iż w sprawie wykazano realną wierzytelność zasądzoną prawomocnie wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 26 listopada 2019 r. (VII GC 319/18) i Sądu Apelacyjnego w Białymstoku ( I AGa 14/20) z dnia 8 czerwca 2021 r. w wysokości 250.000 zł puls odsetki i koszty procesy w obu instancjach na rzecz spółki (...), za zobowiązania której odwołująca została obciążona odpowiedzialnością w zaskarżonej decyzji. Kwota ta znacznie przewyższa wysokość zaległości składkowych objętych zaskarżoną decyzją i nie może nie mieć wpływu na ocenę skuteczności egzoneracji odwołującej jak wykazania bezskuteczności egzekucji przez organ rentowy. Zainteresowane się bowiem przez organ rentowy przedmiotową wierzytelnością i spowodowanie jej zajęcia w ramach postepowania egzekucyjnego pozwoliłoby na zaspokojenie roszczeń skałkowych organu rentowego z mienia spółki. Uzupełnione zatem ustalenia faktyczne czynią kryterium uznania przedmiotowej wierzytelności za pewną jak przyjęto w to wyroku NSA z 5.02.2020 r., (...),(LEX nr 2825454), do którego to wyroku Sąd Okręgowy odwołuje się zresztą w swoim uzasadnieniu. W takich okolicznościach koniecznym było podjęcie przez organ rentowy i to z odpowiednim wyprzedzeniem środków zmierzających do zajęcia tej wierzytelności bowiem wielkość tej wierzytelności oraz jej realność niewątpliwie umożliwiała zaspokojenie należności składkowych i w to w całości. W wyroku SN z 14.05.2013 r., I UK 652/12, (LEX nr 1408148) słusznie wskazano, że w takiej sytuacji, kiedy Zakład nie dokonał precyzyjnego wyjaśnienia okoliczności odstąpienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od egzekucji zaległości składkowych ze wskazanego mu mienia (prawomocnie zasądzonej wierzytelności) dłużnej spółki, które umożliwiało prewencyjne odzyskanie znacznej części tych zaległości, organ ten nie może być uznany za wierzyciela, który wykazał przesłankę bezskuteczności egzekucji takiej istotnej części zaległych składek w rozumieniu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.

Z tych przyczyn wniesiona apelacja zasługiwała na uwzględnienie i dlatego dokonano stosownej zmiany zaskarżonego wyroku na zasadzie art. 386 §1 k.p.c.

Co do wniesionego zażalenia organu rentowego, prawdą jest, że w sprawach o zaległości z tytułu składek stawkę minimalną fachowego pełnomocnika procesowego ustala się od wartości przedmiotu sporu, bądź wartości przedmiotu zaskarżenia w drugiej instancji (por. np. postanowienie SN z 5.06.2009 r., I UZP 1/09, OSNP 2011, nr 5-6, poz. 86). Oznacza, co przy uwzględnieniu wartości przedmiotu sporu w sprawie (182.914 zł), że w przypadku radców prawnych zastosowanie znaleźć powinien § 2 pkt 6 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.) czyli stawka ta wynieść powinna 5.400 zł w przypadku pierwszej instancji i 4.050 zł w przypadku drugie instancji ( 75% stawki z I instancji - § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Wniesione zażalenie byłoby jednak zasadne tylko wtedy gdyby, odwołująca przegrała ostatecznie proces, a w związku z reformatoryjnym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego stała się ona stroną wygrywającą, na rzecz której koszty procesu za obie instancje podlegają zasądzeniu.

O kosztach zastępstwa procesowego należnych za udział pełnomocnika odwołującej w postępowaniu apelacyjnym oraz przed Sądem Okręgowym orzeczono, na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1, 1 ¹ i 2 k.p.c. w zw. z §2 pkt 6 § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.).

Marek Szymanowski