Wyrok - II SA/Ol 108/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie - z dnia 9 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) sędzia WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu J. L. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wOddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) sędzia WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu J. L. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
samorząd terytorialny
Role w sprawie
osoba uprawniona do alimentów
Skarb Państwa
wnioskodawca / wnioskodawczyni
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
9 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Przewodniczący
Grzegorz Klimek
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 1 sierpnia 2024 r. Burmistrz [...] (dalej jako: "organ I instancji") ustalił odpłatność za pobyt w DPS w [...] G. A. jej zstępnym, w tym córce – M. D. (dalej jako: "strona", "skarżąca"):- w kwocie: 176,30 zł od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 r.;- w kwocie: 372,45 zł od i stycznia 2024 r.W dniu 2 grudnia 2024 r. wpłynął wniosek strony o zwolnienie z odpłatności.Decyzją z dnia 17 września 2025 r. organ I instancji na podstawie art. 60 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zwolnił stronę z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS, tj.:1) 50% od kwoty 176,30 zł, za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 r.,miesięcznie tj. 88,15 zł miesięcznie;2) 50% od kwoty 372,45 zł, za okres od 1 stycznia 2024 r. miesięcznie, tj. 186,23 zł miesięcznie.W uzasadnieniu w sposób szczegółowy przedstawiono jak kształtuje się sytuacja rodzinna strony, jakie rodzina osiągnęła dochody; w listopadzie 2024 r. łączny dochód ustalono na 8 350,01 zł, w przeliczenia na osobę: 2 783,34 zł. Ustalono, że dochód przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a zatem strona jest zobowiązana do uiszczenia tytułem opłaty różnicy między dochodem na osobę 300% kryterium (2 783,34 zł - 2 469=314,34 zł). Organ wyjaśnił, że matka strony miała ograniczoną władzę rodzicielską poprzez poddanie sposobu wykonywania tej władzy kontroli kuratora sądowego. Ze sprawozdań kuratorskich wynika, że matka skarżącej nie wywiązywała się z obowiązków rodzicielskich, nadużywała alkoholu, ubliżała oraz wykazywała agresywne zachowanie wobec najbliższych. Wyjaśniono, że były wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ powołał art. 64 i 64a ustawy' o pomocy społecznej; wskazał, iż zwolnienie na zasadzie z art. 64 jest oparte na uznaniu administracyjnym. Organ przyznał, że matka strony nie wywiązywała się z obowiązku alimentacyjnego i zostało to uwzględnione w formie częściowego zwolnienia. Wyjaśniono, że całkowite zwolnienie prowadziłaby do nieuzasadnionego okolicznościami przerzucenia ciężaru na jednostkę samorządu terytorialnego.Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 8 grudnia 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że organ I instancji orzekł w granicach uznania administracyjnego. Granice te nie zostały przekroczone. W tym zakresie dodano, że z jednej strony, wnioskodawczyni dysponuje dochodem, który pozwala jej na ponoszenie odpłatności, a kwota tej odpłatności (tj. 176,30 zł do 31.12.2023 r. i 372,45 zł od 01.01.2024 r.) jest stosunkowo niewielka, z drugiej, rzeczywiście miało miejsce naruszenie obowiązków rodzinnych, które mogły być potraktowane w kategorii rażących. Istotne znaczenie ma tu także argument podniesiony w uzasadnieniu decyzji, że całkowite zwolnienie prowadziłaby do nadmiernego przerzucenia ciężaru na jednostkę samorządu terytorialnego. W tych okolicznościach zwolnienie w połowie z obowiązku ponoszenia odpłatności było uzasadnione.Podkreślono, że nawet spełnienie przesłanki, o której mowa art. 64 pkt 7 u.p.s. nie obliguje organów do zastosowania całkowitego zwolnienia z odpłatności. Innymi słowy sam fakt rażącego naruszania obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających obligatoryjne, czy całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat.Skargę na decyzję Kolegium wywiodła skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:- art. 64 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie całkowitego zwolnienia strony z odpłatności, mimo rażącego i długotrwałego naruszenia obowiązków rodzinnych przez osobę kierowaną do DPS,- art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepełne rozpatrzenie materiału dowodowego i pominięcie skutków tych naruszeń dla życia strony,- przekroczenie granic uznania administracyjnego poprzez ograniczenie zwolnienia jedynie do 50 % odpłatności,- naruszenie zasady proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej.W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, że bezsporne jest, że jej matka w sposób rażący i długotrwały naruszała wobec niej obowiązki rodzinne, co potwierdzają m.in. ograniczenie jej władzy rodzicielskiej, niewywiązywanie się z obowiązku administracyjnego oraz wieloletnie nadużywanie alkoholu. Skarżąca opisała swoją sytuację osobistą i zdrowotną, wskazując, że wiele problemów zdrowotnych - fizycznych jak i psychicznych, wywodzi się z zaniedbań matki. Strona zaznaczyła, że jej sytuacja finansowa nie jest łatwa a jej mąż dopiero niedawno zaczął pracę.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.W piśmie procesowym z 18 maja 2026 r. skarżąca działająca przez pełnomocnika w całości podtrzymała stanowisko wyrażone w skardze i wniosła o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach. W ocenie strony zaskarżona decyzja SKO i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej poprzez dokonanie błędnej wykładni oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji z uwagi na zawarcie w nim jedynie ogólnych stwierdzeń nieodnoszących się do całokształtu materiału dowodowego i argumentów strony.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.), w skrócie u.p.s..W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie jej z odpłatności za pobyt jej matki w DPS ze względu na to, że:1) matka porzuciła ją i jej rodzeństwo w wieku gdy miała 12 lat;2) od tego czasu nie uczestniczyła w jej wychowaniu; emocjonalnym, materialnym, edukacyjnym;3) w czasie gdy wychowywała stronę zaniedbywała swoje obowiązki rodzicielskie, np. nie wykupowała przepisanych leków w związku z częstymi chorobami strony;4) matka spożywała alkohol i "angażowała się z konflikty domowe";5) strona jako dziecko często chodziła głodna;6) po odejściu matki i ograniczeniu władzy rodzicielskiej strona była objęta opieką kuratora (dołączono: postanowienie sądu z dnia 29.04.1999 r. ograniczające władzę rodzicielską matce skarżącej względem strony; sprawozdania kuratorskie);7) matka mimo zasądzonych alimentów nie płaciła ich, świadczenia wypłacał fundusz.Strona opisała jak kształtuje się jej sytuacja finansowa: dochód rodziny: wynagrodzenia za pracę jej i męża za 10.2024 r. (5 106,88 zł + 3267,53 zł) plus 800+; mieszkanie rodzina wynajmuje, wskazała wysokość wydatków. Mając to na uwadze w jej ocenie zobowiązanie jej do odpłatności jest nieuzasadnione. Strona dołączyła dokumenty na potwierdzenie wskazanych okoliczności.Zgodnie art. 64 pkt 7 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.Zauważyć należy, że kwestia zwolnienia z opłat opiera się na uznaniu organu.Z konstrukcji art. 64 u.p.s. wynika, że decyzja, wydawana na jego podstawie, ma charakter uznania administracyjnego. Tym samym wybór sposobu załatwienia tego rodzaju wniosku zależy od woli organu właściwego do ustalenia tej opłaty, co oczywiście nie może jednak oznaczać dowolności wydanego w wyniku jego rozpatrzenia rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola uznania administracyjnego jest tym niemniej w takim przypadku ograniczona wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Organ ma zatem w takim przypadku obowiązek szczegółowo rozważyć kwestię istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniających zakres jej ewentualnego zastosowania, a co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.Rolą Sądu jest więc w niniejszej sprawie zbadanie czy wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tj. czy organy obu instancji zebrały wyczerpujący materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia. Następnie zaś, mając na uwadze pogląd wyrażany w orzecznictwie, stwierdzenie czy decyzja odmowna została przekonująco i jasno uzasadniona zarówno co do faktów, jak i co do prawa.Nie budzi wątpliwości Sądu, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż sytuacja finansowa skarżącej pozwala na częściowe pokrywanie kosztów pobytu matki w DPS. W sposób szczegółowy ustalono na etapie postępowania administracyjnego jak kształtuje się sytuacja rodzinna strony, jakie rodzina osiągnęła dochody - w listopadzie 2024 r. łączny dochód ustalono na 8 350,01 zł, w przeliczenia na osobę: 2 783,34 zł. Ustalono prawidłowo, że dochód przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a zatem strona jest zobowiązana do uiszczenia tytułem opłaty różnicy między dochodem na osobę 300% kryterium (2 783,34 zł - 2 469=314,34 zł).Organy wzięły również pod uwagę - co ma odzwierciedlenie w uzasadnieniach ich decyzji - że matka skarżącej miała ograniczoną władzę rodzicielską poprzez poddanie sposobu wykonywania tej władzy kontroli kuratora sądowego. Ze sprawozdań kuratorskich wynika zaś, że nie wywiązywała się z obowiązków rodzicielskich, nadużywała alkoholu, ubliżała oraz wykazywała agresywne zachowanie wobec najbliższych. Ustalono, że były wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organy stwierdziły, że matka skarżącej nie wywiązywała się z obowiązku alimentacyjnego i zostało to uwzględnione w sprawie w formie częściowego zwolnienia.Organy dokonały prawidłowej wykładni art. 64 ust. 7 u.p.s., dlatego też niezasadny jest zarzut jego naruszenia poprzez błędną wykładnię tego przepisu i jego niewłaściwe zastosowanie.W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że zainicjowane wnioskiem skarżącej postępowanie w sprawie zwolnienia z odpłatności zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami k.p.a., a organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego ani nie naruszyły zasady proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej. Zwolnienie częściowe (50%) strony z odpłatności nie nosi cech dowolności, lecz poprzedzone zostało analizą przedstawionych przez skarżącą dowodów i argumentów. Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i kompletny. Organy obu instancji wzięły pod uwagę wszystkie okoliczności, mogące mieć znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia, w tym przede wszystkim to, że matka strony nie wywiązywała się ze swoich obowiązków rodzicielskich. Wyjaśniono natomiast zasadnie, że całkowite zwolnienie prowadziłaby do nieuzasadnionego okolicznościami przerzucenia ciężaru na jednostkę samorządu terytorialnego. Decyzje wydane przez organy obu instancji zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne. Skarżącej zapewniono czynny udział w postępowaniu administracyjnym. Częściowe zwolnienie strony z odpłatności za pobyt matki w DPS we wskazanym okresie stanowi zatem efekt wzięcia pod uwagę stwierdzonego stanu rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego matki skarżącej wobec niej, a także potrzebę ochrony jednostki samorządu terytorialnego przed przerzucaniem na nią pełnego ciężaru przedmiotowych opłat za pobyt w DPS. W istocie w ramach uznania administracyjnego i w oparciu o ustalone okoliczności organy ważyły te dwa dobra.Należy zaś pamiętać, że nawet w przypadkach rażącego naruszania przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (art. 64 ust. 7 u.p.s.), to uznaniu organów ustawodawca pozostawia ocenę zasadności i wymiaru przyznawanego zwolnienia. Oznacza to, że sam fakt - rażącego naruszania obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych - nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających obligatoryjne, czy całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat. Nawet w tak drastycznych sytuacjach (kiedy mowa o rażącym naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych) ustawodawca nakazuje organom badać konkretne okoliczności danej sprawy i z ich uwzględnieniem rozważać zasadność, a następnie zakres przyznawanej pomocy.W postępowaniu dotyczącym zwolnienia z obowiązku uiszczania opłaty organ pomocowy obowiązany jest do poprzedzenia swojego rozstrzygnięcia dokładnym zbadaniem sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej wnioskodawcy. Jest to niezbędne nie tylko ze względu na konieczność realizacji zasady subsydiarności, lecz wynika ponadto ze spoczywającego na organach administracyjnych obowiązku udzielania tylko takiego wsparcia, jakie odpowiada celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Aby powyższe cele zostały spełnione, konieczne jest odniesienie sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby wnioskującej o zwolnienie do obowiązku skonkretyzowanego co do wysokości, a nie obowiązku jedynie hipotetycznego (co organy w niniejszej sprawie dopełniły). Za takim rozumieniem art. 64 u.p.s. przemawia również zawarte w nim sformułowanie o możliwości zwolnienia osoby wnioskującej "w całości" lub "w części" (vide: wyrok NSA z 22 listopada 2024 r., I OSK 2672/73, dostępny w CBOSA).W świetle powyższych rozważań należy zatem uznać, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o właściwie ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Wydane zaś decyzje zawierają prawidłowe i wyczerpujące uzasadnienia prawne i faktyczne. Niezasadne są zatem zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3.Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji.O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł w pkt II na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 764), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 764), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części