Wyrok - II OSK 1980/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 9 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej V. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 1528/24 w sprawie ze skargi V. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr DOddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej V. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 1528/24 w sprawie ze skargi V. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr D
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
ubezpieczenia społeczne
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
9 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Grzegorz Rząsa
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 15 października 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 1528/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę V. K., obywatelki Republiki Białorusi (dalej: "cudzoziemka", "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie"), na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 26 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.4100.2618.2023/KSi. Decyzją tą, Szef Urzędu utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda", "organ pierwszej instancji") z 25 października 2023 r. nr WSC-V.6152.7724.2023 którą, odmówiono cudzoziemce udzielenia zezwolenia na pobyt stały.2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła cudzoziemka, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie:1) prawa materialnego, tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art 195 ust. 1 pkt 3 w zw. z art 195 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1105; dalej: "ustawa o repatriacji") poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało nieuprawnionym przyjęciem przez WSA w Warszawie, że strona rzekomo nie wykazała istnienia polskiego pochodzenia;2) przepisów postępowania tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, opierając je na podstawie:a) naruszenia treści art. 75 § 1 w zw. z art 76 k.p.a. poprzez błędną wykładnię dowodów załączonych w sprawie, w postaci m.in. dokumentów z Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na okoliczność spełnienia przesłanek ustawowych w zakresie istnienia polskiego pochodzenia skarżącej;b) naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. (pośrednio) poprzez pozbawienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu;c) naruszenia przepisu art. 7, art. 8, art. 12 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego.Na podstawie przywołanych zarzutów skarżąca kasacyjnie wniosła o uchyleniew całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów I i II instancji; zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych oraz zrzekła się rozprawy.3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianychw art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnowaćz przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).3.4. Istota sporu w niniejszej spawie sprowadza się do zagadnienia, czy zebrany materiał dowodowy był wystarczający do ustalenia, przesłanki polskiego pochodzenia tj. wykazania przez skarżącą kasacyjnie narodowości polskiej dziadka W. C..3.5. Odniesienie się do tego zagadnienia wymaga przede wszystkim przypomnienia, że ani ustawa o cudzoziemcach, ani ustawa o repatriacji, nie przewidują domniemań prawnych ułatwiających zainteresowanej osobie dowodzenia polskiego pochodzenia jej określonych wstępnych. Oznacza to, że polskie pochodzenie wywodzone z polskiej narodowości wstępnych wnioskodawcy, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji, musi być udowodnione, a nie tylko uprawdopodobnione. Jakkolwiek obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały jest dołożenie wszelkich starań w celu ustalenia stanu faktycznego, to jednak, ciężar wskazania przesłanek pozytywnych, od których zależy udzielenie takiego zezwolenia spoczywa na osobie wnioskującej o jego udzielenie (por. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 837/24, CBOSA). Można zatem powiedzieć, że zebrany materiał dowodowy musi dawać pewność co do ustalenia polskiego pochodzenia wstępnych wnioskodawcy, a nie tylko uprawdopodabniać takie pochodzenie. Innymi słowy, w sprawie nie może być wątpliwości co do wykazania przez wnioskodawcę polskiego pochodzenia wstępnych wnioskodawcy (por. np. wyrok NSA z 16 grudnia 2025 r., sygn. akt II OSK 134/25, CBOSA). Takie rozłożenie ciężaru dowodu ma swoje uzasadnienie również w okoliczności, że w sprawie chodzi zasadniczo o dokumenty archiwalne, których oryginały znajdują się poza aktualnymi granicami Polski (por. np. wyrok NSA z 16 grudnia 2025 r., sygn. akt II OSK 134/25, CBOSA). Dostęp do tego rodzaju dokumentów z natury rzeczy ma wnioskodawca, będący cudzoziemcem, a nie polski organ migracyjny.3.6. Wskazać również trzeba, że zaskarżona decyzja dotyczyła postępowania w sprawie przyznania cudzoziemcowi szczególnego tytułu pobytowego o charakterze bezterminowym (art. 195 ust. 1 in principio u.o.c.), a nie ewentualnego nałożenia na cudzoziemca obowiązku lub pozbawienia go określonego uprawnienia. Również z tego powodu to przede wszystkim na cudzoziemcu spoczywa ciężar wykazania, że spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do udzielenia mu wnioskowanego uprawnienia. Znajduje tu w pełni zastosowanie ogólna zasada prawa dowodowego, zgodnie z którą dowód ma przedstawić ten, kto twierdzi, a nie ten, kto zaprzecza – ei incumbit probatio, qui dicit, non ei, qui negat (por. np. wyrok NSA z 16 grudnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1742/23, wyrok NSA z 28 kwietnia 2026 r., sygn. akt II OSK 41/26 - CBOSA). Dodać należy, że o szczególnym charakterze wnioskowanego zezwolenia świadczy nie tylko jego bezterminowość, ale również to, że posiadanie tego rodzaju zezwolenia jest jednym z tytułów pobytowych uwzględnianych w postępowaniu w sprawie uznania za obywatela polskiego (art. 200 pkt 2 u.o.c. w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r.o obywatelstwie polskim – Dz. U. z 2025 r. poz. 1611).3.7. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie sąd pierwszej instancji zgodził się z organem, że skarżąca nie przedłożyła do akt sprawy żadnego aktu stanu cywilnego ani innego dokumentu, który potwierdzałby polską narodowość jej wstępnych (zob. art. 195 ust. 2 u.o.c. oraz art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji). W celu wykazania polskiego pochodzenia skarżąca, w toku postępowania przed organami obu instancji przedłożyła m.in.: odpis swojego aktu urodzenia nr [...] wydany 21 stycznia 1972 r., w którym widnieją zapisy o białoruskiej narodowości obojga jej rodziców; zaświadczenie (wraz z niepotwierdzoną kopią aktu małżeństwa) nr [...] z 21 lipca 2023 r., wydane przez Urząd Stanu Cywilnego w B., dotyczące małżeństwa zawartego przez rodziców skarżącej, z którego wynika m.in., że jej matka przed ślubem nazywała się H. C. córka W.; odpis aktu urodzenia H. C. c. W. (ur. 9 lutego 1946 r.) nr [...], wydany 5 marca 1946 r.,w którym widnieją zapisy o białoruskiej narodowości jej rodziców tj. W. C. s. F. i V. C. (dziadkowie skarżącej); legitymację kombatancką nr [...] wydaną przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na nazwisko W. C. (ur. 24 stycznia 1916 r. w m. O.) wraz z kopią wydanej w tym samym dniu decyzji ww. Urzędu nr AD/1069156/96, z której wynika, że uprawnienia kombatanckie przyznane zostały panu W. C. s. T. (ur. 24 stycznia 1916 r. w m. O.), zamieszkałemu w B. (Białoruś) z tytułu udziału w wojnie obronnej 1939 r.; niepotwierdzoną za zgodnośćz oryginałem kopię pisma Biura Rent Zagranicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 marca 1996 r. poświadczającą, że W. C., zamieszkałemu w B., przyznano świadczenie specjalne, które będzie mu wypłacane przez polski konsulat właściwy dla miejsca zamieszkania beneficjenta świadczenia; niepotwierdzony za zgodność z oryginałem wydruk korespondencji mailowej pełnomocnika strony z przedstawicielem Urzędu do Spraw Kombatantów, z którego wynika, że ww. Urząd potwierdza, że posiada dokumenty dotyczące W. C. ur. 24 stycznia 1916 r., na podstawie których przyznano mu uprawnienia kombatanckie. Rzecz jednak w tym, że z żadnego z przedłożonych dokumentów nie wynika, że dziadek skarżącej był polskiej narodowości. Co więcej, przedłożone przez skarżącą akty stanu cywilnego wskazują jednoznacznie na białoruską narodowość jej rodziców oraz dziadków, w tym również W. C. syna F., wymienionego jako ojciec w akcie urodzenia matki skarżącej.3.8. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, materiały z Urzędu do Spraw Kombatantów nie dowodzą polskiej narodowości, a co najwyżej potwierdzają polskie obywatelstwo dziadka skarżącej oraz to, że zachowywał się lojalnie wobec Państwa Polskiego podczas wojny obronnej w 1939 r. Okoliczności te nie determinują jednak polskiej narodowości dziadka skarżącej w kontekście zezwolenia na pobyt stały.3.9. Podkreślić należy, że dla oceny zasadności podania skarżącej, wniesionego 10 sierpnia 2023 r., zastosowanie miał stan prawny wynikający m.in. z ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 858). Ustawa ta weszła w życie 1 maja 2017 r., a jej istota polegała na tym, że posiadanie przez przodków polskiego obywatelstwa przestało być już uznawane za równoznaczne z posiadaniem przez tych przodków polskiej narodowości. Zmiana ta była o tyle oczywista, że w okresie II Rzeczypospolitej obywatelstwo polskie zostało przyznane wszystkim osobom zamieszkałym na jej obszarze, niezależnie m.in. od narodowości (zob. art. 2 ustawy z dnia 20 stycznia z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego - Dz. U. nr 7 poz. 44). Ustawodawca w odniesieniu do wspomnianej nowelizacji nie przewidział przy tym wyjątku od obowiązującej na mocy zasady legalizmu (art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP), reguły stosowania prawa obowiązującego w dacie orzekania przez organ (por. np. wyrok NSA z 13 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 1065/24 - CBOSA).3.10. Wskazać trzeba, że konieczność czynienia rozróżnienia między narodowością polską a obywatelstwem polskim w sposób oczywisty wynika nie tylko z porównania art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji (w brzmieniu sprzed nowelizacji), ale również z innych aktów prawnych. Rozróżnienie to należy również do podstaw naukio państwie i prawie (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 6 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3045/17, CBOSA). Otóż przez obywatelstwo rozumie się szczególny węzeł prawny łączący państwo z osobą fizyczną (por. np. M. Gęsicki, Mały leksykon prawniczy, Warszawa 1997, s. 148; L. Garlicki, Komentarz do art. 34 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Wydawnictwo Sejmowe 2016, teza 1). Z kolei naród to historycznie wytworzona, trwała wspólnota ludzi, ukształtowana na gruncie wspólnych dziejów historycznych i politycznych, kultury, języka, religii, terytoriumi życia gospodarczego, przejawiająca się w świadomości narodowej jej członków (por. np. Leksykon obywatela, pod red. S. Serafina i B. Szmulika, Warszawa 2008, s. 21; P. Winczorek, Nauka o państwie, Warszawa 2011, s. 114; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 września 2015 r., K 28/13, OTK-A 2015/8/120, punkt 2.2.1). W aspekcie instytucji zezwolenia na pobyt stały (art. 195 ustawy o cudzoziemcach) oraz ustawy o repatriacji, które to akty prawne z istoty swej nie dotyczą osób mających aktualnie obywatelstwo polskie, nie można natomiast odwoływać się do koncepcji Narodu Polskiego jako wspólnoty politycznej składającej się z obywateli Rzeczypospolitej (zob. preambułę i art. 4, art. 104 ust. 1 i 2, art. 127 ust. 1 i art. 130 Konstytucji RP). Zauważyć należy, że Konstytucja RP odróżnia pojęcie obywatelstwa od narodowości, w tym m.in. w art. 35 dotyczącym ochrony obywateli polskich należących do mniejszości narodowych i etnicznych. Przypomnieć należy, że jest powszechnie dostępną wiedzą historyczną, że II Rzeczpospolita była państwem wielonarodowym, złożonym nie tylko z obywateli narodowości polskiej, ale m.in. ukraińskiej, białoruskiej, żydowskiej, litewskiej, niemieckiej. W aspekcie prawnym fakt ten znajduje potwierdzenie m.in. w art. 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r., poz. 102), gdzie jest mowa, w odniesieniu do okresu lat 1917-1990, o osobach narodowości polskiej lub "obywatelach polskich innych narodowości". Reasumując, uchylenie z dniem 1 maja 2017 r. art. 5 ust. 2 ustawy o repatriacji oznacza, że ewentualne wykazanie obywatelstwa polskiego, nie mogło być alternatywą wobec określonego w art. 5 ust. 1 tej ustawy obowiązku wykazania, że co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej. Zatem, uprawnienia kombatanckie dziadka skarżącej, nie mogą być dowodem na polskie pochodzenie, bowiem nie zawierają żadnej informacji o jego polskiej narodowości. Natomiast, skarżąca kasacyjnie przedstawiła odpis aktu urodzenia swoje matki, w którym widnieje wpis o białoruskiej narodowości dziadka tj. W. C..3.11. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.., orzeczono jak w sentencji.