Wyrok - III SA/Gl 1103/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - z dnia 9 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi A.K. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 września 2025 r. nr 060000.611.3.Z.2025 w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów z akt sprawy oddala skargę. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi A. K. (dalej: strona, skarżącOddalono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi A.K. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 września 2025 r. nr 060000.611.3.Z.2025 w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów z akt sprawy oddala skargę. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi A. K. (dalej: strona, skarżąc
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
płatnik składek / pracodawca
uczestnik postępowania
uczestnik
Data orzeczenia
9 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Przewodniczący
Barbara Brandys-Kmiecik
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi A. K. (dalej: strona, skarżący) jest postanowienie Prezesa ZUS z 16.09.2025 r. nr 060000.611.3.Z.2025utrzymujące w mocy postanowienie Zus Oddział w C. z 06.08.2025 r odmawiające wydania z akt emerytalno-rentowych kopii wniosków emerytalnych wraz z załącznikami następujących osób:1. S. D. Pesel: [...]2. H. D. Pesel: [...]3. B. L. Pesel: [...]4. J. R. Pesel [...]5. T. N. Pesel: [...]6. E. S. Pesel: [...]Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie sprawy.Pismem z dnia 15.07.2025r strona zwróciła się do Zus Oddział w C. z wnioskiem o wydanie kopii wniosków emerytalnych wraz z załącznikami zaświadczeniami, dokumentami złożonymi na potwierdzenie danych podanych we wniosku którzy byli zatrudnieni w przedsiębiorstwie strony Zagranicznym C. tj;1. S. D. Pesel: [...]2. H. D. Pesel: [...]3. B. L. Pesel: [...]4. J. R. Pesel [...]5. T. N. Pesel: [...]6. E. S. Pesel: [...]Postanowieniem z dnia 6.08.2025r., Zus Oddział w C. odmówił wnioskodawcy wydania z akt emerytalno-rentowych kopii żądanych wniosków emerytalnych wraz z załącznikami albowiem uznał, iż nie był on stroną postępowania o przyznanie prawa do emerytury lub renty wszczętego na wniosek osób uprawnionych do świadczeń emerytalno- rentowych, zaś prawo domagania się realizacji przez właściwy organ administracji publicznej obowiązków wynikających z art. 73 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących udostępnienia akt przysługuje wyłącznie podmiotowi, który ma przymiot strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa.W zażaleniu skarżący podniósł, iż ma uzasadnione podejrzenie, że doszło do naruszenia prawa przez osoby, o których kopie wniosków wystąpił. Przyznał przy tym, iż nie był stroną postępowań emerytalnych osób wskazanych we wniosku, jednakże jest zainteresowany analizą tych dokumentów i zbadaniem, czy zostały prawidłowo wystawione i przez kogo zostały wystawione, zachodzi bowiem uzasadnione podejrzenie, że zostały wystawione przez osoby nieuprawnione. Wskazał nadto, że wymienione we wniosku osoby przez szereg lat działały na szkodę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który z tego tytułu poniósł wielkie udokumentowane straty, do których przyczyniły się również wieloletnie nieprawidłowości, jakich dopuszczali się pracownicy ZUS działając na szkodę instytucji.Prezes Zus postanowieniem z dnia 16.09.2025r nie uwzględnił zażalenia i utrzymał sporne postanowienie w mocy .Podzielił w całości argumentacje prawną organu I instancji podnosząc, iż Wnioskodawca posiadał status właściciela Przedsiębiorstwa Zagranicznego w Polsce "C." NIP [...] (które pozostawało czynnym płatnikiem składek w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do dnia 30 października 2004r.), a zatem jest uprawniony do zapoznania się z dokumentami znajdującymi się w aktach płatnika składek oraz z informacjami przetwarzanymi na koncie płatnika składek.Zaznaczył, iż pismem z dnia 9 lipca 2025r., nr [...], Zus Oddział w C. udostępnił Wnioskodawcy informacje dotyczące danych zgromadzonych w aktach płatnika składek (przetwarzanych na koncie płatnika składek).Przywołał art. 73 § 1 i 2 i art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego zaznaczając, iż w sprawach o ustalenie prawa do emerytury lub renty na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych status strony przysługuje wyłącznie ubezpieczonemu ubiegającemu się o przyznanie prawa do świadczenia. Takiego statusu nie ma pracodawca, czy też były pracodawca pracownika, nie może zatem domagać się wglądu w akta spraw świadczeniobiorców, ani żądać wydania z tych akt odpisów dokumentów.Podniósł, iż istotą interesu prawnego w rozumieniu w/w przepisu jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - normą, którą wnioskujący winien wskazać. Wskazał, iż skoro Wnioskodawca nie był stroną postępowania o przyznanie prawa do emerytury lub renty wszczętego na wniosek osób uprawnionych do świadczeń emerytalno-rentowych, brak podstaw do wydania żądanych kopii wniosków emerytalnych wraz z załącznikami.Poinformował przy tym stronę, iż przekonanie lub podejrzenie Wnioskodawcy o popełnieniu przestępstwa nie stanowi uzasadnienia dla zgłoszonego w przedmiotowej sprawie żądania, może jednak być podstawą złożenia przez niego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.W skardze do WSA w Gliwicach skarżący zakwestionował legalność wydanego postanowienia podnosząc, iż postanowienie z 16.09 2025r. zawiera treśćktóra nie jest zgodna z treścią wniosku z dnia 25.07.2025r.Podniósł, iż wniosek dotyczył tylko i wyłącznie dowodów (wszystkich) na okoliczność przebytych okresów ubezpieczenia (wykonywania pracy) i wysokości wynagrodzenia, faktycznie wypłacanego, za które zostały opłacane składki na ubezpieczenia społeczne przez wskazanych pracowników zatrudnionych w Przedsiębiorstwie "C.". Nie domagał się więc informacji związanej z zatrudnieniem tych osób w innych podmiotach.Zaznaczył, iż kierownictwo Oddziału ZUS nie jest zainteresowane ochroną interesu tej instytucji oraz osób które uiszczają należyte składki ubezpieczeniowe - tym bardziej, że w wyniku oszustw i matactw osób które wskazał z nazwiska Zus cały czas ponosi straty wypłacając świadczenia emerytalne wszystkim byłym pracownikom zatrudnionym w Przedsiębiorstwie Zagranicznym "C." - pomimo, że składki ubezpieczeniowe przez całe lata (od 02/1994r. - 08/2003r., 01/2006r. nie były uiszczane, natomiast osoby które przez lata przyczyniały się do takiego stanu rzeczy nie poniosły żadnych konsekwencji z tego tytułu.Obecnie osoby te same czerpią profity otrzymując nienależne emerytury. Zus Oddział w C. poniósł olbrzymie straty ([...] zł) nie tylko z tytułu nie uiszczania należytych składek przez osoby, które przywłaszczyły strony Przedsiębiorstwo Zagraniczne w Polsce "C." A. K., ale poniósł również olbrzymie straty z tytułu nie uiszczania składek przez te same osoby, które były w Zarządzie Przedsiębiorstwa "[...]" S.A. ([...] zł) NIP [...] | KRS [...] | REGON [...] oraz straty zostały poniesione z tytułu nie uiszczania składek przez właścicieli firmy Przedsiębiorstwo "[...]" Spółka Jawna (NIP [...] | KRS [...] j REGON [...]) w międzyczasie zlikwidowana.W uzasadnieniu skargi skarżący dokonał opisu zmian jakie miały miejsce w spółce C. i wydawanych decyzji, zezwoleń wobec tej spółki. Dowodzi, iż wydane postanowienie zawiera treści niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym.Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył:Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, który jest przewidziany dla rozpoznania skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie (art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.).W sprawie zostało zaskarżone postanowienie Prezesa ZUS, którym po rozpoznaniu zażalenia strony skarżącej utrzymano w mocy postanowienie ZUS Oddział w Z. w przedmiocie odmowy udostępnienia akt sprawy dotyczącej odmowy wydania z akt emerytalno-rentowych kopii wniosków emerytalnych wraz z załącznikami następujących osób:1. S. D. Pesel: [...]2. H. D. Pesel: [...]3. B. L. Pesel: [...]4. J. R. Pesel [...]5. T. N. Pesel: [...]6. E. S. Pesel: [...]Przede wszystkim trzeba wskazać, że skarga bardzo obszerna nie zawiera argumentacji mogącej podważyć zasadność zakwestionowanych orzeczeń. W szczególności trzeba wskazać, że cała argumentacja odnosząca się do okoliczności niezwiązanych bezpośrednio z kwestią dostępu do akt jest bez znaczenia dla sądowej oceny wydanych w sprawie orzeczeń nie dotyczy istoty sporu w sprawie.Podstawą wydania zaskarżonego postanowienia o odmowie udostępnienia skarżącemu akt sprawy jest art. 73 § 1 w zw. z art. 74 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.).Stosownie do art. 73 § 1 k.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania (§ 1). Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a). Wgląd w akta sprawy w przypadku, o którym mowa w art. 236 § 2, następuje z pominięciem danych osobowych osoby składającej skargę (§ 1 b). Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2). Organ administracji publicznej może zapewnić stronie dokonanie czynności, o których mowa w § 1, w swoim systemie teleinformatycznym, po uwierzytelnieniu strony w sposób określony w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (§ 3).Z kolei art. 74 § 2 k.p.a. stanowi, że odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.Dokonując wykładni powołanych przepisów, sąd zauważa, że jawność postępowania administracyjnego może być rozważana w dwóch aspektach: tzw. jawności wewnętrznej (względnej), to jest jawności wobec stron i uczestników postępowania na prawach strony, oraz jawności zewnętrznej, to jest jawności wobec podmiotów niebędących uczestnikami postępowania.Jawność wewnętrzna jest ściśle związana z zasadami ogólnymi czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz informowania (art. 9 k.p.a.). Udostępnianie akt sprawy w postępowaniu administracyjnym, uregulowano w art. 73 i 74 k.p.a. Z ich treści wynika, że tylko strona postępowania ma prawo wglądu w akta sprawy. Przepisy kodeksu nie zawierają regulacji dotyczących kwestii udostępniania akt podmiotom nie będącym stronami postępowania.Należy zaznaczyć, że o tym, czy dany podmiot jest stroną, decyduje istnienie interesu prawnego lub obowiązku, którego dane postępowanie dotyczy (art. 28 k.p.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że z uprawnień przewidzianych w art. 73 k.p.a. może korzystać tylko podmiot uznany za stronę w postępowaniu "głównym", a ponadto, powołany przepis nie stanowi podstawy do weryfikowania kręgu stron ustalonego w tym postępowaniu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 września 2016 r., III SA/Kr 281/16, CBOSA).Okoliczność wskazująca na to, że art. 73 § 1 k.p.a. posługuje się pojęciem strony oznacza, że jest to ten sam podmiot, któremu taki przymiot przysługuje w postępowaniu "głównym", czyli takim, które zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy.Prawidłowo organy uznały, że postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od postępowania "głównego".Właśnie w postępowaniu "głównym" organ rozstrzyga sprawę i jego zadaniem jest ustalenie prawidłowego kręgu podmiotów, którym przymiot strony przysługuje. Konsekwencją tej zasady jest między innymi i to, że postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania mające charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania "głównego", determinuje także krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego. Organ orzekający w trybie wpadkowym nie ma kompetencji procesowych do samodzielnego (odmiennego od postępowania głównego) ustalania kręgu stron w sposób odmienny od tego, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2017 r., II OSK 2668/15, LEX nr 2342035). Inaczej mówiąc w postępowaniu incydentalnym prowadzonym na podstawie art. 73 k.p.a. organ nie mógł czynić samoistnych i odmiennych ustaleń co do legitymacji procesowej skarżącego. W konsekwencji powołując się na art. 73 k.p.a., nie można kwestionować dokonanych w postępowaniu "głównym" ustaleń co do legitymacji procesowej. Status strony wynika z przepisów prawa materialnego ustanawiających prawa lub obowiązki, a nie z uznania danego podmiotu za stronę przez organ administracyjny. Nie należy zatem traktować zagadnienia legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym wyłącznie w aspekcie formalnym, gdyż musi być ono oceniane merytorycznie na podstawie przepisów prawa materialnego i przy uwzględnieniu właściwie ustalonego stanu faktycznego sprawy. Nie jest zatem wskazane, aby w przedmiocie statusu strony mogło się toczyć postępowanie incydentalne, podczas gdy weryfikowanie interesu prawnego strony odbywa się na każdym etapie postępowania głównego i jest ściśle powiązane z rozstrzyganiem sprawy.W przedmiotowej sprawie bezspornym jest iż skarżący domagał się wydania kopii wniosków emerytalnych pracowników wraz z załącznikami (zaświadczeniami, dokumentami złożonymi na potwierdzenie danych podanych we wniosku), którzy byli zatrudnieni w Przedsiębiorstwie Zagranicznym "C.": a to1. S. D. Pesel: [...]2. H. D. Pesel: [...]3. B. L. Pesel: [...]4. J. R. Pesel [...]5. T. N. Pesel: [...]6. E. S. Pesel: [...]Niewątpliwie zatem domagał się dokumentów związanych z postępowaniem w przedmiocie przyznania prawa do emerytury wobec tych osób z ich wniosków. Nie należał zatem do kręgu stron postępowania w sprawie przyznania emerytury dla w/w osób opisanych w pkt od 1 do 6 złożonego wniosku. Po myśli ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych status strony przysługuje wyłącznie ubezpieczonemu ubiegającemu się o przyznanie prawa do świadczenia. Takiego statusu nie ma pracodawca, czy też były pracodawca pracownika na co wskazuje skarżący .Podkreślenia nadto wymaga, iż jak stanowi art. 79 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych indywidualne dane zawarte na kontach ubezpieczonych, a zatem dane dotyczące osób wskazanych we wniosku strony od pkt 1 do pkt 6 kontach płatników składek, a także w rejestrach prowadzonych przez Zakład oraz dane źródłowe będące podstawą zapisów na tych kontach i w rejestrach stanowią tajemnicę prawnie chronioną Zakładu. Do przestrzegania tej tajemnicy obowiązani są: 1) pracownicy Zakładu; 2) członkowie Rady Nadzorczej Zakładu. Przepis ust. 1 stosuje się również do indywidualnych danych osób, przetwarzanych w Zakładzie w zakresie przyznawania, ustalania i wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także świadczeń finansowanych z budżetu państwa oraz o dokonanych wypłatach, w związku z realizacją zadań zleconych Zakładowi na podstawie odrębnych przepisów.( ust. 2).Dotąd powiedziane oznacza, iż przy wydaniu spornego postanowienia nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stąd skargę należało oddalić jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.