Wyrok - II SAB/Bk 82/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku - z dnia 9 czerwca 2026
Teza
Zobowiązano do dokonania czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi F. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Podlaskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy 1. zobowiązuje Wojewodę Podlaskiego do rozpoznania wniosku F. S. o udzielenie zezwoleniZobowiązano do dokonania czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi F. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Podlaskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy 1. zobowiązuje Wojewodę Podlaskiego do rozpoznania wniosku F. S. o udzielenie zezwoleni
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
płatnik składek / pracodawca
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
9 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Przewodniczący
Barbara Romanczuk
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (14)
Rozstrzygnięcie
Zobowiązano do dokonania czynności
UZASADNIENIE
We wniosku z 13 czerwca 2025 r. F. S. zwrócił się do Wojewody Podlaskiego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w trybie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r., poz. 769 ze zm., dalej: u.c.) z tytułu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji.W dniu 29 stycznia 2026 r. skarżący, na podstawie art. 37 K.p.a., wniósł ponaglenie na przewlekłość postępowania w sprawie karty pobytu. Wskazał, że nie otrzymał decyzji ani informacji o zakończeniu sprawy. Nie został mu przekazany nawet numer sprawy.W piśmie 2 lutego 2026 r. Wojewoda Podlaski poinformował skarżącego, że powyższe ponaglenie pozostawiono bez rozpoznania. Podkreślił, że ustawa z dnia 29 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 1301, dalej: ustawa pomocowa) w art. 100d zawiesiła w okresie do dnia 4 marca 2026 r. bieg terminów załatwiania m.in. udzielania pozwoleń na pobyt czasowy.W dniu 9 marca 2026 r. skarżący złożył kolejne ponaglenie na przewlekłość prowadzenia postępowania przez Wojewodę Podlaskiego. Opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że przed dniem wejścia w życie przepisów zawieszających bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych, tj. przez dniem 29 września 2025 r. upłynął już okres przekraczający dwa miesiące, który zgodnie z art. 35 § 3 K.p.a. stanowi maksymalny termin do rozpatrzenia sprawy szczególnie skomplikowanej. Pomimo upływu ustawowego terminu decyzja w jego sprawie nadal nie została wydana.W dniu 11 marca 2026 r. Wojewoda poinformował o pozostawieniu ponaglenia bez rozpoznania oraz ponownie poinformował skarżącego o treści art. 100d ust. 3 ustawy pomocowej.W skardze na przewlekłość postępowania z 26 marca 2026 r. skarżący wskazał, że Wojewoda powinien jego wniosek rozpoznać maksymalnie w terminie dwóch miesięcy. Do dnia 29 września 2025 r., tj. przed wejściem w życie przepisów zawieszających bieg terminów administracyjnych (art. 100d ustawy pomocowej), upłynął już okres przekraczający ustawowy termin do rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, że przewlekłość postępowania wystąpiła jeszcze przed wprowadzeniem regulacji zawieszających bieg terminów. Pomimo znacznego upływu czasu od dnia złożenia wniosku, organ nie wydał decyzji ani nie zakończył postępowania. Skarżący podkreślił, że jego wniosek dotyczy kolejnej Niebieskie Karty UE, jego zatrudnienie u tego samego pracodawcy pozostaje nieprzerwane i spełnia wszystkie warunki do uzyskania zezwolenia. Brak rozstrzygnięcia sprawy wpływa negatywnie na jego sytuację zawodową i życiową oraz sytuację jego rodziny. Skarżący wniósł o: zbadanie prawidłowości prowadzenia postępowania przez Wojewodę Podlaskiego, podjęcie działań nadzorczych zmierzających do niezwłocznego zakończenia postępowania i zobowiązanie organu do wydania decyzji w możliwie najkrótszym terminie.W piśmie 21 kwietnia 2026 r. Wojewoda zwrócił się do skarżącego o doprecyzowanie żądania strony – czy skarżący skargę na przewlekłość składa zgodnie z art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi czy też skargę z art. 227 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.). W piśmie z 21 kwietnia 2026 r. skarżący udzielił niejednoznacznej odpowiedzi na żądanie organu, a zatem pismem z 28 kwietnia 2026 r. ponownie zwrócono się o doprecyzowanie żądania.W piśmie z 28 kwietnia 2026 r. skarżący wskazał, że jego wolą jest przekazanie sprawy do rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Jednocześnie podtrzymał zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania przez Wojewodę Podlaskiego w sprawie udzielenia mu zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji (Niebieska Karta UE), wszczętej wnioskiem z dnia 13 czerwca 2025 r. Powtórzył, że termin do załatwienia sprawy, określony w art. 35 K.p.a., został przekroczony jeszcze przed wejściem w życie przepisów zawieszających bieg terminów administracyjnych.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy. Wyjaśnił, że w dacie złożenia przez skarżącego wniosku obowiązywał art. 100d ust. 1 ustawy pomocowej, zgodnie z którym w okresie do dnia 4 marca 2027 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.Organ wskazał na Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/98/UE. Zgodnie z art. 5 ust. 2 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie kompletnego wniosku w najkrótszym możliwym terminie. Czym jest wniosek kompletny konkretyzuje ust. 4 ww. przepisu, tj. jeżeli informacje lub dokumenty załączone do wniosku są niekompletne z punktu widzenia kryteriów określonych w prawie krajowym, właściwy organ powiadamia wnioskodawcę na piśmie o wymaganych dodatkowych informacjach lub dokumentach, wyznaczając rozsądny termin na ich dostarczenie. Bieg terminu, o którym mowa w ust 2, wstrzymuje się do czasu otrzymania przez właściwy organ lub przez inne odpowiednie organy wymaganych dodatkowych informacji. Prawo krajowe, a konkretnie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, wskazywała na niezbędne elementy wniosku w art. 106 ust. 1 pkt 1 jako element niezbędny wskazuje dane cudzoziemca lub informacje, o których mowa w art. 13, w zakresie niezbędnym do wydania zezwolenia. Przywołany art. 13 pkt 10 jako dane cudzoziemca wskazuje odciski linii papilarnych. Zgodnie z powyższym i przywołaną dyrektywą termin do załatwienia wniosku bez uzupełnionych odcisków linii papilarnych wstrzymuje się do czasu ich uzupełnienia.Organ podkreślił, że wniosek obarczony jest wymienionym powyżej brakiem. Nie uzupełniono odcisków linii papilarnych, zatem, nie jest on wnioskiem kompletnym, od którego zgodnie z dyrektywą, nie biegnie termin na rozpatrzenie wniosku. Ponadto, zdaniem organu, zgodnie z art. 100d ustawy pomocowej termin na załatwienie tej sprawy nie rozpoczął w ogóle biegu. Stosownie do art. 100d ust. 1 stan ten trwał na dzień złożenia wniosku do Wojewody i na dzień złożenia skargi.Organ wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lipca 2024 r. (OSK II 793/24), z którego wynika, że zgodnie zaś z art. 100c ust. 4 oraz art. 100d ust. 4 specustawy ukraińskiej, zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania art. 100c i 100d specustawy ukraińskiej nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Tym samym skarga cudzoziemki zawierająca wnioski o stwierdzenie przewlekłości postępowania organu i stwierdzenie, że przewlekłość miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a także o zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w określonym terminie i przyznanie od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., była nieuzasadniona i podlegać musiała oddaleniu.Organ jeszcze raz podkreślił, że wniosek skarżącego nie jest wnioskiem kompletnym, więc nie ma mowy o bezczynności organu czy przewlekłości postępowania.W piśmie z 29 maja 2026 r. Wojewoda poinformował, że dnia 28 maja 2026 r. wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa w Podlaskim Urzędzie Wojewódzkim celem pobrania odcisków linii papilarnych i uzupełnienia braków formalnych na dzień 7 lipca 2026 r.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.Skarga podlega uwzględnieniu.Przedmiotem niniejszej sprawy jest przewlekłość postępowania Wojewody Podlaskiego w procedowaniu wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Przewlekłość, obok bezczynności, jest formą zaniechania organów administracji publicznej prowadzących postępowanie administracyjne w indywidualnej sprawie rozstrzyganej w formie decyzji administracyjnej. Przewlekłość postępowania podlega kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Podobnie jak w innych sprawach sądowoadministracyjnych, także i w sprawach o przewlekłość postępowania sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).Pojęcie przewlekłości zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a. i oznacza "prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy". Terminy załatwienia sprawy wynikają z ogólnych zasad postępowania administracyjnego i z regulacji szczegółowych przewidzianych dla konkretnych rodzajów spraw. W myśl zasad ogólnych, organy mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia (art. 12 K.p.a.); sprawa powinna być załatwiona bez zbędnej zwłoki, w ciągu miesiąca jeśli wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, bądź nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, jeśli jest szczególnie skomplikowana (art. 35 § 1, 2 i 3 K.p.a.). Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.).W orzecznictwie przyjmuje się, że przewlekłość postępowania występuje, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, podejmowane działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. Chodzi więc o sytuację, w której organ nie dochowuje należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie; gdy postępowanie jest długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Pojęcie przewlekłości postępowania obejmuje więc opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również pojęcie to obejmuje nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Przewlekłym będzie postępowanie, w którym organ nie podejmuje żadnych czynności, bądź gdy podejmuje nieefektywne działania, które nie zmierzają do zebrania niezbędnego materiału dowodowego, nie wyjaśniają istotnych okoliczności i nie prowadzą do zakończenia postępowania. Nie bez znaczenia jest, czy między poszczególnymi czynnościami organu występują nieusprawiedliwione okresy przerw, które prowadzą do znaczącego i nieakceptowanego z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej wydłużenia czasu trwania postępowania. Oceniając wystąpienie i charakter przewlekłości postępowania uwzględnia się również czy organ dopełnił obowiązków informacyjnych wynikających z art. 36 K.p.a., tj. czy organ zawiadamiał strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia; obowiązek ten ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.Oceniając wystąpienie przewlekłości postępowania (i jej charakteru) nie można również abstrahować od indywidualnego charakteru sprawy, ocenianego w oparciu o takie kryteria jak: jej złożoność, postawę strony i organów, przedmiot postępowania. Nie można też pominąć charakteru podejmowanych czynności i stanu faktycznego.W niniejszej sprawie spór dotyczył wystąpienia i charakteru przewlekłości o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r., poz. 76 ze zm.; dalej powoływana jako u.c.). Zgodnie z art. 112a ust. 1 u.c. (według brzmienia na datę składania wniosku i obecnego, które są tożsame) decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Zgodnie z ust. 2 wyżej powołanej regulacji termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.Przyjmuje się, że przepis art. 112a u.c. nie ma wpływu na ocenę momentu wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zezwolenia na pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż reguluje jedynie kwestię terminu załatwienia sprawy, nie zaś datę wszczęcia postępowania (por. wyrok WSA w Szczecinie z 25 maja 2023 r., II SAB/Sz 56/23, LEX nr 3579039, wyrok WSA we Wrocławiu z 31 maja 2023 r., I SAB/Wr 34/23, LEX nr 3568981; LEX nr 3606294; wyrok WSA w Łodzi z 9 listopada 2023 r., III SAB/Łd 178/23, LEX nr 3629641). Orzecznictwo prezentuje też jednolite stanowisko, zgodnie z którym organ w zakresie, w jakim powinien wezwać stronę skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku oraz do przedłożenia dokumentów niezbędnych do prawidłowego załatwienia sprawy jest związany zasadą szybkości postępowania wynikającą z art. 12 § 1 i 2 K.p.a., a tym samym także obowiązkiem załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki zgodnie z art. 35 § 1 K.p.a. W związku z powyższym "działania administracji powinny być nacechowane aktywnością, nakierowaną na sprawne i odpowiednie załatwienie konkretnej sprawy (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 15 czerwca .2023 r., II SAB/Po 3/23, LEX nr 3572681; wyrok WSA we Wrocławiu z 9 kwietnia 2024 r., II SAB/Wr 154/24, LEX nr 3706979).Organ nie jest zwolniony z obowiązku dokonania kontroli formalnej poprawności wniosku cudzoziemca w terminie ogólnym wynikającym z art. 35 K.p.a. Dopiero bowiem od dnia złożenia wniosku niezawierającego braków formalnych, względnie uzupełnienia tych braków, rozpoczyna bieg termin wskazany w art. 112a ust. 1 u.c. Odmienna interpretacja przywołanych przepisów prawa, dopuszczająca niczym nieskrępowane decydowanie przez organ administracji o faktycznym początku biegu terminu załatwienia sprawy poprzez brak wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych wniosku i co za tym idzie, pośrednio, także o jego końcu - byłaby nie do pogodzenia z wynikającym ze wstępu do Konstytucji RP (preambuły) nakazem zapewniania działaniu instytucji publicznych rzetelności i sprawności. (por. wyrok WSA w Łodzi z 7 listopada 2023 r., III SAB/Łd 192/23, LEX nr 3632146).Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowym, że wszczęcie postępowania administracyjnego nie jest uzależnione od woli urzędnika czy uznania organu, gdyż ma miejsce w dniu złożenia żądania, a skutek określony w tym przepisie następuje - co do zasady - także wtedy, gdy żądanie to dotknięte jest wymagającymi usunięcia brakami, o ile nie zajdą okoliczności wskazane w art. 61a § 1 K.p.a. (por. wyrok NSA z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt II GSK 234/22, dostępny w CBOSA). W kontekście powyższych rozważań sąd stwierdza, że skoro momentem wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia podania organowi, to w rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte 13 czerwca 2025 r. (data złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy do Wojewody). Od tego dnia na Wojewodzie ciążył już więc obowiązek podejmowania przewidzianych prawem czynności w celu załatwienia złożonego wniosku, w tym podjęcie czynności służących doprowadzeniu do uzupełnienia jego braków formalnych. W przypadku ustalenia, że złożony przez skarżącego wniosek nie odpowiada wymogom ustalonym w przepisach prawa, rzeczą organu było wezwanie wnioskodawcy na podstawie art. 64 § 2 K.p.a. w związku z odpowiednim przepisem szczególnym, do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania.Wynikającemu wprost z art. 64 § 2 K.p.a. wymogowi organ nie uczynił jednak zadość nie niezwłocznie, lecz dopiero po wniesieniu przez stronę skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez ten organ, czyli prawie rok od złożenia wniosku. W niniejszej sprawie, wobec długotrwałego braku skierowania do strony wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku, na dzień wniesienia skargi w sprawie w ogóle nie rozpoczął biegu termin z art. 112a ust. 1 u.c., albowiem w wyniku wadliwego działania organu strona nie miała szans na uzupełnienie braków formalnych złożonego wniosku, a więc nie zaistniało zdarzenie, o jakim mowa w tym przepisie rozpoczynające bieg wydłużonego terminu do załatwienia sprawy. Mając na uwadze powyższe rozważania, sąd uznał, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę.Skarżący wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy złożył 13 czerwca 2025 r. Organ natomiast nie podejmował żadnych czynności w sprawie, ograniczając się jedynie do informowania skarżącego o pozostawianiu jego ponagleń bez rozpoznania w związku z art. 100d ustawy pomocowej.W związku z powyższym wskazać trzeba, że z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzona ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano art. 100c do ustawy pomocowej. Zgodnie z nowo dodanym wówczas art. 100c ust. 1, w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.Następnie do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa - z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. - został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023 r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 1088), potem do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. poz. 232), następnie do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 854; dalej: ostatnia nowelizacja). Na dzień wniesienia skargi termin ten upływał 4 marca 2026 r. (art. 10 pkt. 27 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, Dz. U. poz. 1301), a na dzień wyrokowania w niniejszej sprawie przepis art. 100d ustawy pomocowej określał ten termin "do dnia 4 marca 2027 r." (art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 203). Przepis art. 100d przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w art. 100d ustawy pomocowej zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. - do 4 marca 2027 r.Przepis art. 100d ustawy pomocowej odnosi się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tych przepisach. Stanowisko takie ugruntowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. - w wyrokach: z 13 lutego 2024 r., II OSK 2362/23; z 7 maja 2024 r., II OSK 1286/23; z 16 maja 2024 r., II OSK 2424/23, z 8 maja 2024 r., II OSK 1551/23. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowisko to podziela.Jednocześnie fundamentalną kwestią jest okres, w którym krajowy prawodawca wyłączył prawo badania przez sądy administracyjne stanu zaniechań wojewodów w prowadzeniu postępowań wymienionych w przepisie art. 100d ustawy pomocowej (obecnie od 15 kwietnia 2022 r. do 4 marca 2027 r.) oraz ilość nowelizacji wprowadzających to przedłużenie.NSA w ugruntowanym już orzecznictwie stanął bowiem na stanowisku, że ponad dwuletni okres od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. należy uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w ilości tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d ustawy pomocowej). Tym bardziej, że chodzi w tym przypadku o regulację szczególną, która w swoim założeniu miała mieć jedynie epizodyczny charakter. Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może bowiem prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne" – dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. Takie rozwiązanie należy zaś ocenić krytycznie nie tylko przez pryzmat art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, lecz również z punktu widzenia konstytucyjnej zasady pewności prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji. Treścią tej zasady jest bowiem gwarancja ochrony nie tylko praw nabytych, lecz również ekspektatyw.W konsekwencji NSA doszedł do przekonania, że okoliczności powoływane jako uzasadnienie kolejnego przedłużania braku biegu terminów nie mogły stanowić podstawy do kolejnego – czwartego z rzędu przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy pomocowej, tj. po 30 czerwca 2024 r.W związku z tym w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw należy odmówić zastosowania art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 203) w zakresie, w jakim przedłużono do 4 marca 2027 r. obowiązywanie zawieszenia biegu terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d ustawy pomocowej, jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji (por: wyrok z 5 sierpnia 2025 r., II OSK 2743/24 i wyroki tam powołane, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA).W orzeczeniach prezentujących powyższy pogląd wyjaśniano również, że analiza konstytucyjnych kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 pkt 1 i 2 Konstytucji RP) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 184 Konstytucji RP) każe uznać, że NSA nie jest co do zasady sądem powołanym do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP oraz ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie (por. np. wyrok NSA z 9 lipca 2024 r., II OSK 172/24). Z uwagi na precyzyjne określenie kompetencji Trybunału i NSA, w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji RP), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP – przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio) - musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (por. np. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., II OSK 174/24, CBOSA).Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny z Konstytucją. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP).Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że taka właśnie sytuacja oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1- 4 ustawy pomocowej w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 15 maja 2024 r. i w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którymi każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. NSA podkreślił, że prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). W świetle art. 184 Konstytucji RP zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze przywołane regulacje konstytucyjne, trzeba przyjąć, że ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (por. np. wyrok z 2 lutego 2023 r., II OSK 2869/21).Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1 - 4 ustawy pomocowej, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 23 stycznia 2026 r., w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości, bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Wobec powyższego należy wskazać, że niezgodność art. 100d ustawy pomocowej z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po 30 czerwca 2024 r.Sąd w sprawie niniejszej stanowisko powyższe w całości podziela. Oznacza ono, że do 30 czerwca 2024 r. terminy na załatwienie sprawy nie biegły (art. 100d ust. 1 ustawy pomocowej), a zatem organ nie mógł uchylać się od rozpoznania sprawy powołując się na tę regulację i w zakresie, w jakim powinien wezwać stronę skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku jest związany zasadą szybkości postępowania wynikającą z art. 12 § 1 i 2 K.p.a., a tym samym także obowiązkiem załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki zgodnie z art. 35 § 1 K.p.a.Skarżący wniosek sprawie złożył osobiście w siedzibie organu 13 czerwca 2025 r. Stosując powyższe stanowisko, tj. mając na uwadze niezgodność nowelizacji ustawy pomocowej z konstytucyjną zasadą państwa prawa oraz przedstawiony powyżej podgląd dotyczący momentu wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie i obowiązków organów z art. 64 § 2 K.p.a. – należy przyjąć, że formalnie stan przewlekłości można badać od tej daty.Nie ulega zatem wątpliwości, że w niniejszej sprawie doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania. Od momentu wniesienia przez skarżącego wniosku organ przez prawie rok nie podejmował żadnych czynności merytorycznych w sprawie, pozostawiając nawet wnoszone przez niego ponaglenia bez rozpoznania. Pierwsze faktyczne czynności zmierzające do zakończenia sprawy zostały podjęte przez organ w dniu 28 maja 2026 r. (jak wynika z pisma z 29 maja 2026 r.) i polegały na wezwaniu skarżącego na dzień 7 lipca 2026 r. do osobistego stawiennictwa w Podlaskim Urzędzie Wojewódzkim celem pobrania odcisków linii papilarnych i uzupełnienia braków formalnych. Wezwanie te zostało wystosowane do skarżącego już po wniesieniu przez niego skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania (skarga datowana jest na 26 marca 2026 r.). Okres, który minął od momentu złożenia przez skarżącego wniosku do daty wystosowania do niego wezwania do uzupełnienia braków, bez wątpienia można określić jako nieproporcjonalnie długi do stopnia zawiłości sprawy. Zdaniem sądu niedopuszczalna jest sytuacja, która miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, w której wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku nie jest w ogóle kierowane do skarżącego, a zostaje wysłane dopiero po wszczęciu postępowania sądowego. Zauważyć przy tym trzeba, że zwolnienie z biegu terminów, co do którego przekonany był organ, nie zwalniał go z obowiązku podejmowania czynności w sprawie. Skoro bowiem sprawa wpłynęła – należało ją zakończyć.W realiach niniejszej sprawy działanie organu nosiło znamiona przewlekłości, gdyż organ nie podejmował żadnych czynności w sprawie aż do momentu wniesienia przez skarżącego skargi. Dopiero w trakcie postępowania przed sądem organ podjął pierwsze działania zmierzające do zakończenia sprawy. W przekonaniu sądu nie można zaakceptować sytuacji, w której organ administracji (Wojewoda) nie podejmuje w sprawie żadnej czynności przez prawie rok (licząc od 13 czerwca 2025 r.), a dalej wykonuje pewne czynności (wysyłane do skarżącego informacje o pozostawieniu jego ponagleń bez rozpoznania), z tym że nie zmierzały one do załatwienia sprawy i stanowiły odpowiedzi na czynności podejmowane przez skarżącego.Organ w odpowiedzi na skargę wskazał również, że gdyby nie wprowadzono zawieszenia terminów załatwiania spraw wynikającego z ustawy o pomocy, to prawo Unii Europejskiej (Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/98/UE, art. 5 ust. 2) wstrzymuje terminy do momentu uzupełnienia braków znajdujących się we wniosku. Zgodnie z art. 5 ust. 2 powołanej wyżej dyrektywy właściwy organ wydaje decyzję w sprawie kompletnego wniosku w najkrótszym możliwym terminie, lecz w każdym razie w terminie czterech miesięcy od daty złożenia wniosku. Termin, o którym mowa w akapicie pierwszym, można przedłużyć w wyjątkowych okolicznościach, jeżeli rozpatrywanie danego wniosku jest skomplikowane. Wszelkie skutki niepodjęcia decyzji w terminie przewidzianym w niniejszym ustępie określa się w prawie krajowym. Z ust. 4 ww. przepisu wynika, że jeżeli informacje lub dokumenty załączone do wniosku są niekompletne z punktu widzenia kryteriów określonych w prawie krajowym, właściwy organ powiadamia wnioskodawcę na piśmie o wymaganych dodatkowych informacjach lub dokumentach, wyznaczając rozsądny termin na ich dostarczenie. Bieg terminu, o którym mowa w ust. 2, wstrzymuje się do czasu otrzymania przez właściwy organ lub przez inne odpowiednie organy wymaganych dodatkowych informacji. Jeżeli dodatkowe informacje lub dokumenty nie zostaną dostarczone w wyznaczonym terminie, właściwy organ może odrzucić wniosek.Sąd podkreśla, że jak wynika z przedstawionych wyżej regulacji, termin ten w istocie mógłby ulec zawieszeniu, w sytuacji gdy, mimo powiadomienia przez organ o niekompletności wniosku, wnioskodawca nie uzupełni go w określonym przez organ terminie. W przedmiotowej sprawie natomiast organ argumentację o niekompletności wniosku skarżącego przedstawił dopiero w odpowiedz na wniesioną skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania zainicjowanego tym wnioskiem. Na wcześniejszych etapach postępowania brak ten nie został przez organ dostrzeżony, a wnioskodawca nie został wezwany do jego uzupełnienia. Dopiero 28 maja 2026 r. organ podjął działania mające na celu uzupełnienie braków wniosku i stanowiące krok zbliżający organ do wydania decyzji w sprawie.Uprawnione jest zatem przyjęcie, że postępowanie w sprawie - na dzień wniesienia skargi - organ prowadził przewlekle, naruszając zasady i terminy określone w art. 35 oraz w art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 12, a w konsekwencji art. 6 i art. 7 K.p.a. Dlatego w punkcie 2 wyroku sąd stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Konsekwencją takiego ustalenia jest punkt 1 wyroku, w którym zobowiązano organ do załatwienia wniosku skarżącej w terminie 30 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Termin trzydziestodniowy jest optymalny do zamknięcia sprawy (mając na uwadze długotrwałość dotychczasowego postępowania oraz materiał dowodowy dotychczas zgromadzony), a także przedmiot sprawy.W ocenie sądu przewlekłość organu nie miała jednak miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie, co - w ocenie sądu - w sprawie nie miało miejsca. Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 100d ustawy pomocowej nie został wyeliminowany z obrotu prawnego przez ustawodawcę, zatem nadal obowiązuje. Ustalenie jego niekonstytucyjnego charakteru nastąpiło w orzecznictwie sądów administracyjnych i było wynikiem dogłębnej analizy oraz wykładni przepisów o wstrzymaniu biegu terminów w kontekście prawa do sądu. Odmowa zastosowania art. 100d ustawy pomocowej jest więc wynikiem określonego kierunku orzecznictwa sądów, bowiem początkowo akceptowano ograniczenia wynikające z art. 100c i art. 100d ustawy pomocowej, zastrzegając jedynie możliwość zmiany tej oceny w razie zmiany okoliczności sprawy (zob. szerzej wyrok z 26 sierpnia 2025 r., II OSK 3112/24). A zatem skoro zmiana okoliczności sprawy niniejszej polegająca na przyjęciu niedopuszczalności zastosowania art. 100d ustawy pomocowej od 1 lipca 2024 r. wynikała z orzecznictwa sądów administracyjnych (np. pierwszy z takich wyroków NSA z 19 maja 2025 r., II OSK 2921/24), a nie była expressis verbis zmianą legislacyjną, to wobec związania organów administracji publicznej zasadą legalności (art. 6 K.p.a.) - nie można Wojewodzie Podlaskiemu przypisywać prowadzenia postępowania warunkach przewlekłości mającej cechy rażącego naruszenia prawa. Dlatego orzeczono jak w punkcie 3 wyroku na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a.O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę uiszczonego wpisu od skargi (100 zł).Sąd orzekł w sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 4 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.Elżbieta Lemańska Barbara Romanczuk Marta Joanna Czubkowska., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.Elżbieta Lemańska Barbara Romanczuk Marta Joanna Czubkowska