Wyrok - II SA/Gl 316/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - z dnia 10 czerwca 2026
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi O. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 stycznia 2026 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1279/2025/18774 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta MiastaUchylono decyzję I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi O. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 stycznia 2026 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1279/2025/18774 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta
Data orzeczenia
10 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Przewodniczący
Krzysztof Nowak
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 9 lutego 2026 r. O.O. (dalej jako: "strona" lub "skarżąca") wniosła do tut. Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), opisaną w rubrum nn. wyroku.Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:Decyzją z dnia 17 listopada 2025 r. nr [...] , Prezydent Miasta J. , (dalej jako: "organ I instancji" bądź "Prezydent"), działając na podstawie art. 63 ust. 1-3 Ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), dalej powoływanej jako: "u.ś.w." oraz art. 17 ust. 1 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 ze zm.), dalej powoływanej jako: "u.ś.r.", odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem.W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji w pierwszej kolejności wskazał, że w myśl art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2025r., poz., 337 ze zm.) – dalej "u.o.p.o.U.", Obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - odpowiednio na zasadach i w trybie określonym w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 cyt. u.o.p.o.U., jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2026 r.Dalej organ wskazał, komu na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne i podniósł, że syn skarżącej został uznany za osobę legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność syna istnieje od wczesnego dzieciństwa, a znaczny stopień niepełnosprawności został ustalony od 22 września 2022 r. Ponadto z dokumentacji sprawy wynika, że strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem do 30 września 2025 r. tj. do czasu legalnego pobytu na terytorium Polski skarżącej jak i jej syna.Dalej Prezydent wskazał na warunki przyznania na podstawie art. 63 ust. 1-3 u.ś.w. świadczenia wspierającego i zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Według organu w sprawie nie zaszły okoliczności pozwalające na zastosowanie w sprawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony został w dniu 20 października 2025 r., a więc pod rządami znowelizowanego art. 17 u.ś.r. Nie znajdzie zastosowania także art. 63 ust. 3 u.ś.w., albowiem, nie doszło do wydania nowego orzeczenia w sprawie. Syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 12 grudnia 2022 r. z terminem ważności na stałe. Ustawodawca, zmieniając art. 17 u.ś.r. nie przewidział odrębnego przepisu dającego możliwość kontynuacji świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do osób, którym świadczenie pielęgnacyjne wygasło w związku z tym, że zostało przyznane do dnia legalnego pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Polski.W konsekwencji organ I instancji uznał, że do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy zastosowanie mają przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. W myśl art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od tego dnia świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w celu sprawowania opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanka ta także nie została w sprawie spełniona, albowiem syn skarżącej ukończył 18 rok życia.W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że nieprzerwanie sprawuje opiekę nad synem, który ze względu na swoją niepełnosprawność nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. To uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał w ślad za organem I instancji, że żadna z okoliczności wskazanych w art. 63 u.ś.w., dających podstawę do zastosowania do rozpatrzenia sprawy przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2024 r. nie zaistniała. Strona wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła 20 października 2025 r., a więc już pod rządami znowelizowanego art. 17 u.ś.r. Również w sprawie nie znajduje zastosowania art. 63 ust. 3 u.ś.w., albowiem nie doszło do wydania nowego orzeczenia w sprawie. Syn strony legitymuje się bowiem orzeczeniem z dnia 12 grudnia 2022 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ustawodawca zmieniając art. 17 u.ś.r. nie przewidział odrębnego przepisu dającego możliwość kontynuacji świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do osób, którym świadczenie pielęgnacyjne wygasło w związku tym, że zostało przyznane do dnia legalnego pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP. Zatem w ocenie składu orzekającego Kolegium fakt czy wniosek został złożony pod rządami dotychczasowych przepisów, czy też nowych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie determinował, w oparciu, o które przepisy prawa powinien on być rozpatrzony. Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy zauważył, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne wpłynął od strony do organu I instancji w dniu 20 października 2025 r., tj. po zmianie stanu prawnego. Do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy zastosowanie mają zatem przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu po 1 stycznia 2024 r.Kolegium podniosło, że od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać na nowych zasadach wyłącznie z tytułu sprawowania opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W art. 17 ust. 1 u.ś.r. został również wskazany krąg podmiotów uprawnionych do tego świadczenia. Zatem mając na uwadze treść powyższego przepisu prawnego należy stwierdzić, że strona nie spełnia przesłanek ustawowych do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, ponieważ jej syn nie jest osobą w wieku do ukończenia 18, roku życia.W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad synem nie przysługuje z uwagi na niespełnienie przesłanek, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od I stycznia 2024 rW skardze sądowej na powyższą decyzję strona skarżąca nie podniosła szczegółowych zarzutów względem skarżonej decyzji, wnosząc o rozpatrzenie sprawy przy uwzględnieniu "nowego wniosku do komisji lekarskiej".W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał twierdzenia i wnioski, zawarte w treści zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga zasługuje na uwzględnienie.Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny ocenia czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli skarżący uczynił decyzję Kolegium z 12 stycznia 2026 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z 17 listopada 2025 r.Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organu I instancji stanowiły przepisy art. 63 ust. 1 - 3 u.ś.r., art. 26 ust.1 pkt 1 w związku z art, 2 ust. 1 u.o.p.o.U., art. 17 ust. 1 u.ś.r.Z materiału dowodowego sprawy wynika bezspornie, że skarżąca, opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem A.. Stopień niepełnosprawności syna skarżącej został potwierdzony orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. w dniu [...] r. wydanym na stałe. Również bezsporny w sprawie pozostaje fakt, że Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym, pełnoletnim synem do dnia 30 września 2025 r. tj. do czasu legalnego pobytu na terytorium Polski zgodnie z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2025 r. W dniu 30 września 2025 r. weszła w życie nowelizacja m.in. art. 2 ust.1 tej wynikająca z ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r. poz.1301), która przedłużyła legalny pobyt skarżącej do dnia 4 marca 2026 r.Sąd zauważa, iż w przypadku obywatela polskiego decyzja przyznająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w stanie faktycznym wynikającym ze sprawy byłaby decyzją bezterminową. Skarżąca jako obywatelka Ukrainy objęta regulacjami przywoływanej wyżej u.o.p.o.U. otrzymała świadczenie na okres uzależniony od legalności jej pobytu. W ocenie Sądu decyzja przyznająca skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres do 30 września 2025 r. związana była bezspornie z brzemieniem art. 2 ust.1 u.o.p.o.U obowiązującym w dniu przyznania jej tego prawa, a nie okresem na jaki zostało wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej syna. W momencie zmiany treści tego przepisu nastąpiło ustawowe wydłużenie terminu legalności pobytu przez Skarżącą na trenie RP.Zdaniem Sądu brak działania organów administracji nie może obciążać negatywnymi skutkami skarżącej. Złożony przez skarżącą w dniu 20 października 2025 r. wniosek powinien być potraktowany przez organ I instancji nie jak wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., ale jako wniosek o wszczęcie postępowania z urzędu w celu zmiany decyzji przyznającej jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas legalnego pobytu na terenie Polski z uwzględnieniem nie tylko przepisów u.o.p.o.U, ale również ustawy o cudzoziemcach.W związku z powyższym Sąd nie może uznać przedstawionej przez organy obu instancji argumentacji prawnej odwołującej się do ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. czy ustawy o świadczeniu wspierającym za właściwą.Z uwagi na naruszanie przepisów prawa materialnego zarówna zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą pozostać w obiegu prawnym.Prowadząc ponownie postępowanie w sprawie organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku.Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji..).W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli skarżący uczynił decyzję Kolegium z 12 stycznia 2026 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z 17 listopada 2025 r.Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organu I instancji stanowiły przepisy art. 63 ust. 1 - 3 u.ś.r., art. 26 ust.1 pkt 1 w związku z art, 2 ust. 1 u.o.p.o.U., art. 17 ust. 1 u.ś.r.Z materiału dowodowego sprawy wynika bezspornie, że skarżąca, opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem A.. Stopień niepełnosprawności syna skarżącej został potwierdzony orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. w dniu [...] r. wydanym na stałe. Również bezsporny w sprawie pozostaje fakt, że Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym, pełnoletnim synem do dnia 30 września 2025 r. tj. do czasu legalnego pobytu na terytorium Polski zgodnie z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2025 r. W dniu 30 września 2025 r. weszła w życie nowelizacja m.in. art. 2 ust.1 tej wynikająca z ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r. poz.1301), która przedłużyła legalny pobyt skarżącej do dnia 4 marca 2026 r.Sąd zauważa, iż w przypadku obywatela polskiego decyzja przyznająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w stanie faktycznym wynikającym ze sprawy byłaby decyzją bezterminową. Skarżąca jako obywatelka Ukrainy objęta regulacjami przywoływanej wyżej u.o.p.o.U. otrzymała świadczenie na okres uzależniony od legalności jej pobytu. W ocenie Sądu decyzja przyznająca skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres do 30 września 2025 r. związana była bezspornie z brzemieniem art. 2 ust.1 u.o.p.o.U obowiązującym w dniu przyznania jej tego prawa, a nie okresem na jaki zostało wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej syna. W momencie zmiany treści tego przepisu nastąpiło ustawowe wydłużenie terminu legalności pobytu przez Skarżącą na trenie RP.Zdaniem Sądu brak działania organów administracji nie może obciążać negatywnymi skutkami skarżącej. Złożony przez skarżącą w dniu 20 października 2025 r. wniosek powinien być potraktowany przez organ I instancji nie jak wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., ale jako wniosek o wszczęcie postępowania z urzędu w celu zmiany decyzji przyznającej jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas legalnego pobytu na terenie Polski z uwzględnieniem nie tylko przepisów u.o.p.o.U, ale również ustawy o cudzoziemcach.W związku z powyższym Sąd nie może uznać przedstawionej przez organy obu instancji argumentacji prawnej odwołującej się do ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. czy ustawy o świadczeniu wspierającym za właściwą.Z uwagi na naruszanie przepisów prawa materialnego zarówna zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą pozostać w obiegu prawnym.Prowadząc ponownie postępowanie w sprawie organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku.Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.