Postanowienie - II SA/Kr 492/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 10 czerwca 2026
Teza
Odrzucono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędzia WSA Monika Niedźwiedź (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi J. C. i A. C. na zarządzenie nr 63/2020 Wójta Gminy Poronin z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Gminy Poronin postanawia: I. odrzucić skargę; II. zwrócić skarżącym J. C. i A. C. kwotę 2Odrzucono skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędzia WSA Monika Niedźwiedź (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi J. C. i A. C. na zarządzenie nr 63/2020 Wójta Gminy Poronin z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Gminy Poronin postanawia: I. odrzucić skargę; II. zwrócić skarżącym J. C. i A. C. kwotę 2
Data orzeczenia
10 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący
Mirosław Bator
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Odrzucono skargę
UZASADNIENIE
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga J. C. i A. C. na czynność Wójta Gminy Poronin z dnia 1 grudnia 2020 r. polegającą na włączeniu kart nieruchomości położonej w P. ul. [...], na działce ewidencyjnej [...] obr. [...] P. do gminnej ewidencji zabytków.W skardze zarzucono:1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: art. 22 ust. 4 i 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - dalej zwanej także Ustawą - polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu poprzez:- bezpodstawne i dowolne uznanie domu mieszkalnego oraz zabudowań gospodarczych nieruchomości położonej w P. , ul. T. nr [...], [...], dz. ewid. nr [...] obr. [...] P. za zabytek w sytuacji, gdy nie posiadają one cech zabytku w myśl art. 3 pkt 1 i 2 ustawy;- włączenie karty adresowej przedmiotowego obiektu do GEZ bez przeprowadzania odpowiednich czynności wyjaśniających czy budynek ten spełnia przesłanki definicji legalnej zabytku, a w szczególności nienależyte i niewystarczające zbadanie istotnych okoliczności sprawy oraz brak stosownego udokumentowania przez Organ okoliczności uzasadniających objęcie budynku szczególną formą ochrony ze względu na posiadane przez niego ponadprzeciętne wartości historyczne, zabytkowe lub artystyczne;2. naruszenie § 17 pkt. 8 i 9 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 roku w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56; dalej zwanego także Rozporządzeniem) - polegające na ich niezastosowaniu poprzez brak zawarcia w kartach adresowych zabytków informacji na temat historii, opisu i wartości, stanu zachowania oraz postulatów dotyczących konserwacji zabytku.W uzasadnieniu zarzutów skargi wskazano, że Skarżący są właścicielami nieruchomości, na której znajduje się przedmiotowy budynek. Dla tego obiektu w maju 2020 roku sporządzono (zaktualizowano) kartę adresową, której autor nie został w niej oznaczony. Przedmiotowa karta adresowa została włączona do GEZ zarządzeniem nr 63/2020 Organu z dnia 1 grudnia 2020 roku w sprawie założenia gminnej ewidencji zabytków Gminy Poronin. Zaskarżane zarządzenie Organu stanowiło w ocenie Skarżących de facto aktualizację GEZ wprowadzonej zarządzeniem Wójta Gminy Poronin z dnia 28 sierpnia 2013 r. nr 35/2013. Karta adresowa przedmiotowego obiektu została zaktualizowana w maju 2020 roku przez A. R. -R., M. W. i D. C. (na karcie widnieje podpis tylko pierwszej z nich). Zaskarżone zarządzenie aktualizowało zarządzenia Organu nr 36/2013 z dnia 28 sierpnia 2013 roku w sprawie zmian w gminnej ewidencji zabytków Gminy Poronin, nr 03/2016 z dnia 8 stycznia 2016 roku w sprawie zmian w gminnej ewidencji zabytków Gminy Poronin, nr 39/2017 z dnia 13 września 2017 roku w sprawie zmian w gminnej ewidencji zabytków Gminy Poronin. Zarządzenie nr 63/2020 z dnia 1 grudnia 2020 roku w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Gminy Poronin. Pomimo tego, iż w ocenie Skarżących pierwszą czynnością stanowiącą o ujęciu obiektu w GEZ było włączenie karty adresowej z marca 2011 roku W dniu 28 sierpnia 2013 roku, a to w dacie wydania przez Organ zarządzenia nr 35/2013 w sprawie założenia gminnej ewidencji zabytków Gminy Poronin, stanowiąc tym samym przedmiot odrębnej skargi, jednakże z uwagi na obecne stanowisko i praktykę Organu (Wójta Gminy Poronin), który w sytuacji stwierdzenia bezskuteczności włączenia kart adresowych budynków do GEZ zarządzeniem z dnia 28 sierpnia 2013 roku nr 35/2013 konsekwentnie nie usuwa wpisów budynków z GEZ, twierdząc iż budynki te znajdują się nadał w GEZ na podstawie zarządzenia Wójta Gminy Poronin z 1 grudnia 2020 r., złożenie niniejszej skargi stało się konieczne, by rozwiać wątpliwości interpretacyjne i nie doprowadzać do sytuacji, iż stwierdzenie bezskuteczności wpisu (czynności) Organu z dnia 28 sierpnia 2013 r. (zaskarżanej odrębną skargą) stanie się dla Skarżących orzeczeniem nie realizującym (w praktyce) w pełni ich interesu. Tak w treści karty adresowej jak i przywołanych wyżej zarządzeń nie wskazano podstawy prawnej włączenia tej karty do GEZ. Brak też informacji co do ewentualnego uprzedniego objęcia obiektu wpisem do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków.Zaskarżona czynność obarczona jest szeregiem wad wynikających z naruszenia przez Organ przepisów prawa materialnego, a to w szczególności art. 22 ust. 4 i 5 pkt. 3 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 Ustawy w zw. z § 17 pkt 8 i 9 Rozporządzenia. W ocenie strony skarżącej przedmiotowy budynek nie posiada cech zabytku, o których mowa w art. 3 pkt 1 i 2 Ustawy, a nadto - co ważniejsze - Organ nie wyjaśnił i nie udokumentował w odpowiedni sposób cech zabytkowych budynku, które uzasadniałyby objęcie go ochroną konserwatorską. W tym kontekście wypada zwrócić uwagę na jednolicie już prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym, aby dany budynek uznać za zabytek musi on charakteryzować się szczególnymi wartościami artystycznymi, historycznymi lub naukowymi. Nie stanowi samoistnych wartości zabytkowych, przemawiających za koniecznością wpisu do rejestru zabytków lub uznaniem za zabytek, data powstania budynku i jego oryginalność czy też wyjątkowość. Sam fakt powstania obiektu w czasach minionych nie powoduje, że jest on predestynowany do wpisania do rejestru zabytków, choć oczywiście przesądza o jego odbiorze jako obiektu o charakterze historycznym. Gdyby bowiem ustawodawca chciał, aby za zabytkowe traktować wyłącznie odpowiednio stare budynki, to wprowadziłby proste i precyzyjne kryterium wieku, czego jednak nie uczynił.Organ nigdy nie pouczył Skarżących, iż dokonana przez niego czynność jest zaskarżalna, co więcej nigdy nie poinformował Skarżących, jaką konkretnie czynnością ich obiekt został ujęty w GEZ, wysyłając sprzeczne i niejednoznaczne zawiadomienia odnośnie aktualizacji GEZ w 2021 r. a nie o utworzeniu nowej ewidencji GEZ. O istnieniu nowej ewidencji, która wedle obecnej praktyki i interpretacji Organu została przyjęta zarządzeniem nr 63/2020 r. Skarżący dowiedzieli się dopiero w piśmie z dnia 11.02.2026 r. doręczonym pełnomocnikowi dnia 18.02.2026 r., w związku z powyższym Skarżący wnoszą by od tego dnia liczony był termin na wniesienie skargi.W odpowiedzi na skargę organ wnosi o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę wskazano, że dom drewniany zlokalizowany pod adresem ul. [...], którego dotyczy skarga został ujęty w Zarządzeniu Nr 35/2013 Wójta Gminy Poronin z dnia 28 sierpnia 2013r. w sprawie założenia gminnej ewidencji zabytków Gminy Poronin pod pozycją nr [...] - wieś P.. Wcześniej w marcu 2011 r. zostały sporządzone karty obiektów. W obowiązującym na ten czas stanie prawnym przepisy prawa nie przewidywały konieczności indywidualnego informowania właścicieli o dokonanym wpisie do GEZ.W lipcu 2019 r. Gmina Poronin rozpoczęła prace aktualizacyjne nad obecnie obowiązującym zbiorem obiektów zabytkowych. Natomiast 19 października 2019 r. weszły w życie nowe zasady funkcjonowania gminnej ewidencji zabytków (Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zmieniające rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem - Dz. U. z 2019 r. poz. 1886). Pomimo poczynionych już wcześniej uzgodnień z Konserwatorem Zabytków, ze względu na zmiany prawne, zdecydowano o konieczności wysłania zawiadomień do właścicieli obiektów i przeprowadzenia aktualizacji zbioru zgodnie z nowymi wytycznymi. Ze względu również na zmianę wzoru karty adresowej zabytku, konieczne było wystosowanie korespondencji do wszystkich właścicieli obiektów ujętych w GEZ, a nie tylko do tych, którzy ewentualnie są nowo włączani lub wyłączani ze zbioru. Zgodnie z §18b Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 56) C. A. P. jako właściciel zabudowania pod adresem ul. [...] P. , pismem znak: GPGiOŚ-IV.410.1.5.2019 z dnia 10.06.2020r. ( odebranym 02.07.2020 r. ) został zawiadomiony o zamiarze sporządzenia nowej karty adresowej obiektu ujętego w GEZ - domu. Stosowne informacje zamieszczane były również w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy Poronin. Skarżący nie skorzystał z przysługującego mu prawa wniesienia uwag co do wpisu w ewidencji. W listopadzie 2020 r. Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków pismem znak: DNT-I.5133.28.2020.JB z dnia 06.11.2020 r. ostatecznie uzgodnił zmiany w aktualizowanej GEZ Gminy Poronin odmawiając wyłączenia niektórych obiektów z GEZ. Następnie Gminna Ewidencja Zabytków Gminy Poronin została przyjęta Zarządzeniem Nr 63/2020 Wójta Gminy Poronin z dnia 1 grudnia 2020 r. po jej przedstawieniu Konserwatorowi, ponownie została zaopiniowana pozytywnie. Ze względu na brak bezpośrednich wytycznych w zakresie sporządzania kart ewidencyjnych zabytków ujętych w gminnej ewidencji zabytków tut. Organ posiłkował się w ich sporządzaniu Instrukcją Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 2011 r. w zakresie opracowywania kart ewidencyjnych zabytków nieruchomych niewpisanych do rejestru zabytków, która informuje, iż "rubryki, co do których autor nie uzyskał danych, należy pozostawić nie wypełnione (bez przekreśleń)". Ponadto Wójt Gminy Poronin kierował się przede wszystkim również jednostkowymi uzgodnieniami z Konserwatorem Zabytków Delegatura w Nowym Targu, który m.in. pismem z dnia 08.04.2020 r. zaakceptował wygląd kart ewidencyjnych. Zgodnie z art. 53 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę na akty lub czynności wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. C. A. P. pismem znak: GPGiOŚ-IV.410.1.5.2019 z dnia 10.02.2021 r. został poinformowany o zaktualizowaniu GEZ Gminy Poronin poprzez wydanie Zarządzenia Nr 63/2020 oraz w załączeniu otrzymała kopię nowo sporządzonej karty ewidencyjnej domu zlokalizowanego na działce ewid. nr [...] obręb P. pod adresem ul[...] (potwierdzenie odbioru z dnia 17.02.2021 r.) Właściciel nie wniósł żadnej uwagi co do objęcia jego nieruchomości ochroną konserwatorską. Właściciel na każdym etapie postępowania miał zapewniony czynny udział, co potwierdza korespondencja załączona do niniejszej odpowiedzi.Pismem z dnia 19 lutego 2026 r. pełnomocnik strony skarżącej zwrócił się wezwaniem do usunięcia naruszonego prawa poprzez włączenie przez Wójta Gminy Poronin do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Poronin karty adresowej domu zlokalizowanego na działce ewid. nr [...] obręb P. pod adresem ul. [...] Pismem z dnia 18.03.2026 r. znak: GPGiOŚIV.4 0.1.1.2026. Wójt Gminy Poronin poinformował skarżących o tym, że czynnością wójta nie doszło do naruszenia prawa. Skarga zasługuje na oddalenie, gdyż z gminnej ewidencji nie można wyłączyć obiektów, których wyłączenia nie zaaprobował i nie zaakceptował Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków.W replice na odpowiedź na skargę z dnia 28 maja 2026 r. pełnomocnik Skarżących akcentuje, że skarga dotyczy zarządzenia nr 63/2020 Wójta Gminy Poronin z 1 grudnia 2020 r., nie zaś czynności z dnia 28 sierpnia 2013 r., która została zaskarżona odrębną skargą.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się zatem do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się naruszeń prawa. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać na trzech płaszczyznach:1) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji lub innego aktu) lub działania z prawem materialnym,2) dochowania wymaganej prawem procedury,3) respektowania reguł kompetencji.Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026, poz.143, dalej: p.p.s.a.) sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego" (wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07).Stosownie do art. 53 § 1 p.p.s.a. Skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. W myśl art. 53 § 2 p.p.s.a. Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Zgodnie zaś z art. 53 § 2a p.p.s.a. w przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie.Zgodnie zaś z art. 58 § 1 pkt 5a Sąd odrzuca skargę, jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego.Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, co następuje.Przypomnieć należy, że zarządzenie burmistrza to akt organu jednostki samorządu terytorialnego z zakresu administracji publicznej podlegający kognicji sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. (zob. postanowienie z Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2012 r. II OSK 1950/12). Natomiast czynność włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami kwalifikowane jest jako czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (zob. postanowienie z Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. II OZ 218/21, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2021 r., VII SA/Wa 1766/19).Zarządzenie ma zatem charakter wtórny, jest niejako potwierdzeniem czynności materialno-technicznej "włączenia" karty adresowej konkretnego zabytku do GEZ oraz zbiorczym ujęciem zabytków, które na dany moment (przyjęcia zarządzenia) znajdują się w ewidencji. W ten sam sposób (t.j. zarządzeniem) organ dokonuje (zbiorczej) aktualizacji ewidencji. Inna interpretacja skutkowałaby tym, że charakter prawny czynności włączenia zabytku do gminnej ewidencji zabytków, byłby zróżnicowany i uzależniony od tego, czy organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego wydał akt (zarządzenie) czy też nie. To z kolei skutkowałoby odmiennymi zasadami ustalania terminowości wniesienia skargi.Poza sporem pozostaje, że przedmiotem skargi jest zarządzenie nr 63/2020 Wójta Gminy Poronin z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Gminy Poronin. Aktem tym dokonano aktualizacji gminnej ewidencji zabytków, zaś na liście zabytków ujętych w GEZ Gminy Poronin figurowała także nieruchomość Skarżących.Poza sporem pozostaje również, że czynność materialno-techniczna włączenia karty adresowej zabytku położonego w P. ul. T. nr [...], dz. ewid. [...], obr. [...] P. do GEZ Gminy P. miała miejsce 28 sierpnia 2013 r. i została objęta odrębną skargą w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 623/26.Mając na uwadze przedmiot skargi stwierdzić należy, co następuje.Skarga na zarządzenie nr 63/2020 Wójta Gminy Poronin z dnia 1 grudnia 2020 r. podlega odrzuceniu albowiem Skarżący nie wykazali, by skarżony akt (zarządzenie) naruszał interes prawny Skarżących. Zaakcentować należy, że skarżone zarządzenie w żaden sposób nie zmienia stanu faktycznego i prawnego nieruchomości położonej w P. ul. T. nr [...], dz. ewid. [...], obr. [...] P. . Od 2013 r. pozostaje ona bowiem w GEZ Gminy P., zaś skarżone zarządzenie poza aktualizacją GEZ (polegającą m.in. na wyłączeniu niektórych obiektów z GEZ oraz aktualizacji kart adresowych) nie spowodowało zmiany stanu prawnego w/w nieruchomości. Pozostawała (od 2013 r.) i nadal pozostaje ona w GEZ Gminy P.. Zarzuty skargi zaś ukierunkowane są na wykazanie braku podstaw do włączenia karty adresowej w/w nieruchomości do GEZ z uwagi na brak wykazania cech zabytku. Zatem są to zarzuty relewantne z punktu widzenia kontroli czynności materialno-technicznej, nie zaś zarządzenia. Zamierzony skutek Skarżący mogą zatem odnieść tylko jeśli stwierdzona zostanie bezskuteczność czynności materialno-technicznej. Co więcej, skutku tego nie niweczyłaby okoliczność, że obowiązuje zarządzenie nr 63/2020 Wójta Gminy P. z dnia 1 grudnia 2020 r. Raz jeszcze należy bowiem zaakcentować, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych zarządzenie ma charakter wtórny, jest niejako potwierdzeniem czynności materialno-technicznej "włączenia" karty adresowej konkretnego zabytku do GEZ. Zatem to losy czynności materialno-technicznej determinują losy zarządzenia, a nie odwrotnie. Oznacza to przykładowo, że jeśli stwierdzona zostanie bezskuteczność czynności materialno-technicznej, po stronie organu powstaje obowiązek zaktualizowania treści zarządzenia.Wobec powyższego, z uwagi na brak wykazania naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia skarga na zarządzenie nr 63/2020 Wójta Gminy Poronin z dnia 1 grudnia 2020 r. podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 5a p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt I sentencji postanowienia. W pkt II orzeczono o zwrocie uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 200 złotych na podstawie art. 232 §1 pkt 1 p.p.s.a..