sygn. II SA/Gd 705/25 10 czerwca 2026 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku

Wyrok - II SA/Gd 705/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - z dnia 10 czerwca 2026

Teza
Uchylono zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Sekretarz Sądowy Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze sprzeciwu C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2025 r., nr SKO Gd/5826/24 w przedmiocie umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowaUchylono zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Sekretarz Sądowy Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze sprzeciwu C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2025 r., nr SKO Gd/5826/24 w przedmiocie umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowa
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik uchylono orzeczenie
Typ sprawy sprawa karna
Kwota główna 1.314,13 zł · składnik roszczenia z pożyczki
Tryb rozprawa
Tematy
prawo karne
Role w sprawie
apelujący / skarżący wnioskodawca
Data orzeczenia 10 czerwca 2026
Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Przewodniczący Diana Trzcińska
Rozstrzygnięcie

Uchylono zaskarżoną decyzję

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Sekretarz Sądowy Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze sprzeciwu C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2025 r., nr SKO Gd/5826/24 w przedmiocie umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.

UZASADNIENIE
C. C. (dalej jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego SąduAdministracyjnego w Gdańsku sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z 18 sierpnia 2025 r.,nr SKO Gd/5826/24, uchylającą decyzję Prezydenta Miasta Sopotu (dalej jako: Prezydent) z 28 listopada 2024 r., nr 00001/ZZ_SW/11/2024, w przedmiocie umorzenia odsetek ustawowych od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.Sprzeciw został wniesiony w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:Ostateczną decyzją z 2 czerwca 2016 r., nr 000895/532/06/2016, Prezydent przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na syna w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. W wyniku wznowienia postępowania, wobec ustalenia, że dziecko nie zamieszkuje z wnioskodawcą, w drodze ostatecznej decyzji z 11 października 2017 r., nr 001213/532/10/2017, organ ten orzekł o uchyleniu ww. decyzji własnej oraz o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego. Decyzja ta stała się ostateczna.Następnie, w drodze decyzji z 8 grudnia 2017 r., nr 001224/ZZ_JS W/10/2017, Prezydent orzekł, że świadczenie wychowawcze w kwocie 7.500 zł zostało pobrane nienależnie i zobowiązał skarżącego do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzja ta jest ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym. Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze było stronie potrącane z przyznanego stronie zasiłku pielęgnacyjnego od lutego 2018 r. Ostateczne rozliczenie nastąpiło we wrześniu 2022 r. kiedy to zostały spłacone odsetki.W dniu 31 marca 2021 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Decyzją z 18 października 2022 r., nr 002447/ZZ_SW/10/2022, Prezydent orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie z uwagi na to, że zaległość została już w całości spłacona w związku z czym brak jest podstaw do oceny dopuszczalności zastosowania w niej ulg. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Kolegium z 9 lutego 2024 r.,nr SKO Gd/5620/22.Wyrokiem z 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 383/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł o uchyleniu ww. decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że w sprawach dotyczących umorzenia należności istotne znaczenie ma stan istniejący w dacie złożenia wniosku przez uprawniony podmiot. W szczególności okoliczność wyegzekwowania kwoty należnej z tytułu zaległości nie oznacza bezprzedmiotowości postępowania wywołanego wnioskiem o umorzenie zaległości, jeśli wniosek o umorzenie tej należności został złożony przed jej przymusowym wyegzekwowaniem. Jeżeli postępowanie z wniosku strony zainicjowane zostało przed rozpoczęciem egzekucjii wyegzekwowaniem należności w drodze egzekucji - nie stało się bezprzedmiotowe. W dacie złożenia przez skarżącego wniosku z 31 marca 2021 r. o umorzenie odsetek, nie dokonano jeszcze potrącenia całej należności. Tym samym, w sprawie wszczętej na wniosek skarżącego, nadal występuje podmiot stosunku administracyjno-prawnego, którym jest strona skarżąca, oraz przedmiot, za który należy uznać uprawnienie do umorzenia należności i odpowiadający temu uprawnieniu obowiązek zbadania przesłanek umorzenia należności. Obowiązkiem organu było rozpatrzenie tego wniosku w granicach obowiązującego prawai zbadanie ustawowo określonych przesłanek umorzenia zaległości.W toku ponownie prowadzonego postępowania w przedmiocie umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego organ ustalił, także na podstawie informacji znanych mu z urzędu, że miejscem zamieszkania wnioskodawcy jest terytorium N., a pobyt w tamtym kraju ma charakter umiejscowienia tam centrum życiowego strony. W tym zakresie organ powołał się na wyrok tutejszego Sądu, wydany w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 384/24, w którym Sąd wskazał, że jednoznacznie i bezspornie ustalono, iż skarżący nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, a w kontekście jego wyjazdów do N. i posiadanian. obywatelstwa prawidłowym jest przyjęcie, że wyjazdy za granicę niemają charakteru wyłącznie leczniczego. Sąd przesądził również, że wnioskodawca, jako obywatel n., identyfikuje się z tym krajem, jest aktywny na forum Poloniin., wyraża poglądy w kwestiach społecznych N. z perspektywyN., a nie Polaka, zaś wypowiedzi w kwestiach mieszkalnictwa w B.wskazują, że swoje stanowisko i pogląd strona opiera na własnym doświadczeniu związanym z zamieszkiwaniem w tym mieście.W związku z ww. okolicznościami dotyczącymi miejsca zamieszkania wnioskodawcy, w toku postępowania organ zwrócił się do Wojewody o ustalenie, czy w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia. Pismem z 28 listopada 2024 r., nr WKS-I.9470.23.2022-ZP.WM, Wojewoda ustalił, iż do przedmiotem sprawy "przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie obowiązują, ponieważ zarówno miejsce zamieszkania, jak i centrum życiowe są poza granicami Polski".W związku z powyższym, organ I instancji uznał, że nie ma możliwości umorzenia odsetek z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Decydującą w tym względzie jest przesłanka zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, która nie została zachowana, w konsekwencji czego, organ nie miał możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W przypadku procedury umorzenia, zbadanie sytuacji materialno-bytowej, rodzinnej czy zdrowotnej osoby zobowiązanej do zwrotu należności, jest niezbędne i kluczowe. Umorzenie stosuje się w sytuacjach wyjątkowych, szczególnie trudnych z punktu widzenia dłużnika i jego rodziny. Stąd obiektywna i wnikliwa ocena sytuacji materialnej oraz ewentualnych możliwości spłaty zadłużenia jest podstawą do wydania decyzji. Nie wskazując miejsca zamieszkania wnioskodawca uniemożliwił przeprowadzenie tej procedury.Ponadto organ - opierając się na art. 25 ust. 7 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r.o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu z dnia 16 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019, poz.2407), wyjaśnił, że jest zobowiązany do potrącania nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych z bieżąco wypłacanych świadczeń rodzinnych. Dlatego potrącenia były realizowane do momentu spłaty należności głównej w kwocie 7.500,00 zł oraz odsetek wyliczonych na dzień spłaty należności w kwocie 1.314,13 zł. Nie bez znaczenia jest również, że - wbrew zasadom sprawiedliwości społecznej, byłoby umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sytuacji, gdy skarżący został skazany wyrokiem za przestępstwo określone w art. 286 k.k.Na skutek rozpoznania odwołania C. C. Kolegium - decyzjąz 18 sierpnia 2025 r., uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że fakt braku centrum życiowego w Polsce (lecz w N.) został w istocie przesądzony przez sąd administracyjny w uzasadnieniu prawomocnego orzeczenia z dnia 17 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 384/24 dot. zasiłku pielęgnacyjnego, natomiast decyzje organów obu instancji zostały uchylone tym wyrokiem wyłącznie ze względów formalnych na skutek braku aktualizacji ustaleń co do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W drodze pisma z dnia 28 listopada 2024 r., nr WKS-1.9470.23.2022-ZP Wojewoda Pomorski poinformował, że do sprawy skarżącego przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie obowiązują, ponieważ zarówno miejsce zamieszkania jak i centrum życiowe strony są poza granicami Polski. Informacja ta legła u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia.Zdaniem Kolegium, organ I instancji nie przeprowadził w odpowiednim zakresie postępowania wyjaśniającego w celu dokonania oceny przesłanek wskazanychw art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa. Akta sprawy znane Kolegium z urzędu zostały uzupełnione o decyzję Kolegium nr SKO Gd/5620/22, wyrok sądu administracyjnego uchylający decyzje organów obu instancji oraz korespondencję z Wojewodą Pomorskim zakończoną ww. pismem z dnia 28 listopada 2024 r. nr WKS-1.9470.23.2022-ZP. Organ nie podjął natomiast żadnej korespondencji ze stroną, nie wyznaczył terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego i nie podjął próby dokonania przy udziale strony oceny przesłanek wskazany w art. 25 ust. 10 ustawy. Ponowne rozpatrzenie zastosowania ulg określonych w tym przepisie sprowadziło się do przeprowadzenia procesu myślowego i wydania decyzji, co jest niewystarczające. W szczególności bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika nawet, jaka była kwota do spłaty w dniu złożenia wniosku o umorzenie odsetek.Kolegium wskazało też, że - jak wynika z przedstawionego przez stronę w toku innego postępowania pisma Wojewody z 14 kwietnia 2025 r., nr WKS-I.9470.23.2022.EM, w sprawie strony przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego znajdują zastosowanie od 1 sierpnia 2017 r. do chwili obecnej. W związku z tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku postanowiło w postępowaniu prowadzonym pod nr SKO Gd/6221/24 uchylić decyzję dot. zasiłku pielęgnacyjnego w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien ponownie zwrócić się do Wojewody z prośbą o udzielenie aktualnej informacji, czy w sprawie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego i stosownie do pozyskanych materiałów i ewentualnych wyjaśnień, rozważyć załatwienie sprawy w trybie, o którym mowa w art. 23a i nast. u.ś.r.Zdaniem organu odwoławczego, w znanej organowi sytuacji rodzinneji materialnej strony nie zaszły zmiany – strona obiektywnie zamieszkuje i będzie nadal zamieszkiwała w N., gdzie ulokowała swoje centrum życiowe, a jejwyłącznym przedmiotem zainteresowania jest dalsze pozyskiwanie polskich świadczeń oraz unikanie związanych z nimi zobowiązań. Kolegium nie ma wątpliwości co do tego, że nawet, gdy ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji wezwie stronę do stawienia się na wywiad środowiskowy - to do jego przeprowadzenia po raz kolejny najprawdopodobniej nie dojdzie, a strona będzie się nadal z nim kontaktować wyłącznie telefonicznie i za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Tym niemniej, wobec prawomocnie przesądzonego dalszego istnienia przedmiotu sprawy - umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, organ I instancji zobowiązany jest do ponownego przeprowadzenia pełnego badania przesłanek o których mowa w art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa - w tym w szczególności do podjęcia próby przeprowadzenia ze skarżącym wywiadu środowiskowego.W sprzeciwie od tej decyzji C. C. wniósł o jej uchylenie i nakazanieorganowi I instancji dokonanie niezwłocznego zwrotu kwoty 1.200 zł pobranej bezprawnie wraz z odsetkami od dnia pobrania tej kwoty.W uzasadnieniu strona wskazała, że w wyroku sygn. akt II SA/Gd 383/24 Sąd wskazał, że w takich przypadkach Kolegium ma obowiązek uchylenia decyzji w całości i nakazania zwrotu środków pobranych bezprawnie. Wydając kwestionowaną decyzję Kolegium naruszyło przepisy prawa krajowego - art. 221 §1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 127 §1 k.p.a. oraz przepisy prawa UE - w szczególności zasadę proporcjonalności, ochrony środków publicznych i swobodnego przepływu kapitału.W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie.W piśmie procesowym z 28 kwietnia 2026 r. skarżący uzupełnił zarzuty sprzeciwu, podnosząc naruszenie:1. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (prawo do sądu), poprzez takie ukształtowanie sytuacji procesowej strony, które prowadzi do faktycznej iluzoryczności prawa do sądu, albowiem brak realnej możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej w sprawie o złożonym charakterze pozbawia stronę efektywnej ochrony jej praw;2. art. 77 ust. 2 Konstytucji RP (zakaz zamykania drogi sądowej), poprzez stosowanie przepisów prawa w sposób prowadzący do ograniczenia dostępu do sądu z przyczyn ekonomicznych;3. art. 32 Konstytucji RP (równość wobec prawa), poprzez nierówne traktowanie strony znajdującej się w trwałej sytuacji braku środków finansowych w stosunku do stron posiadających możliwość ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika;4. art. 2 Konstytucji RP (zasada państwa prawnego i proporcjonalności), poprzez formalistyczną interpretację przepisów o prawie pomocy, nieuwzględniającą rzeczywistej sytuacji egzystencjalnej i zdrowotnej strony;5. art. 6 ust. 1 EKPC (prawo do rzetelnego procesu), poprzez odmowę zapewnienia realnie skutecznej możliwości obrony praw w sytuacji złożoności sprawy i ograniczeń finansowych strony;6. art. 47 Karty Praw Podstawowych UE, poprzez ograniczenie prawa do skutecznego środka prawnego i rzetelnego procesu w wyniku odmowy realnego dostępu do profesjonalnej reprezentacji procesowej.Ponadto skarżący stwierdził, że przepisy prawa krajowego, w szczególnościart. 246 p.p.s.a., powinny być interpretowane w sposób zapewniający: realny, a nie wyłącznie formalny dostęp do sądu, efektywność ochrony praw jednostki (effet utile), zgodność z Konstytucją RP oraz standardami EKPC i prawa UE. W niniejszej sprawie zastosowanie przepisów prawa w sposób przyjęty przez organ i sąd prowadzi do sytuacji, w której prawo do sądu ma charakter jedynie formalny, a nie rzeczywisty, co narusza wskazane wyżej standardy konstytucyjne i międzynarodowe. Sprawa ma znaczenie wykraczające poza indywidualny interes strony i dotyczy standardu ochrony praw jednostki w państwie członkowskim Unii Europejskiej,w szczególności w zakresie efektywności prawa do sądu i ochrony sądowej.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:Sprzeciw jest zasadny, choć z przyczyn innych, niż w nim wskazane.Zgodnie z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691) – w skrócie k.p.a. Zgodnie z art. 151a § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Natomiast na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji, sąd oddala sprzeciw. Sprawę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 64d § 1 p.p.s.a.W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym charakter i zakres zaskarżonej decyzji, tj. decyzji kasatoryjnej, powoduje, że przedmiotem rozważań w postępowaniu sądowoadministracyjnym co do zasady nie są kwestie związane z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, ale wyłącznie zagadnienia dotyczące wydania w postępowaniu odwoławczym tego rodzaju decyzji. Stosownie bowiem do treści art. 64a p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. W myśl natomiast art. 64e p.p.s.a. sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Przepis ten z kolei stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.Stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania przez organ w praktyce sprowadza się do zakwestionowania dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, przy czym w przypadku decyzji kasacyjnej - oprócz wskazania, w jaki sposób doszło do naruszenia konkretnych przepisów postępowania, organ ma obowiązek wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy, rozumiany jako istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym zarzuconym organowi I instancji a orzeczeniem tego organu. Ten związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Organ powinien więc uprawdopodobnić istnienie wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, tj. wykazać, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub rangi, że mogły kształtować lub współkształtować treść kwestionowanej w sprawie za pomocą odwołania decyzji. Dopiero stwierdzenie, że to naruszenie organu mogło mieć wpływ na wynik sprawy, daje możliwość wskazania, czy ten wpływ był istotny czy też nie. Jeśli nie był istotny, to organ odwoławczy dysponuje narzędziem, w jakie wyposaża go art. 136 k.p.a. - w postaci uprawnienia do przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi który wydał decyzję. Takie działanie organu odwoławczego pozwala na uniknięcie stosowania art. 138 § 2 k.p.a. i umożliwia wydanie rozstrzygnięcia bez konieczności ponownego kierowania sprawy do organu I instancji.W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się też, że art. 64e p.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, iż sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowaw art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie (zob. m.in. wyroki NSA z: 13 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 132/19, 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt II OSK 1484/21, dostępnew Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, wydanie przez Kolegium decyzji kasatoryjnej było co najmniej przedwczesne, a wydając ją organ naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego, jak również nie wykazałw sposób dostateczny, że zaszły przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej.W kontrolowanej decyzji, uchylając decyzję Prezydenta ponownie odmawiającą umorzenia skarżącemu należności z tytułu odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, Kolegium uznało, że organ I instancji nie przeprowadził w odpowiednim zakresie postępowania wyjaśniającego w celu dokonania oceny przesłanek z art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa, w szczególności nie podjął próby przeprowadzenia ze skarżącym wywiadu środowiskowego ustalającego jego aktualną sytuację majątkową i rodzinną. Ponadto, w świetle przedłożonego przez stronę pisma Wojewody z 14 kwietnia 2025 r. o tym, że do strony przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia znajdują zastosowanie od dnia 1 sierpnia 2017 r. do chwili obecnej, zasadne było zwrócenie się do ww. organu o udzielenie aktualnej informacji, czy w przedmiotowej sprawie zachodzi koordynacja czy też nie.Zdaniem Sądu, podniesione przez Kolegium braki postępowania organu I instancji nie uzasadniały zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.Niewątpliwie ustalenie czy skarżący zamieszkuje w Polsce, czy poza jego granicami, ma znaczenie dla właściwości organu, który orzekać będzie o tym, czy istnieją przesłanki do umorzenia skarżącemu należności z tytułu odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Zgodnie bowiem z art. 23a ust. 1 u.ś.r., w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby lub rodzica dziecka w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie.Z kolei na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w dacie złożenia przez stronę wniosku o umorzenie należności, zgodnie z art. 16 ust. 1 tej ustawy, w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. W przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osobyw dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisyo koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisyo koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 (ust. 3). Zgodnie zaś z ust. 6 omawianego przepisu: w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku, o którym mowa w ust. 6, wojewoda ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 od dnia,w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 7).Tak więc nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie kwestia tego, czy do sytuacji skarżącego koordynacja systemów zabezpieczenia ma zastosowanie, czy też nie, jest istotna dla wydania rozstrzygnięcia. Przy czym, w świetle art. 16 ustawy o pomocy państwa znaczenie ma nie tylko to, czy koordynacja zachodzi, ale także od kiedy. W rozważanym wypadku organ I instancji pozyskał od Wojewody pismoz 28 listopada 2024 r., w którym stwierdzono, że do sprawy skarżącego przepisy o koordynacji nie obowiązują, ponieważ zarówno jego miejsce zamieszkania, jaki centrum życiowe, są poza granicami Polski. Natomiast na etapie postępowania odwoławczego Kolegium pozyskało informację, że w postępowaniu dotyczącym zasiłku pielęgnacyjnego Wojewoda, w piśmie z 14 kwietnia 2025 r., ustalił, iż do sprawy strony przepisy o koordynacji znajdują zastosowanie od dnia 1 sierpnia 2017 r. do chwili obecnej. Natomiast z akt sprawy wynika, że sprawa dotyczy okresu 2016/2017, za który strona pobierała świadczenie wychowawcze na syna, które zostało uznane za świadczenie pobrane nienależnie, i od którego pobierane były odsetki, których umorzenia domaga się skarżący.Wobec zaś tak różnych ustaleń dotyczących tej samej osoby (brak koordynacji – koordynacja), zasadne było jednoznacznie stwierdzenie, czy zastosowanie w tej sprawie znajdą przepisy o koordynacji, co też słusznie zauważyło Kolegium. Jednakże, zdaniem Sądu, błędnie organ odwoławczy uznał, że wyjaśnień w tym zakresie może dokonać wyłącznie organ I instancji. Zwrócenie się bowiem do Wojewody o jednoznaczne wskazanie, czy do osoby skarżącego (niezależnie od tego, w jakiej sprawie administracyjnej następuje to ustalenie, gdyż dotyczy ono de facto osoby, a nie sprawy administracyjnej) nie ma zastosowania koordynacja, czy też ma od 1 sierpnia 2017 r., co obejmuje okres mający znaczenie w przedmiotowej sprawie - nie wymaga przeprowadzenia postępowania w znacznym zakresie i nie przekracza kompetencji organu odwoławczego w ramach art. 136 k.p.a. W związkuz tym Sąd uznał, że omawiane okoliczności, które wymagają niewątpliwie wyjaśnienia, nie przemawiały za zastosowaniem art. 138 § 2 k.p.a. Można było je przeprowadzić przed organem II instancji, a ich rezultat mógł doprowadzić do sytuacji, w której dalsze prowadzenie postępowania przez ten organ byłoby niedopuszczalne. Gdyby bowiem ustalono, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastopowanie do sprawy skarżącego, dalsze postępowanie prowadziłby wojewoda. Powyższe ustalenie było zatem kluczowe dla dalszego biegu sprawy i niewątpliwie mógł go dokonać organ odwoławczy.Drugą kwestią, jaką Kolegium wskazało, jako przyczynę zastosowania trybu kasatoryjnego, było to, że organ I instancji nie przeprowadził ze stroną wywiadu środowiskowego, co więcej, nie podjął nawet próby przeprowadzenia takiego wywiadu.Odnosząc się do powyższego należy zauważyć, że choć rodzinny wywiad środowiskowy jest istotnym dowodem w sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego, to jednocześnie nie jest to dowód obligatoryjny. Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy państwa, wywiad taki przeprowadza się, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a lubart. 22 wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego. W rozważanym wypadku wywiad miał na celu ustalenie, czy w sytuacji strony zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie mu należności z tytułu odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, która to przesłankę statuuje art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa. I o ile można zgodzić się, że taki dowód jest konieczny, kiedy organ powziął ww. wątpliwości i nie ma możliwości ustalenia sytuacji strony i rodziny w inny sposób, to jednocześnie nie można uznać, iż brak przeprowadzenia tego dowodu przez organ I instancji stanowił na gruncie niniejszej sprawy przesłankę kasatoryjną. Jak bowiem zauważyło samo Kolegium, ze względu na niesporne ustalenie, że miejscem zamieszkania strony są N., strona nie ma adresu, podktórym można by przeprowadzić wywiad w Polsce, zaś cała dotychczasowa postawa strony i jej sposób komunikacji z organem (telefonicznie, internetowo) wskazują, że próba przeprowadzenia takiego wywiadu i tak zakończyłaby się niepowodzeniem. Tak więc sam organ odwoławczy dostrzega, że taki dowód najprawdopodobniej nie zostanie przeprowadzony ze względu na obstrukcję po stronie wnioskodawcy, lecz jednocześnie wskazuje, że musi on zostać przeprowadzony. De facto więc działania organu miałyby charakter "pro forma". Kolegium samo wskazuje, że należy podjąć chociaż próbę przeprowadzenia takiego wywiadu. Zdaniem Sądu, mogło to zrobić również Kolegium, skoro i tak było właściwie przekonane, że wywiad się nie odbędzie. Kolegium mogło również zwrócić się do strony o wskazanie gdzie taki wywiad i kiedy taki wywiad można z jego udziałem przeprowadzić, i w zależności od postawy strony skarżącej podejmować dalsze kroki w sprawie. Skoro bowiem Kolegium przewiduje, że zawiadomienie strony o terminie wywiadu i wezwanie do umożliwienia przeprowadzenia takiego wywiadu nie zakończą się przeprowadzeniem tego dowodu, to w ramach art. 136 k.p.a. SKO mogło zlecić organowi I instancji wystosowanie takiego wezwania lub sam organ odwoławczy mógł wystosować takie wezwanie do strony. Także, w razie ustalenia możliwości przeprowadzenia wywiadu, Kolegium mogło w ramach art. 136 k.p.a. zlecić jego przeprowadzenie Prezydentowi.Ponadto, jak już wskazywano, wywiad środowiskowy nie jest jedynym i obligatoryjnym środkiem dowodowym mającym na celu ustalenie sytuacji strony i jej rodziny. Organy pomocowe mogą, zgodnie z art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a., z urzędu podejmować wszelkie czynności zmierzające do rozstrzygnięcia sprawy i dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Te ogólne zasady postępowania administracyjnego nie doznają żadnego ograniczenia na gruncie spraw dotyczących świadczenia wychowawczego, zatem nie było przeszkód, aby Kolegium samodzielnie lub zlecając to organowi I instancji, przeprowadziło inne dowody, które uznało za konieczne w tej sprawie, po dokonaniu oceny materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji, czego zabrakło w decyzji kasatoryjnej, w tym wezwać stronę o dokumenty lub złożenie pisemnych oświadczeń, jeżeli wiadomym jest, że kontakt bezpośredni jest uniemożliwiany przez samego zainteresowanego.Mając to na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że w okolicznościach sprawy nie zostało przez Kolegium wykazane, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Nie zostało też należycie uzasadnione, że czynności dowodowe, które - zdaniem Kolegium, są niezbędne, muszą zostać przeprowadzone przez organ I instancji, a nie jest możliwe skorzystanie z trybuart. 136 k.p.a. W kontekście tego, że sam organ odwoławczy stwierdził, iż wywiad środowiskowy, który w ponownym postępowaniu ma spróbować przeprowadzić Prezydent, najpewniej nie dojdzie do skutku, uchylenie decyzji I instancjii przekazywanie sprawy do ponownego rozpoznania jawi się jako uchylanie się przez Kolegium od wykonywania ciążących na nim obowiązków procesowych, także dowodowych, oraz uchylanie się od merytorycznego rozpoznania sprawy. Natomiast w sytuacji, gdy przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. umożliwiłoby prawidłowe załatwienie sprawyw postępowaniu odwoławczym, podjęcie rozstrzygnięcia kasacyjnego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uznać należy za równoznaczne z naruszeniem tego przepisu. Przepis art. 136 § 1 k.p.a. służy bowiem realizacji zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które obowiązują również w postępowaniu odwoławczym (por. wyrok WSA w Poznaniu z 10 października 2025 r., sygn. akt I SA/Op 619/25, CBOSA).Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję kasacyjną.Stosownie do art. 153 p.p.s.a., ponownie rozpoznając sprawę Kolegium zobowiązane będzie zastosować się do oceny i wskazań prawnych wynikających z powyższych rozważań. W szczególności Kolegium dokona ponownej oceny zebranego materiału dowodowego z perspektywy jego zupełności i kompletności oraz rozważy samodzielne przeprowadzenie koniecznych – jego zdaniem - do wydania rozstrzygnięcia dowodów lub rozważy zlecenie ich organowi I instancji.., ponownie rozpoznając sprawę Kolegium zobowiązane będzie zastosować się do oceny i wskazań prawnych wynikających z powyższych rozważań. W szczególności Kolegium dokona ponownej oceny zebranego materiału dowodowego z perspektywy jego zupełności i kompletności oraz rozważy samodzielne przeprowadzenie koniecznych – jego zdaniem - do wydania rozstrzygnięcia dowodów lub rozważy zlecenie ich organowi I instancji.