Wyrok - II SA/Gl 219/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - z dnia 11 czerwca 2026
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2026 r. przy udziale Rzecznika Praw Dziecka sprawy ze skargi M. K. (K.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 grudnia 2025 r. nr 010070/680/359972/2025 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającąUchylono decyzję I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2026 r. przy udziale Rzecznika Praw Dziecka sprawy ze skargi M. K. (K.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 grudnia 2025 r. nr 010070/680/359972/2025 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
11 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Przewodniczący
Aneta Majowska
Podstawa prawna
art. 80
kpa
art. 138
kpa
art. 107
kpa
art. 3
ppsa
art. 145
ppsa
art. 151
ppsa
art. 153
ppsa
art. 200
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Pismem nadanym dnia 2 stycznia 2026 r. M. K. (dalej: Strona, Skarżący), reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr 010070/680/359972/2025, [...] z dnia 1 grudnia 2025 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego.Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.Wnioskiem z dnia 1 lutego 2025 r. Skarżący zwrócił się o przyznanie świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2025/2026 na dziecko: M.1 K.1 (karta nr 1-13 akt administracyjnych). Informacją z dnia 28 lutego 2015 r. nr 010070/680/359972/2025, [...] organ przyznał Skarżącemu świadczenie wychowawcze na syna na okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. w wysokości 800 zł miesięcznie (karta nr 15 akt administracyjnych).Decyzją z dnia 30 czerwca 2025 r. nr 010070/680/359972/2025, [...] organ uchylił przyznane Informacją z dnia 28 lutego 2025 r. świadczenie wychowawcze od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. W uzasadnieniu, powołując się na wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt [...], stwierdził, że opiekę faktyczną nad dzieckiem sprawuje inna osoba uprawniona. Decyzja została doręczona w dniu 30 czerwca 2025 r.W odwołaniu od powyższej decyzji, wniesionym w ustawowym terminie, Skarżący podkreślił, że zgodnie z wezwaniem organu poinformował o sprawowaniu opieki nad synem oraz ponoszeniu kosztów jego utrzymania. W piśmie uzupełniającym podał, że opiekuje się synem, z którym na stałe zamieszkuje od września 2024 r., wykonując wszystkie obowiązki rodzicielskie. Wskazał, że wspólne zamieszkiwanie z synem potwierdza m.in. zaświadczenie ze szkoły i z Urzędu Gminy. W ocenie Skarżącego decyzja został podjęta wbrew zasadzie, że świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, z którym dziecko faktycznie mieszka, wyrok rozwodowy z 2017 roku nie jest już w tym zakresie aktualny.Po rozpoznaniu odwołania, przywołaną na wstępie decyzją z dnia 1 grudnia 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu, wyjaśnił, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia 12 października 20217 r., sygn. akt [...] w sprawie o rozwód, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi M.1 i L. sąd powierzył obojgu rodzicom, przy czym miejsce zamieszkania małoletnich określił jako miejsce zamieszkania matki, tym samym Skarżący zdaniem organu nie spełnia warunków do przyznania świadczenia określonych w art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a oraz art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 421 z późn. zm.). Organ ustalił, że wiosek o świadczenie na ww. okres świadczeniowy Skarżący wniósł 3 lutego 2025 r., natomiast matka dziecka 28 lutego 2025 r. Informacją z dnia 28 lutego 2025 r. organ przyznał ojcu dziecka świadczenie na okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. W tych okolicznościach organ wezwał wnioskodawców do dostarczenia dokumentów z sądu potwierdzających sprawowanie wyłącznie lub naprzemiennie opieki nad dzieckiem. W odpowiedzi matka dziecka przedłożyła wspomniany wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 12 października 20217 r., sygn. akt [...] , Skarżący dostarczył ten sam wyrok, oraz poinformował, że oczekuje na termin rozprawy w sprawie o zmianę władzy rodzicielskiej. Organ wyjaśnił, że przyjmuje ustalenia wynikające z orzeczenia sądu, które są wiążące dla wszystkich podmiotów biorących udział w postępowaniu o świadczenie wychowawcze. Jeśli miejsce zamieszkania dziecka jest określone przez sąd, organ jest zwolniony z prowadzenia dodatkowego postępowania w celu ustalenia, które z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Wówczas uznaje się, że to ten rodzic sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, o której mowa w art. 22 ustawy. Decyzja została doręczona w dniu 2 grudnia 2025 r.Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący. W skardze na powyższą decyzję, fachowy pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, a także dopuszczenie przedłożonych do skargi dowodów z kopii wniosku o zmianę wyroku rozwodowego oraz kopii postanowienia Sądu Rejonowego [...] w S. z dnia 22 września 2025 r. sygn. akt [...]. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik zwrócił uwagę, że mocą postanowienia z dnia 22 września 2025 r. udzielono Skarżącemu zabezpieczenia na czas trwania postępowania przez ustalenie miejsca pobytu małoletniego syna w każdorazowym miejscu zamieszkania Skarżącego, które uprawomocniło się 30 września 20205 r. Zaznaczył, że 24 września 2024 r. syn Skarżącego przyjechał do miejsca zamieszkania ojca i poinformował, że chciałby zamieszkać z ojcem, od tego czasu z nim zamieszkuje, uczęszcza do Technikum nr [...] w Z., został zameldowany w miejscu zamieszkania ojca, i to ojciec sprawuje faktyczną opiekę nad synem. W dniu 7 października 2024 r. Skarżący wniósł o zmianę wyroku rozwodowego przez ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego syna w miejscu zamieszkania ojca. W tych okolicznościach Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:- art. 4 ust. 1 i art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że wyłączną podstawą do ustalenia, które z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, jest wyrok rozwodowy z 2017 r., mimo że stan faktyczny uległ istotnej zmianie, pominięcie faktu, że od dnia 24 września 2024 r. dziecko faktycznie zamieszkuje ze Skarżącym i pozostaje pod jego opieką, a także pominięcie postanowienia z dnia 22 września 2025 r. sygn. akt [...] o udzieleniu zabezpieczenia,- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, i oparcie decyzji wyłącznie na wyroku rozwodowym, mimo, że od jego wydania minęło ponad siedem lat, dziecko osiągnęło wiek, w którym może samodzielnie wyrazić wolę co do miejsca zamieszkania, dziecko faktycznie zamieszkuje ze Skarżącym, a także nieuwzględnienie postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia, i zasady prawdy obiektywnej, ponieważ organ nie podjął żadnych działań w celu ustalenia stanu faktycznego.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodał, że matka dziecka otrzymywane świadczenie w całości przekazywała na rachunek dziecka, zatem środki w całości są wydatkowane na potrzeby dziecka za wiedzą rodziców.Pismem z dnia 4 marca 2026 r. do sprawy swój udział zgłosił Rzecznik Praw Dziecka, podnosząc względem decyzji organu odwoławczego zarzuty naruszenia:1) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, a przez to niedokonanie prawidłowej oceny całego materiału dowodowego przejawiające się w szczególności pominięciem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz wniosków dowodowych Skarżącego w zakresie złożonego przez niego oświadczenia o faktycznym sprawowaniu opieki nad dzieckiem, a także treści orzeczenia Sądu Rejonowego [..] w S. z dnia 22 września 2025 r. r. w przedmiocie udzielenia Skarżącemu zabezpieczenia roszczenia na czas trwania postępowania poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania Skarżącego (sygn. akt [...] ),2) art. 22 w zw. z art. 15 ustawy poprzez nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego to skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad małoletnim synem.Rzecznik Praw Dziecka wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że w przypadku złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze przez matkę i ojca dziecka, organ winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie wyjaśniające i rozstrzygnąć kto sprawuje opiekę nad dzieckiem, co do którego wpłynął kolejny wniosek, a ustaleniu okoliczności sprawowania opieki w razie jakichkolwiek wątpliwości z tym związanych służy procedura przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W sprawie organ oparł ustalenia na stanowiskach uzyskanych od stron w drodze elektronicznej oraz wyroku rozwodowego, z pominięciem postanowienia z dnia 22 września 2025 r. o udzieleniu Skarżącemu zabezpieczenia przez ustalenie miejsca pobytu dziecka w miejscu zamieszkania ojca.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryterium legalności, stała się zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, zaś podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy tej ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.W rozpoznawanej sprawie, organ pierwszej instancji uchylił przyznane Skarżącemu świadczenie wychowawcze od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r., jednocześnie wskazując w treści decyzji, że w odrębnej decyzji zostanie ustalona kwota nienależnie pobranego świadczenia. Organ odwoławczy utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy.Stosownie do ust. 2 pkt 1 przepisu art. 4, świadczenie wychowawcze przysługuje: matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, który stanowi, iż w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.Niewątpliwie przywoływany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji art. 5 ust. 2a wskazanej ustawy, nie ma w sprawie zastosowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bowiem sytuacja opieki naprzemiennej. Takie ustalenia nie wynikają z uzasadnień zapadłych w sprawie decyzji, z materiału dowodowego sprawy, nie były również podnoszone przez stronę skarżącą, ani też matkę dziecka. W sprawie analizie winien podlegać art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, regulującej zbieg prawa do świadczenia. Stosownie do tej regulacji, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.Zasadą jest przyznanie świadczenia wychowawczego temu z rodziców bądź opiekunów, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Równoczesne sprawowanie opieki przez rodziców, o którym mowa w zdaniu 2 przepisu art. 22 nie wynika z okoliczności sprawy.Skarżący w dniu 1 lutego 2025 r. złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r., a następnie matka dziecka w dniu 28 lutego 2025 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia w związku z opieką nad tym samym dzieckiem na ww. okres świadczeniowy, zachodzi zatem sytuacja, o której mowa w art. 22 zd. 3 omawianej ustawy.Na podstawie tej regulacji organ był zatem zobligowany do ustalenia, które z rodziców "faktycznie sprawuje opiekę". Tymczasem organ pierwszej instancji na podstawie wyroku rozwodowego "ustalił, że opiekę faktyczną nad dzieckiem sprawuje inna osoba uprawniona". Podobnie, organ odwoławczy oparł odmowę przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia o rozstrzygnięcie zawarte w wyroku rozwodowym co do ustalenia miejsca zamieszkania małoletniego syna stron.Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy - z ustalenia, iż Sąd Okręgowy w G. Wydział I Cywilny w wyroku rozwodowym z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt [...], powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem M.1 obojgu rodzicom, przy czy miejsce zamieszkania małoletniego określił jako miejsce zamieszkania matki (pkt 2 wyroku rozwodowego), wywiódł, że "jest zwolniony z prowadzenia dodatkowego postępowania w celu ustalenia, które z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem", jak wyjaśnił, "w przypadku, gdy postanowieniem sądu ustalono miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, uznaje się, że to ten rodzic sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, o której mowa w art. 22 ustawy" (str. 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), a w rezultacie Skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego.Organ nie zakwestionował wspólnego zamieszkiwania ojca z synem, lecz stwierdził, że nie czyni ustaleń, które z rodziców faktycznie sprawuje opiekę i poprzestał jedynie na rozstrzygnięciu wyroku rozwodowego.Sąd nie ma wątpliwości, że zapisy omawianej ustawy nie wykluczają sytuacji, że mimo formalnego ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przy matce, świadczenie będzie należne ojcu, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem.Jednocześnie, wobec nałożonego przez ustawodawcę na organ obowiązku - ustalenia, które z rodziców "faktycznie sprawuje opiekę", organ dysponował, wskazanym wyraźnie, w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, uprawnieniem zwrócenia się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, "w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem" (art. 22 zd. 3 ustawy).Tymczasem wywiad został przeprowadzony wyłącznie w miejscu zamieszkania matki. Zgodnie z jego wynikiem syn Skarżącego zamieszkuje z ojcem od 24 września 2024 r. (wywiad środowiskowy z dnia 16 września 2025 r. – "syn M.1 u ojca mieszka od 24 września 2024 r.", karta nr 43 akt administracyjnych). Organ zaniechał przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania Skarżącego, mimo obowiązku ustalenia kto sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem.Już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, na wezwanie organu Skarżący wyjaśniał, że sytuacja od 24 września 2024 r. nie uległa zmianie, syn nadal zamieszkuje z ojcem, Skarżący oczekuje na termin rozprawy w sprawie zmiany władzy rodzicielskiej, podkreślił, że matka dziecka nie ponosi kosztów utrzymania dziecka, koszty te ponosi wyłącznie Skarżący, dziecko jest zameldowane z ojcem i uczęszcza do szkoły w Z. (pismo z dnia 24 maja 2025 r., do którego Skarżący przedłożył kopie wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt [...] , potwierdzenie Dyrektora [...] Centrum Kształcenia z dnia 25 września 2024 r. przyjęcia ucznia do szkoły z dniem 27 września 2024 r., zaświadczenie o zameldowaniu, informację o doręczeniu postanowienia, karty nr 27-41 akt administracyjnych).W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że Skarżący "nie spełnia warunków do przyznania świadczenia określonych w art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a, art. 22 ustawy", podczas gdy jak już wskazano art. 5 ust. 2a nie znajduje w sprawie zastosowania, natomiast co do zbiegu praw do świadczeń - organ nie dopełnił wymogu określonego w art. 22 zd. 3 ustawy.Zdaniem Sądu, za błędną należy uznać wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uznającą, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka (art. 4 ust. 2 pkt 1) i sprawowania nad nim faktycznej opieki (art. 22 zda. 3) wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem (podobnie m.in. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 186/24, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 867/24). Należy pamiętać, że wyrok sądu powszechnego rozstrzygający o miejscu pobytu dziecka wydawany jest w konkretnej dacie, a po upływie pewnego czasu okoliczności faktyczne i prawne mogą ulec zmianie. Świadczy to o konieczności każdorazowego ustalenia przez ZUS stanu faktycznego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 maja 2026 r. sygn. akt II SA/Gl 1618/25).Obowiązkiem organów było zatem ustalenie czy dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Określenie "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, dotyczy miejsca faktycznego przybywania dziecka u danego rodzica i ponoszenia przez tego rodzica kosztów utrzymania. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, skoro przesłanką przesądzającą o uprawnieniu rodzica do przedmiotowego świadczenia jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, to ocena stanu faktycznego nie może opierać się wyłącznie na treści wyroku sądu rozwodowego, a wykładnia językowa, systemowa i celowościowa art. 4 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 oraz art. 22 zd. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ten pogląd umacnia. Wówczas organy nie są związane w tym zakresie sformułowaniem zawartym w wyroku ustalającym miejsce zamieszkania dziecka przy jednym rodzicu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2025 r. sygn. akt I OSK 2198/23).W sprawie doszło zatem niewątpliwie do naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, które stało się podstawą zastosowania kompetencji kasatoryjnej względem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.W tym zakresie zasadna pozostawała argumentacja Skarżącego oraz Rzecznika Praw Dziecka.W kwestii zarzutu nieuwzględnienia postanowienia zabezpieczającego, zauważyć należy, że nie było ono znane organowi na dzień wydania kontrolowanej decyzji. Postanowienie Sądu Rejonowego [...] w S. sygn. akt [...] z dnia 22 września 2025 r. zostało doręczone Skarżącemu dopiero wraz z pismem przewodnim z dnia 11 grudnia 2025 r.Sąd dostrzega również inną wadliwość, polegającą na uchyleniu prawa do świadczenia co do części okresu świadczeniowego z mocą wsteczną. Należy przypomnieć, że uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego może wprawdzie nastąpić w trybie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jednak ma ona charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. na przyszłość. Decyzja taka powinna więc wyeliminować na przyszłość pobieranie świadczenia, natomiast w stosunku do okresu wcześniejszego powinna znaleźć zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia. Oznacza to, że nie jest dopuszczalne uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego, które zostało już skonsumowane. Błędu tego również nie dostrzegł organ odwoławczy.Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazaną w niniejszym uzasadnieniu wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, mając jednocześnie w polu widzenia obowiązek przestrzegania reguł postępowania oraz obowiązek wnikliwego uzasadnienia swojego stanowiska w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a.Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 205 § 2 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się: wynagrodzenie pełnomocnika Strony ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 118). Strona skarżąca działanie w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a.), natomiast stosownie art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1154 z późn. zm.) w sprawach załatwianych na podstawie przepisów o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa nie podlega opłacie skarbowej.Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych..).Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.