Postanowienie - I OW 79/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 11 czerwca 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Drawska Pomorskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Drawska Pomorskiego a Burmistrzem Choszczna w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. O. w sprawie przyznania zasiłku celowego na zakup odWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Drawska Pomorskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Drawska Pomorskiego a Burmistrzem Choszczna w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. O. w sprawie przyznania zasiłku celowego na zakup od
Data orzeczenia
11 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 4 lutego 2026 r. Burmistrz Drawska Pomorskiego, reprezentowany przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Drawsku Pomorskim, zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Choszczna w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. O. w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej na dożywianie w internacie, zasiłku celowego na zakup odzieży zimowej oraz zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że A. O. (18 lat) 18.11.2025 r. opuścił dobrowolnie rodzinny dom dziecka w D. Ostatni adres zameldowania zainteresowanego na pobyt stały to ul. [...] w Choszcznie (zanim trafił do pieczy zastępczej). A. O. nie ma możliwości powrotu do nikogo z rodziny. Kontynuuje naukę w ZSP w K. w klasie II o profilu wojskowym. Od poniedziałku do piątku przebywa w internacie szkolnym, za który jest zobowiązany ponosić koszty związane z pobytem i wyżywieniem w wysokości ok. 600 zł miesięcznie. W weekendy nie może przebywać w internacie, więc jest gościem w domu rodzinnym swojej partnerki we wsi Z., gm. Drawsko Pomorskie. A. O. jest osobą w kryzysie bezdomności. Gmina Drawsko Pomorskie nie jest więc kompetentna do rozpatrzenia jego podania o pomoc. Gminą właściwą jest gmina ostatniego stałego miejsca zameldowania zainteresowanego, tj. Choszczno. Dlatego Burmistrz Drawska Pomorskiego wniósł o wskazanie Burmistrza Choszczna jako organu właściwego w sprawie (k. 5-6v. akt sądowych).Postanowieniem z 16 marca 2026 r. sygn. akt II SO/Sz 2/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przekazał sprawę według właściwości do Naczelnego Sądu Administracyjnego.W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Choszczna, reprezentowany przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Choszcznie, podniósł że A. O. wskazuje jako miejsce zamieszkania adres: Z., [...] Drawsko Pomorskie. Pod tym adresem przebywa w czasie wolnym od szkoły. Jest to adres S. R., która jest mamą jego dziewczyny, a także jego opiekunem usamodzielnienia zgłoszonym w PCPR w Choszcznie. W pozostałych dniach przebywa w internacie ZSP w K., którego jest uczniem. W podaniu z dnia 5.12.2025 r., jako adres zamieszkania, podał D., ul. [...] (adres placówki, pod którym już od 18.11.2025 nie przebywał). Zainteresowany dotychczas nie złożył wniosku o lokal mieszkalny z zasobów Gminy Choszczno. A. O. złożył natomiast oświadczenie o aktualnym miejscu zamieszkania w miejscowości Z. i ma tam opiekuna usamodzielnienia, co stanowi argument, że właśnie tam ma "punkt oparcia" i to właśnie tam lokuje centrum życiowe. W tym aspekcie nie jest możliwe uznanie go za osobę bezdomną. Dlatego Burmistrz Choszczna wniósł o wskazanie Burmistrza Drawska Pomorskiego jako organu właściwego w sprawie (k. 81-81v. akt sądowych).Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa).Zainteresowany 18.11.2025 r. opuścił dobrowolnie rodzinny dom dziecka w D. (ul. [...]). Ostatni adres zameldowania zainteresowanego na pobyt stały - przed tym jak trafił do pieczy zastępczej - to ul. [...] w Choszcznie. A. O. nie ma możliwości powrotu do nikogo z rodziny. Uczy się w ZSP w K. w klasie II o profilu wojskowym. Od poniedziałku do piątku przebywa w internacie szkolnym, za który jest zobowiązany ponosić koszty związane z pobytem i wyżywieniem w wysokości ok. 600 zł miesięcznie. W weekendy, nie mogąc przebywać w internacie, gości w domu rodzinnym swojej partnerki we wsi Z., gm. Drawsko Pomorskie.Istota niniejszego sporu sprowadza się do kwestii ustalenia, czy zainteresowany ma obecnie miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, dalej kc). W myśl art. 25 kc, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ponadto, zgodnie z art. 6 pkt 8 a contrario ups, aby brak było podstaw do uznania danej osoby za osobę bezdomną, musi ona zamieszkiwać - a więc przebywać z zamiarem stałego pobytu - w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów uopk. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 uopk, przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Aby ustalić kluczową dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu kwestię, należy udzielić odpowiedzi na dwa pytania. Po pierwsze, czy możliwe jest uznanie przebywania przez zainteresowanego od poniedziałku do piątku w internacie w związku z kontynuowaniem przez niego nauki w ZSP w K. Po drugie, czy coweekendowy pobyt zainteresowanego w domu rodzinnym jego partnerki może być kwalifikowany jako spełniający warunki posiadania przez niego miejsca zamieszkania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na obydwa pytania należy udzielić odpowiedzi negatywnej.Pobyt zainteresowanego w dniach, w których pobiera naukę w ZSP w K., w internacie nie może zostać uznany za przebywanie z zamiarem stałego pobytu. Z uwagi na charakter internatu przebywanie w nim jest czasowe; jest związane z nauką. Nie można więc mówić o stałości pobytu ani zamiarze zainteresowanego, aby pobyt ten był stały. Co istotne, nie ma on możliwości przebywania w internacie w weekendy - kiedy nie pobiera nauki. Skoro z art. 2 ust. 1 pkt 4 uopk wprost wynika, że nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, [...], to nie sposób uznać pobytu w takim lokalu (internacie) za przebywanie odpowiadające zamieszkiwaniu. W kontekście internatu nie może być więc mowy o miejscu zamieszkania zainteresowanego.W weekendy A. O. przebywa pod adresem: Z. [...] Drawsko Pomorskie - w domu rodzinnym swojej partnerki. S. R., mama partnerki zainteresowanego, jest także jego opiekunem usamodzielnienia zgłoszonym w PCPR w Choszcznie. Jako opiekun usamodzielnienia S. R. nie ma obowiązku udostępniania zainteresowanemu swojego miejsca zamieszkania. Czyni to z uwagi na związek zainteresowanego z jego córką. Z oświadczenia S. R. z 19.1.2026 r. wynika wprost, że A. O. nie zamieszkuje na stałe w jej miejscu zamieszkania oraz nie prowadzi z wspólnego gospodarstwa domowego. Przebywa on tymczasowo pod adresem Z. w Drawsku Pomorskim jako gość. Oświadczenie S. R. jest zbieżne z oświadczenie zainteresowanego z tego samego dnia, który zaakcentował, że jest goszczony przez S. R. w weekendy. Cykliczność pobytu zainteresowanego pod adresem Z. [...] Drawsko Pomorskie nie świadczy o tym, że skoncentrował on swoje interesy życiowe w tym miejscu. Nie sposób przyjąć też zamiaru zainteresowanego stałego pobytu pod tym adresem. W rezultacie, brak jest podstaw do uznania, że miejsce zamieszkania matki partnerki zainteresowanego, w którym przebywa on co weekend jako gość, jest jego miejscem zamieszkania.Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności, nie ulega wątpliwości, że zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności. Ostatni adres zameldowania zainteresowanego na pobyt stały znajduje się przy ul. [...] w Choszcznie. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej na dożywianie w internacie, zasiłku celowego na zakup odzieży zimowej i zasiłku okresowego jest Burmistrz Choszczna.Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji. w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji.