sygn. IV SA/Wr 636/25 11 czerwca 2026 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu

Wyrok - IV SA/Wr 636/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu - z dnia 11 czerwca 2026

Teza
Uchylono zaskarżone postanowienie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca) Sędzia WSA Andrzej Nikiforów po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi B. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 16 września 2025 r. nr SKO 4532.139.2025 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienUchylono zaskarżone postanowienie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca) Sędzia WSA Andrzej Nikiforów po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi B. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 16 września 2025 r. nr SKO 4532.139.2025 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowien
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik zasądzono świadczenie
Przedmiot skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna kontrola administracyjna
Role w sprawie
zobowiązany alimentacyjnie apelujący / skarżący uczestnik
Data orzeczenia 11 czerwca 2026
Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Przewodniczący Andrzej Nikiforów
Rozstrzygnięcie

Uchylono zaskarżone postanowienie w całości

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca) Sędzia WSA Andrzej Nikiforów po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi B. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 16 września 2025 r. nr SKO 4532.139.2025 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

UZASADNIENIE
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO), decyzją z 6 kwietnia 2022 r. (SKO 4316/122/22) – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1208, w brzmieniu obowiązującym w sprawie) – utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy Milicz z 1 marca 2022 r. (OPS.ŚR.ŚP.000025/22) o odmowie przyznania B. O. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia opieki babci K. B.Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 26 kwietnia 2024 r., I OSK 863/23, oddalił skargę kasacyjną skarżącej od wyroku WSA we Wrocławiu z 29 grudnia 2022 r. (IV SA/Wr 434/22) oddającego skargę na decyzję z 6 kwietnia 2022 r. (SKO 4316/122/22). W wyroku tym uznano, że art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.) nie jest sprzeczny z art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 i Konstytucji RP.Skarżąca pismem z 4 sierpnia 2025 r. wniosła o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją z 6 kwietnia 2022 r. (SKO 4316/122/22), powołując się na nieopublikowany w Dzienniku Ustaw wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r., SK 33/23, którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, jest niezgodny z art. 71 ust. 1, w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.SKO postanowieniem z 16 września 2025 r. (SKO 4532.139.2025) – na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. – odmówiło wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej, jak zaakcentowało SKO, ostateczną i prawomocną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 6 kwietnia 2022 r. (SKO 4316/122/22), utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy Milicz z 1 marca 2022 r. (OPS.ŚR.ŚP.000025/22) o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia opieki babci.W obszernym uzasadnieniu decyzji, po przywołaniu przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie oraz orzecznictwa w tym zakresie, SKO wskazało na dwa powody odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. Po pierwsze SKO podkreśliło, że NSA, oddalając skargę kasacyjną skarżącej od wyroku WSA we Wrocławiu z 29 grudnia 2022 r., IV SA/Wr 434/22, uznał, iż art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) nie jest sprzeczny z art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 i Konstytucji RP. W konsekwencji – zdaniem SKO – publikacja w Dzienniku Ustaw wyroku z 8 lipca 2025 r., SK 33/23, umożliwi skarżącej złożenie skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem z 26 kwietnia 2024 r., I OSK 863/23 na podstawie art. 272 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a., a nie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną i prawomocną decyzją z 6 kwietnia 2022 r. (SKO 4316/122/22). Zdaniem SKO, okoliczność ta wyklucza uwzględnienie żądania skarżącej o wszczęcie postępowania wznowieniowego z wniosku z 4 sierpnia 2025 r.Po drugie, gdyby uznać, że możliwym jest potencjalnie wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną i prawomocną decyzją z 6 kwietnia 2022 r. (SKO 4316/122/22), stwierdzić trzeba, iż żądanie skarżącej o zainicjowanie postępowania nadzwyczajnego zostało złożone przedwcześnie, a tym samym jest niedopuszczalne, bowiem nastąpiło przed opublikowaniem w Dzienniku Ustaw wyroku z 8 lipca 2025 r., SK 33/23.Na koniec SKO podkreśliło, że nie jest władne do oceny, czy dotychczasowe nieopublikowanie wyroku z 8 lipca 2025 r., SK 33/23, narusza prawo, jak i do dokonania "reinterpretacji" przepisu art. 145a § 2 k.p.a. w sposób sprzeczny z przywołanymi wcześniej przepisami Konstytucji RP z powołaniem się na brak ogłoszenia ww. wyroku trybunalskiego w Dzienniku Ustaw.Od niniejszego postanowienia skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wnosząc o jego uchylenie i zarzucając mu naruszenie art. 145a § 1 k.p.a. i art. 149 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 6 kwietnia 2022 r. (SKO 4316/122/22) odmawiającą przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią wskutek braku wniesienia skargi o wznowienie w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w sytuacji gdy w realiach sprawy spełnione zostały wszystkie przesłanki do wznowienia przedmiotowego postępowania, w tym rzeczony wniosek o wznowienie postępowania został złożony z zachowaniem terminu miesięcznego od dnia "publikacji" wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r., SK 33/23, dostępnego w Zbiorze Urzędowym Orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego lub Biuletynie Informacji Publicznej Rzecznika Praw Obywatelskich, a zaniechanie władzy wykonawczej w publikacji przedmiotowego orzeczenia nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania.W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, ze. zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. dla kierunku rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie ma to, czy zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo czy doszło do uchybienia uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu.Kontrola sądowa przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżone postanowienie SKO z 16 września 2025 r. (SKO 4532.139.2025) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania, zostało wydane z naruszeniem prawa uzasadniającym jego uchylenie.Jak wynika z akt sądowych skarżąca pismem z 4 sierpnia 2025 r. – powołując się na art. 145a § 1 k.p.a. – wniosła o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z 6 kwietnia 2022 r. (SKO 4316/122/22) w związku z ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r., SK 33/23, dostępnego w Zbiorze Urzędowym Orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że decyzja organu została oparta na art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323) i ust. 1a pkt 2 w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 8 lipca 2025 r., SK 33/23 orzekł, że art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, jest niezgodny z art. 71 ust. 1, w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym wyrok ten – jak wskazała skarżąca – usunął przeszkodę w postaci wymogu, aby opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawowała osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności, umożliwiając tym samym przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2024 r.SKO odmawiając skarżącej – na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. – wznowienia postępowania administracyjnego wskazało na dwa powody takiego rozstrzygnięcia. Zdaniem SKO wniosek skarżącej o wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. art. 145a § 1 k.p.a jest przedwczesny, gdyż powołany przez nią wyrok TK nie został opublikowany oraz jest niedopuszczalny, gdyż w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem NSA z 26 kwietnia 2024 r., I OSK 863/23 możliwe jest jedynie wznowienie postępowania sądowadministracyjnego na podstawie art. 272 p.p.s.a., a nie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145a § 1 i 2 k.p.a.Sąd nie zgodził się z takim stanowiskiem SKO.W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.Z powyższego wynika, że prawo jednostki do wzruszenia prawomocnych rozstrzygnięć wydanych w oparciu o przepisy prawa uznane następnie za niekonstytucyjne, jest prawem podmiotowym o charakterze konstytucyjnym. Wykładnia przepisów ustawowych, regulujących szczegółowe zasady i w tryb wznowienia, powinna zatem zawsze uwzględniać konstytucyjny kontekst tego prawa.Z kolei jak wynika z treści art. 145a § 1 i 2 k.p.a., stanowiącego podstawę wniosku skarżącej, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jednocześnie wskazać należy, że ustawodawca nie wprowadził negatywnej przesłanki uniemożliwiającej organowi wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego w sytuacji na którą powołuje się SKO tj. gdy sprawa została zakończona prawomocnym wyrokiem NSA, który oddalając skargę kasacyjną skarżącej od wyroku WSA we Wrocławiu uznał, iż art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) nie jest sprzeczny z art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 i Konstytucji RP.W tym miejscu zaakcentowania wymaga, że Sąd w składzie orzekającym w całości podziela stanowisko wyrażone w motywach wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 20 stycznia 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 465/26 i powołanym w nim orzecznictwie, w którym przyjęto, że okoliczność braku promulgacji orzeczenia Trybunału nie powoduje, że orzeczenie to dla organów demokratycznego państwa prawa może być uznane za nieistniejące. Mimo że utrata mocy obowiązującej norm uznanych za niekonstytucyjne (derogacja, zmiana prawa w zakresie obowiązywania) następuje z datą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, to już sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed organami administracyjnymi lub sądami na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością.Okoliczność zaniechania publikacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw ma charakter powszechnie znany, lecz nie może stanowić podstawy, by odmówić jednostce konstytucyjnego prawa do wzruszenia orzeczeń wydanych w oparciu o przepisy prawa, które zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP. Już bowiem z momentem wejścia wyroku Trybunału do obrotu prawnego, co może nastąpić poprzez jego procesowe ogłoszenie na rozprawie, względnie doręczenie orzeczenia wydanego na posiedzeniu niejawnym uczestnikom postępowania przed Trybunałem (co jest zawsze wcześniejsze niż moment derogacji niekonstytucyjnego przepisu przez promulgację wyroku) następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu. To zaś oznacza, że niezależnie od daty wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (którą nawet w przypadku ogłoszenia w Dzienniku Ustaw można odroczyć do 18 miesięcy), organy stosujące prawo mają obowiązek uwzględnić fakt, że konkretne przepisy utraciły domniemanie konstytucyjności.W przypadku wyroków Trybunału Konstytucyjnego należy odróżnić skutki aplikacyjne od derogacyjnych. Przyjęcie koncepcji, jakoby orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które nie zostało opublikowane w odpowiednim dzienniku urzędowym (a więc nie weszło w życie), nie miało żadnej mocy sprawczej do już zrealizowanych skutków i niemożliwa jest restytucja konstytucyjności, ze względu na brak możliwości uruchomienia procedury wznowieniowej o której mówi art. 190 ust. 4 Konstytucji, naruszałoby podstawowe standardy konstytucyjne wynikające z zasady, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, albowiem dawałoby nie tylko prawodawcy, ale i organom władzy wykonawczej możliwość takiego działania względem sprzecznych z Konstytucją przepisów, by utrzymywać ich niekonstytucyjne skutki niezależnie od orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i w tym zakresie czyniłoby kontrolę konstytucyjności aktów prawnych pozorną. Pozwalałoby to tak ustawodawcy, jak i władzy wykonawczej wymykać się spod efektywnej kontroli Trybunału Konstytucyjnego.Tym samym uznać należy, że jeżeli wyrok TK został opublikowany w zbiorze Orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, to jego wejście do obrotu prawnego uznać należy za niewątpliwe. Co za tym idzie bezspornym jest wywołanie przez powyższe orzeczenie skutku aplikacyjnego, mimo braku wywołania wobec niedopełnienia wymogu publikacji, skutku derogacyjnego.Warto też powtórzyć za powołanym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, że termin określony w art. 145a § 2 k.p.a. należy rozumieć jako termin końcowy (dies ad quem). Inaczej rzecz ujmując, z żądaniem wznowienia postępowania można skutecznie wystąpić od momentu wydania orzeczenia przez Trybunał niezależnie od tego, czy orzeczenie takie zostało już ogłoszone w stosownym dzienniku urzędowym (art. 190 ust. 2 w zw. z ust. 3 ab initio Konstytucji RP). Przy czym żądanie to można złożyć najpóźniej w terminie jednego miesiąca liczonego od dnia wejścia w życie takiego orzeczenia, o czym właśnie stanowi art. 145a § 2 kpa. Z tej perspektywy nie sposób mówić o bezskuteczności przedwczesnego wniosku o wznowienie postępowania, a można co najwyżej mówić o bezskuteczności wniosku spóźnionego, gdyby termin ten zostanie przekroczony. Zarazem nie można zgodzić się z argumentacją SKO wyrażoną w zaskarżonej decyzji, iż "żądanie skarżącej o zainicjowanie postępowania nadzwyczajnego zostało złożone przedwcześnie, a tym samym jest niedopuszczalne, gdyż nastąpiło przed opublikowaniem w Dzienniku Ustaw wyroku z 8 lipca 2025 r., SK 33/23".Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. mając na uwadze istotne naruszenie art. 145a § 2 k.p.a. oraz art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. (pkt I sentencji wyroku). W pkt II sentencji wyroku Sąd orzekł o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącej poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego stosownie do treści art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.Do kosztów zaliczono koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł) - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).Ponownie rozpoznając sprawę SKO uwzględni wyrażoną w uzasadnieniu ocenę.Skarga została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a..