Postanowienie - I OW 49/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 11 czerwca 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta L. a Burmistrzem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.Z. w sprawie przyznania zasiłku okresowego i celowego na zakup żywności pWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta L. a Burmistrzem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.Z. w sprawie przyznania zasiłku okresowego i celowego na zakup żywności p
Data orzeczenia
11 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 19 marca 2026 r. Burmistrz Miasta L., reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. Z. w sprawie przyznania zasiłku okresowego i celowego na zakup żywności. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że A. Z. opuścił Zakład Karny [...].12.2025 r. i obecnie mieszka u kolegi w W. przy ul. H. [...]. W dniu 8.1.2026 r. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. A. Z. posiada lekki stopień niepełnosprawności na okres do 30.11.2026 r. A. Z. nie jest i nie może być uważany za osobę bezdomną. Zamieszkuje on obecnie pod adresem ul. H. [...] w W. w lokalu zajmowanym jego znajomego, a zameldowany jest na terenie miasta L. przy ul. K. [...], a zatem nie jest spełniona przez niego żadna z przesłanek umożliwiających uznanie go za osobę bezdomną, tj. "niezamieszkiwanie" i "niezameldowanie". Z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego MOPS w W. w dniu 19.2.2026 r. wynika, że A. Z. wskazuje, że posiada miejsce zamieszkania w W. i aktualnie przebywa w W. przy ul. H. [...]. Również w podaniu o pomoc oświadczył on, że w chwili obecnej nie potrzebuje umieszczenia w schronisku dla osób bezdomnych, ponieważ zamieszkuje u znajomych. Nie ulega wątpliwości, że centrum życiowym A. Z. jest W. (k. 2-3v. akt sądowych).Odpowiedzi na wniosek nie złożono.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa).Zainteresowany od 3.4.2023 r. do 28.12.2025 r. przebywał w zakładzie karnym. Zameldowany jest pod adresem - ul. K. [...] w L. Obecnie przebywa w mieszkaniu kolegi przy ul. H. [...] w W. Nie jest spełniona przez A. Z. żadna z przesłanek umożliwiających uznanie go za osobę w kryzysie bezdomności, tj. "niezamieszkiwanie" i "niezameldowanie".Decyzją Starosty W. nr [...] z 8.1.2026 r. A. Z. przyznano status bezrobotnego, bez prawa do zasiłku (k. 16, 20). Jest to o tyle istotne, że - zgodnie z art. 55 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. z 2025 r. poz. 620), w celu dokonania rejestracji osoba ubiegająca się o zarejestrowanie jako bezrobotny lub poszukujący pracy zgłasza się do PUP właściwego ze względu na miejsce zamieszkania. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w dniu 19.2.2026 r., wynika, że zainteresowany wskazał swoje miejsce zamieszkania w W. (k. 7-14). W podaniu o pomoc nr [...] zainteresowany oświadczył co prawda, że jest osobą bezdomną, lecz jednocześnie wskazał, że jego aktualnym miejscem pobytu jest ul. H. [...] w W. i że w chwili obecnej nie potrzebuje umieszczenia w schronisku dla osób bezdomnych (k. 19). W oświadczeniu o stanie majątkowym z 17.2.2026 r. również wskazał swoje miejsce zamieszkania jako ul. H. [...] w W. (k. 18). A. Z. od co najmniej kilku miesięcy mieszka u kolegi w W. Tu realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje korespondencję. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, korzysta on także z opieki lekarza podstawowej opieki zdrowotnej na terenie W. (k. 10v.).Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności, nie ulega wątpliwości, że rzeczywistym i aktualnym centrum życiowym A. Z. jest W. Burmistrz Miasta W. nie przedstawił kontrargumentacji w niniejszej sprawie. Brak jest także obiektywnych przesłanek dla uznania, że zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie zasiłku okresowego i celowego na zakup żywności jest Burmistrz Miasta W.Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 1 ups, postanowił jak w sentencji. w zw. z art. 101 ust. 1 ups, postanowił jak w sentencji.