sygn. III SA/Kr 1389/25 11 czerwca 2026 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie

Wyrok - III SA/Kr 1389/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - z dnia 11 czerwca 2026

Teza
Uchylono zaskarżony akt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie WSA Bogusław Wolas WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w K. na akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 1 grudnia 2021 r. nr 180000/71/482868/2021-RED-KS w przedmiocie odroczenia terminu płatności składek na ubezpieczenie społeczne za miesiąc październiUchylono zaskarżony akt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie WSA Bogusław Wolas WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w K. na akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 1 grudnia 2021 r. nr 180000/71/482868/2021-RED-KS w przedmiocie odroczenia terminu płatności składek na ubezpieczenie społeczne za miesiąc październi
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik uchylono zaskarżone orzeczenie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania
Przedmiot skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap odwołanie od decyzji organu rentowego / I instancja sądowa
Tryb rozprawa
Tematy
skarga administracyjna kontrola administracyjna
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS płatnik składek / pracodawca
Data orzeczenia 11 czerwca 2026
Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Przewodniczący Bogusław Wolas
Rozstrzygnięcie

Uchylono zaskarżony akt

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie WSA Bogusław Wolas WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w K. na akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 1 grudnia 2021 r. nr 180000/71/482868/2021-RED-KS w przedmiocie odroczenia terminu płatności składek na ubezpieczenie społeczne za miesiąc październik 2021 r. I. uchyla zaskarżony akt, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie na rzecz strony skarżącej G. sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym przez G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. (dalej: strona skarżąca, Spółka) aktem z dnia 1 grudnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wyrażenia zgody na odroczenie terminu płatności składki za miesiąc październik 2021 r.Powyższe akt został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.Wnioskiem z dnia 10 listopada 2021 r. strona skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Krakowie (dalej w skrócie - ZUS) o odroczenie terminu płatności składki za październik 2021 r. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że działa w branży gastronomicznej i boryka się ze skutkami obostrzeń w gospodarce spowodowanych COVID-19. Wskazała, że pandemia spowodowała spadek obrotów i pogorszenie płynności finansowej, a odroczenie terminu płatności pozwoliłoby jej utrzymać płynność finansową. Ponadto dodała, że sprawozdania finansowe złożyła wraz z wnioskiem za lipiec 2021 r.ZUS pismem z dnia 1 grudnia 2021 r. nr 180000/71/482868/2021-RED-KS poinformował stronę skarżącą, że "nie wyrażono zgody na odroczenie terminu płatności składki za miesiąc październik 2021 r." Uzasadniając swoje stanowisko ZUS wskazał, że: "Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek. Po przeanalizowaniu dotychczasowej współpracy z Państwem uznaliśmy, że podejmowane działania nie miały na celu spłaty zadłużenia, a jedynie były działaniem "na zwłokę" ukierunkowanym na odłożenie w czasie wdrożenia postępowania egzekucyjnego. Na przestrzeni ostatnich dwóch lat (2020-21) wystąpili Państwo z 40 wnioskami o ulgę, z których 31 zostało zakończone podpisaniem umowy. Ulgi, w postaci odroczenia terminu płatności składek nigdy nie były realizowane, gdy zbliżał się termin odroczenia uzyskiwali Państwo zgodę na zmianę warunków umowy, a następnie zwracali się Państwo z wnioskiem o rozłożenie tego samego okresu na raty. Uznaliśmy, że jest to działanie świadome tj. brak opłacania składek bieżących, występowanie o odroczenie, a następnie o raty tego samego okresu." W piśmie tym zawarto następujące pouczenie: "Jeśli nie zgadzają się Państwo z rozstrzygnięciem sprawy, można w terminie 7 dni od dnia odebrania pisma złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismo powinni Państwo wysłać pocztą na adres Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazany na dole strony lub złożyć osobiście w najbliższej placówce Zakładu Ubezpieczeń Społecznych".Strona skarżąca, stosując się do powyższego pouczenia, pismem z dnia 10 grudnia 2021 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Następnie, pismem z dnia 5 stycznia 2022 r., wniosła za pośrednictwem ZUS, Oddział w Krakowie odwołanie "od decyzji ZUS z dn. 1.12.2021 roku nr: 180000/71/482868/2021-RED-KS" do Sądu Okręgowego w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie wniosku z dnia 10 listopada 2021 r. i orzeczenie o odroczeniu terminu płatności składki za miesiąc październik 2021 roku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi. Ponadto strona skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie szeregów dowodów i zasądzenie kosztów postępowania (...)." W uzasadnieniu odwołania strona skarżąca podniosła m.in., że organ nie przeprowadził wnikliwej analizy stanu faktycznego niniejszej sprawy, w tym w szczególności pominął najistotniejsze z punktu widzenia art. 29 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozważania dotyczące "względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie" odnoszących się do strony skarżącej, w konsekwencji czego w sposób błędny wydał zaskarżoną niniejszym pismem decyzję odmowną.ZUS pismem z dnia 21 marca 2022 r. nr 180000/0252/585/2021/OPR przekazał ww. odwołanie do Sądu Okręgowego Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie, wnosząc jednocześnie o odrzucenie pisma zatytułowanego jako "odwołanie od decyzji ZUS z dn. 1.12.2021 nr 180000/71/482868/2021-RED-KS" z uwagi na niewydanie przez organ rentowy decyzji o wskazanym numerze, tym samym brak drogi sądowej.Strona skarżąca pismem z dnia 1 czerwca 2022 r., będącym repliką na pismo organu z dnia 21 marca 2022 r., podtrzymała dotychczasowe stanowisko, wniosła o dopuszczenie kolejnych dowodów oraz powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych przedstawiła argumentację za uznaniem pisma z dnia 1 grudnia 2021 r. za decyzję administracyjną.Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 26 lipca 2022 r. sygn. akt [...] stwierdził swą niewłaściwość rzeczową przekazał sprawę do rozpoznania właściwemu rzeczowo i miejscowo Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, a następnie w 26 września 2022 r. przekazał akta sprawy [...], zgodnie z prawomocnym postanowieniem. Sprawa została zarejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie pod sygn. akt I SA/Kr 1108/22.Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1108/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję.Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2024 r. sygn. akt I GSK 592/23, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 3 grudnia 2024r. sygn. akt III SA/Kr 1597/24 uchylił zaskarżony akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 grudnia 2021 r. Sąd stwierdził, że ZUS dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, co skutkować musiało uchyleniem kontrolowanego aktu, podkreślając że wniosek o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenia należności na raty musi zawierać wszystkie elementy wskazane w art. 63 § 2 k.p.a., tj.: wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres, również w przypadku złożenia podania w postaci elektronicznej (wniosek taki może być złożony na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu, w postaci elektronicznej na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych). Obowiązkiem natomiast dłużnika jest przede wszystkim wykazanie swoich możliwości płatniczych uzasadniających zastosowanie ulgi.Sąd wskazał, że ZUS nie zawarł w zaskarżonym akcie analizy, czy wniosek strony skarżącej spełniał określone ustawą i innymi przepisami (k.p.a.) wymogi. Nie jest wiadome, czy przedstawiła ona wszystkie niezbędne dokumenty na poparcie swego żądania i twierdzeń zawartych we wniosku, czy posiada zadłużenie w opłacaniu składek i w jakiej wysokości zarówno tych które mają być objęte umową, jak i tych nieobjętych umową, a więc czy wykazała przesłanki do odroczenia terminu płatności składki za miesiąc październik 2021 r. Co istotne, ZUS nie zawarł w ogóle rozważań dotyczących fundamentalnych kwestii dla wydania tego rodzaju aktu - mianowicie możliwości płatniczych dłużnika, w tym wypadku strony skarżącej - w dacie złożenia wniosku oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, stanu aktualnego. Ograniczył się natomiast jedynie do stwierdzenia, że działanie strony skarżącej było świadomym działaniem polegającym na nieopłacaniu bieżących składek, a następnie występowaniu o ich odroczenie i z kolei o raty tego samego okresu. Takie działanie Spółki ZUS uznał za działanie "na zwłokę". Żadna inna analiza nie znalazła się w treści kwestionowanego skargą aktu. Brak w niej oceny ZUS materiału dowodowego – dokumentów przedstawionych wraz z wnioskiem strony skarżącej. Sąd administracyjny nie może w tym względzie wyręczać organu i dokonywać za organ ustaleń i oceny materiału dowodowego, skoro co do zasady orzeka kasacyjnie. Wobec powyższego, akt ten, zdaniem Sądu, został wydany z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., co zobowiązywało Sąd do jego uchylenia w świetle treści art. 146 § 1 P.p.s.a.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Spółka, domagając się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania polegające na naruszeniu: 1) art. 29 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że odmowa udzielenia zgody na odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek następuje w formie decyzji administracyjnej; 2) art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne uznanie, że sprawa będąca przedmiotem niniejszego postępowania winna być rozpoznawana jako sprawa administracyjna w rozumieniu materialnym.Ponadto zarzucono naruszenie: 1) § 1 ust. 2 lit. a rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1773, ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię skutkującą nieuzasadnionym przyjęciem, że sprawy z zakresu art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w przypadku odmowy skorzystania z ulgi, Zakład Ubezpieczeń Społecznych winien rozpoznawać w ramach decyzji administracyjnej; 2) art. 61 § 3 i 3a k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i w zw. z art. 180 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że wniosek płatnika składek o odroczenie terminu płatności składki stanowi zainicjowanie postępowania administracyjnego w sprawie zastosowania preferencji w zapłacie należności składkowych; 3) art. 57 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne zakwalifikowanie odwołania G. Sp. z o.o., jako skargi na rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt I GSK 589/25 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, wskazując że NSA w pełni podziela i przyjmuje za swoje twierdzenia z wyroków o sygn. akt I GSK 776/23, I GSK 804/23 z dnia 13 czerwca 2024 r. wydanych w takim samym stanie faktycznym i prawnym jak sprawa niniejsza.Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 grudnia 2024 r. wytyczył granice rozpoznania sprawy po uchyleniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uwzględnienie skargi spowodowało, że sprawa miała być ponownie rozpatrzona przez organ administracji publicznej zgodnie z prawomocną oceną prawną obejmującą wyłącznie przepisy postępowania oraz wskazaniami co do dalszego postępowania. Wyrażona ocena prawna nie obejmuje przepisów prawa materialnego, które mogą mieć zastosowanie w sprawie, ponieważ podstawą rozstrzygnięcia nie był art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., lecz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu przyjął, że pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 1 grudnia 2021 r. informujące o braku zgody na rozłożenie na raty należności z tytułu składek jest decyzją administracyjną, w sytuacji kiedy pismo to było oświadczeniem woli osoby (w rozumieniu art. 60 Kodeksu cywilnego), która miała dokonać czynności prawnej w postaci zawarcia umowy. Sąd stwierdził, że decyzja ta nie spełnia wymogów z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. oraz z art. 107 § 3 k.p.a.Decyzja ostateczna spełnia ustawowe wymogi, kiedy zawiera wszystkie elementy określone w art. 107 § 1 kpa, w tym uzasadnienie faktyczne i prawne (pkt 6) oraz konieczne elementy uzasadnienia. Organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, która rozstrzyga sprawę co do jej istoty w całości lub w części. Ze względów czasowych, uzasadnienie decyzji nie może mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji, ponieważ organ administracji publicznej najpierw rozstrzyga sprawę, a dopiero potem to rozstrzygnięcie uzasadnia. Tym samym, nawet stwierdzone przez Sąd I instancji inne naruszenie przepisów postępowania (art. 107 § 3 kpa) nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ uzasadnienie prawne decyzji nie jest wynikiem sprawy, jest nim decyzja (jej sentencja) załatwiająca sprawę. Kiedy uzasadnienie decyzji ostatecznej sporządzone jest w taki sposób, że uniemożliwia przeprowadzenie jej kontroli przez sąd administracyjny zachodzi sytuacja, że sąd administracyjny nie może wykonać ustawowej funkcji sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.). W rozumieniu art. 3 § 1 p.p.s.a., zachodzi zatem konieczność zastosowania środka przewidzianego w ustawie, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.: Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję, ponieważ stwierdził naruszenie przepisów postępowania (przepisów dotyczących wymogów uzasadnienia decyzji). W omawianej sytuacji, przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. ma odpowiednie zastosowanie, ponieważ wadliwie sporządzone uzasadnienie decyzji z przyczyn już wskazanych, nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy administracyjnej. Wadliwie sporządzone uzasadnienie decyzji ostatecznej skutkuje również tym, że sąd administracyjny nie może skutecznie skontrolować, czy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy ponownie rozpoznał i rozstrzygnął sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji w jej całokształcie, czy rozpatrzył wszystkie żądania strony i ustosunkował się do nich merytorycznie.Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, inne naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na braku uzasadnienia aktu (pisma) ZUS z 1 grudnia 2021 r., to przedwczesnym było zarzucenie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych naruszenia szeregu przepisów kpa, w sytuacji kiedy w sprawie nie toczyło się ogólne postępowanie administracyjne w sprawie indywidualnej rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej. Podstawą rozstrzygnięcia Sądu I instancji faktycznie był odpowiednio zastosowany art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wobec jednoznacznego stwierdzenia naruszenia przepisu postępowania – art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie nie miało i nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.NSA podkreślił, że postępowanie sądowoadministracyjne nie zostało zainicjowane złożeniem skargi przez stronę postępowania, lecz zostało zainicjowane postanowieniem sądu powszechnego o przekazaniu sprawy według właściwości. Postanowienie sądu powszechnego wydane w trybie art. 200 § 1 k.p.c. przekazujące sprawę sądowi administracyjnemu spowodowało, że odwołanie strony wniesione do właściwego sądu powszechnego z chwilą przekazania sprawy sądowi administracyjnemu staje się skargą w rozumieniu przepisów Rozdziału 2 Skarga (p.p.s.a.), która może podlegać odrzuceniu.Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wniesiona skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie bezzasadnie stwierdził "inne naruszenie przepisów postępowania" z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na braku uzasadnienia decyzji ZUS z 1 grudnia 2021 r., zgodnego z wymogami z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. - co było konsekwencją błędnego ustalenia przez Sąd I instancji, że pismo ZUS z dnia 1 grudnia 2021 r. jest decyzją administracyjną, a nie aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 - dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzygaNa wstępie należy przypomnieć, że sprawa dotycząca wniosku G. Sp. z o.o. z siedzibą w K. z 13 października 2021 r. o odroczenie terminu płatności składki za październik 2021 r., skierowanego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie, była już przedmiotem kontroli kasacyjnej dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 czerwca 2024 r. sygn. akt I GSK 592/23. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd przesądził, że informacja ZUS o nie przyjęciu oferty zawarcia umowy jest oświadczeniem woli i nie rozstrzyga indywidualnej sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. załatwianej w formie decyzji administracyjnej. Informacja ta jest aktem z zakresu administracyjni publicznej dotyczącym uprawnienia wynikającego z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając sprawę ponownie i uwzględniając wykładnię zaprezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, co wynika z poszczególnych fragmentów uzasadnienia tego wyroku, uchylił zaskarżony akt wyrokiem z dnia 3 grudnia 2024 r. sygn. akt I SA/Kr 1597/24. Na stronie 6 uzasadnienia tego wyroku Sąd stwierdził jednak, że pismo strony skarżącej z dnia 5 stycznia 2022 r. jest skargą na decyzję ZUS z dnia 1 grudnia 2021 r. (zamiast skargą na akt z zakresu administracji publicznej). Pomimo tego, że w dalszej części uzasadnienia, jak również w sentencji wydanego wyroku, Sąd pisze wyłącznie o akcie administracyjnym, powyższe błędne stwierdzenie stanowiło o ponownym uchyleniu wyroku sądu I instancji przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt I GSK 589/25.Charakter kwestionowanego skargą aktu został więc przesądzony. Sąd, jak i organy są związane oceną prawną wyrażoną w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I GSK 589/25 oraz wcześniejszego I GSK 592/23, a to wobec postanowień art. 190 p.p.s.a., który stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z kolei związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (wyrok NSA z 21 marca 2014 r. sygn. akt I GSK 534/12). Oznacza to, że ilekroć sprawa będzie przedmiotem ponownego rozpoznania przez sąd oraz organ administracji publicznej, będą one obowiązane podporządkować się ocenie prawnej wyrażonej w uzasadnieniu poprzednio wydanego wyroku, jeżeli nie zostanie on uchylony, nie ulegnie istotnej zmianie stan faktyczny sprawy lub zmianie nie ulegną przepisy (wyrok NSA z 10 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1328/10).Mając zatem na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt I GSK 589/25 stwierdzić należy, że w piśmie z dnia 5 stycznia 2022 r., stanowiącym skargę do Sądu (wniesioną za pośrednictwem ZUS), strona skarżąca zakwestionowała akt z zakresu administracji publicznej z 1 grudnia 2021 r.Przeprowadzona w ponownym rozpatrzeniu sprawy kontrola wydanego aktu z zakresu administracji publicznej wykazała, że ZUS dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, co skutkować musiało uchyleniem kontrolowanego aktu. Podstawą bowiem uwzględnienia skargi na akt lub czynność o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. może być zarówno uchybienie przez organ przepisom procesowym (o ile mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy), jak i materialnoprawnym (jeżeli miało wpływ na wynik sprawy). Przepis art. 146 § 1 in fine p.p.s.a. odsyła bowiem do odpowiedniego stosowania art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w sprawach skarg na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.Zgodnie z art. 29 ust. 1 i ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie ZUS może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy. Taka umowa nazywana jest układem ratalnym, jak wskazał NSA w przywołanym wyroku. Postępowanie w przedmiocie odroczenia terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenia należności na raty wszczynane jest zatem wyłącznie na wniosek dłużnika, a nie z urzędu. Odmiennie zatem od k.p.a. uregulowano w art. 29 ust. 1 i ust. 1a usus sposób wszczęcia postępowania w sprawie o zastosowanie ulgi - tylko na wniosek dłużnika oraz sposobu załatwienia sprawy - bezdecyzyjnie w formie umowy. Jeśli dłużnik wykaże, że jego możliwości płatnicze uzasadniają zastosowanie ulgi, ZUS uwzględniając stan ubezpieczeń społecznych decyduje o zawarciu umowy i ją zawiera (może), lub też takiej umowy nie zawiera, jeśli sprzeciwia się temu stan finansów ubezpieczeń społecznych.Wniosek o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenia należności na raty musi zawierać wszystkie elementy wskazane w art. 63 § 2 kpa: wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres, również w przypadku złożenia podania w postaci elektronicznej (wniosek taki może być złożony na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu, w postaci elektronicznej na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych).Obowiązkiem natomiast dłużnika jest przede wszystkim wykazanie swoich możliwości płatniczych uzasadniających zastosowanie ulgi. Należy zwrócić też uwagę na regulację z art. 80 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W celu ustalenia prawa do świadczeń oraz ich wysokości ubezpieczeni zobowiązani są do przedstawiania stanów faktycznych mających wpływ na prawo lub wysokość świadczeń. Wyłączenie obowiązków ubezpieczonych następuje, kiedy Zakład ma możliwości mniejszym nakładem niż ubezpieczony ustalić okoliczności niezbędne do przyznania i wypłaty świadczenia (art. 81 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Na ZUS nie ciąży zatem obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy, jest on jedynie obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez wnioskodawcę, który ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy układem ratalnym. Ciężar wykazania spełnienia przesłanek, od których uzależnione jest zastosowanie ulgi obciąża dłużnika, który wnioskuje o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenia należności na raty.Zawarcie bowiem umowy w trybie art. 29 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uzależnione jest od ustalenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych właśnie możliwości płatniczych dłużnika w dacie złożenia wniosku oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, stanu aktualnego. W zależności od tych ustaleń, może dojść do zawarcia umowy, lub nie.Mając powyższe na uwadze, Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu stwierdził, że ZUS nie zawarł w nim analizy, czy wniosek strony skarżącej spełniał określone ustawą i innymi przepisami (k.p.a.) wymogi. Nie jest wiadome, czy strona skarżąca przedstawiła wszystkie niezbędne dokumenty na poparcie swego żądania i twierdzeń zawartych we wniosku, czy posiadała zadłużenie w opłacaniu składek i w jakiej wysokości zarówno tych które mają być objęte umową, jak i tych nieobjętych umową, a więc czy wykazała przesłanki do odroczenia terminu płatności składki za miesiąc październik 2021 r.Co istotne, ZUS nie zawarł w ogóle rozważań dotyczących fundamentalnych kwestii dla wydania tego rodzaju aktu - mianowicie możliwości płatniczych dłużnika, w tym wypadku strony skarżącej - w dacie złożenia wniosku oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, stanu aktualnego. Ograniczył się natomiast jedynie do stwierdzenia, że działanie strony skarżącej było świadomym działaniem polegającym na nieopłacaniu bieżących składek, a następnie występowaniu o ich odroczenie i z kolei o raty tego samego okresu, które to działanie uznał ZUS za działanie "na zwłokę". Żadna inna analiza nie znalazła się w treści kwestionowanego skargą aktu. Brak w niej oceny ZUS materiału dowodowego – dokumentów przedstawionych wraz z wnioskiem strony skarżącej. Sąd administracyjny nie może w tym względzie wyręczać organu, ani tym bardziej dokonywać za organ ustaleń i oceny materiału dowodowego.Wobec powyższego Sąd stwierdził, że akt ten został wydany z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co zobowiązywało Sąd do jego uchylenia w świetle treści art. 146 § 1 p.p.s.a.W ponownym rozpatrzeniu tej sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany będzie do uwzględnienia wyrażonego powyżej stanowiska Sądu, zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a.W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. Wobec zwolnienia strony skarżącej, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ww. ustawy, na koszty składały się jedynie koszty zastępstwa procesowego – 480 zł, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.).. Wobec zwolnienia strony skarżącej, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ww. ustawy, na koszty składały się jedynie koszty zastępstwa procesowego – 480 zł, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.).