Postanowienie - I OW 61/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 11 czerwca 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy K. a Burmistrzem Miasta Ż. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.S. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia wskazać Burmistrza Miasta Ż. jaWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy K. a Burmistrzem Miasta Ż. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.S. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia wskazać Burmistrza Miasta Ż. ja
Data orzeczenia
11 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 10 kwietnia 2026 r. Wójt Gminy K. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Miasta Ż. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.S. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że L.S. przebywa w szpitalu w Ł., jest po udarze niedokrwiennym mózgu z niedowładem prawostronnym i wymaga kompleksowej opieki przy zaspokajaniu potrzeb życiowych. Zainteresowany oświadczył, że do momentu pobytu w szpitalu mieszkał wraz z partnerką w gminie K. w miejscowości [...]; był na jej utrzymaniu, lecz obecnie partnerka zerwała z nim kontakt i nie chce się nim opiekować. Ostatnim miejscem zameldowana na pobyt stały L.S. była ul. [...], gm. Ż. ([...]), woj. mazowieckie. Z oświadczenia L.S. wynika, że nie ma on powrotu do ostatniego miejsca zamieszkania i nie ma możliwości przebywania [tam] z zamiarem stałego pobytu, tym bardziej, że dom był wynajmowany przez jego partnerkę. D.D. - dotychczasowa partnerka L.S. - potwierdziła zerwanie kontaktów z mężczyzną. Poinformowała, że mieszka pod adresem [...], gm. K.; wynajmuje stancję, lecz w najbliższym czasie planuje się wyprowadzić do dzieci w gminie K.’. Oznajmiła, że związek z L.S. był "przelotny, nie wiążący, nie mieli wspólnych planów życiowych i nie planowali stałego pobytu w Gminie K.". Wyjaśnienia te potwierdziły, że Wójt Gminy K. nie jest właściwy do załatwienia sprawy zarówno co do wydania decyzji potwierdzającej prawo L.S. do świadczeń zdrowotnych, jak również wydanie decyzji o umieszczenie L.S. w domu pomocy społecznej (k. 3-4 akt sądowych).W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta Ż., reprezentowany przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż., podniósł, że - jego zdaniem - Wójt Gminy K. jest organem właściwym do rozpoznania wniosku L.S. o umieszczenie w domu pomocy społecznej i wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych. Zainteresowany od 3 lat był w związku z D.D., prowadzili wspólne gospodarstwo domowe w miejscowości [...], gm. K. Zainteresowany na terenie gminy K. prowadził działalność gospodarczą, co świadczy o tym, że miejsce to traktował jako centrum aktywności życiowej. Na podstawie załączonej do sprawy dokumentacji nie można uznać L.S. za osobę bezdomną, ponieważ wspólnie z partnerką wynajmowali dom na terenie gminy K. Zainteresowany nie był osobą mieszkającą na ulicy, nie przebywał w schronisku, zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym. Na terenie gminy K. prowadził aktywność życiową (k. 46 akt sądowych).Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa).L.S. przebywa obecnie w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Ł. na oddziale neurologicznym. Szpital nie stanowi lokalu mieszkalnego. Nie służy bowiem do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a pobyt w tego rodzaju placówce zawsze ma charakter tymczasowy, nawet jeżeli w niektórych przypadkach jest to sytuacja przedłużająca się. Fakt ten nie przesądza jednak o bezdomności L.S. Decydujące w tym aspekcie znaczenie ma ustalenie, czy zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym i czy jest zameldowany na pobyt stały. Z akt sprawy wynika, że zainteresowany nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym - obecnie przebywa w szpitalu, zaś przed hospitalizacją zamieszkiwał wraz z dotychczasową partnerką – D.D. w najmowanym przez nią lokalu pod adresem [...], gm. K. Ze zgodnych oświadczeń obojga byłych partnerów wynika, że relacja ta rozpadła się i nie utrzymują oni z sobą kontaktów. Ponadto D.D. zamierza wyprowadzić się z dotychczasowego mieszkania. Zainteresowany nie ma więc możliwości powrotu do lokalu znajdującego się pod adresem [...], gm. K. Z akt sprawy wynika również, że zainteresowany nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, a jego ostatnim historycznym adresem zameldowania na pobyt stały był lokal przy ul. [...] w Ż. ([...]).Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności, przyjąć należy, że zainteresowany jest aktualnie osobą w kryzysie bezdomności. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta Ż.Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji. w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji.