Wyrok - III SA/Po 499/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - z dnia 11 czerwca 2026
Teza
Uchylono zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi N. S. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 marca 2026 r. znak sprawy [...] postępowanie [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE N. S. złożyła do WojewóUchylono zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi N. S. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 marca 2026 r. znak sprawy [...] postępowanie [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE N. S. złożyła do Wojewó
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap
odwołanie od decyzji organu rentowego / I instancja sądowa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
samorząd terytorialny
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
uczestnik postępowania
uczestnik
Data orzeczenia
11 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Przewodniczący
Donata Starosta
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie
UZASADNIENIE
N. S. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 marca 2026 r. nr [...] (postępowanie nr [...]) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 stycznia 2026 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O. S. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r.Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach sprawy.N. S. zwróciła się z wnioskiem z 26 lutego 2025 r. o świadczenie wychowawcze 800+ na dziecko, które jest obywatelem [...] i przybyło z [...] do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r.Przywołaną powyżej decyzją z 12 stycznia 2026 r. organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia objętego wnioskiem. W decyzji zawarto pouczenie o czternastodniowym terminie i sposobie złożenia odwołania do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności wskazano, że odwołanie należy wnieść w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym PUE ZUS. Decyzja została doręczona stronie poprzez platformę PUE ZUS 12 stycznia 2026 r.Pismem datowanym na 15 stycznia 2026 r. (data wpływu do organu - 19 stycznia 2026 r., k. 22 akt sądowych) strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji Zakładu. Pismo zostało wniesione do organu w formie papierowej.W reakcji na odwołanie strony, organ pismem z 9 lutego 2026 r. nr [...] ([...]) poinformował skarżącą, że stosownie do art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1567, dalej: u.p.p.w.d.) wnioski i załączniki do wniosku, są składane wyłącznie w postaci elektronicznej za pomocą PUE ZUS, systemu teleinformatycznego banków krajowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych świadczących usługi drogą elektroniczną spełniających wymogi określone w informacji zamieszczonej na stronie BIP ZUS, względnie w systemie teleinformatycznym utworzonym przez ministra właściwego do spraw rodziny - emp@tia. W treści pisma wskazano, że ww. dokument (odwołanie) należy złożyć w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego pisma, wówczas organ przyjmie datę złożenia odwołania od decyzji w placówce pocztowej (15 stycznia 2026 r.) za datę wniesienia odwołania. Brak złożenia odwołania za pomocą kanałów określonych w cytowanej ustawie spowoduje pozostawienie pisma złożonego 15 stycznia 2026 r. w placówce pocztowej bez rozpatrzenia.Przesyłka zawierająca przedmiotowe wezwanie została doręczona skarżącej 20 lutego 2026 r. (k. 21-29 akt sądowych).Pismem złożonym 22 lutego 2026 r. złożonym poprzez PUE ZUS skarżąca złożyła odwołanie na formularzu SW-ODW. Treść odwołania pozostaje zbieżna z odwołaniem złożonym uprzednio w formie pisemnej tradycyjnej.W reakcji na odwołanie wniesione poprzez PUE ZUS, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał opisane na wstępie postanowienie z 9 marca 2026 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ II instancji stwierdził, że strona otrzymała decyzję organu I instancji z 12 stycznia 2026 r. w dacie 19 lutego 2026 r. (prawidłowo 19 stycznia 2026 r. - uwaga Sądu) elektronicznie przez PUE ZUS. Dokumentacja sprawy potwierdza, że odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń społecznych strona wniosła "dnia 19.02.202 r." (prawidłowo - 22 lutego 2026 r. - uwaga Sądu), to jest po upływie ustawowego terminu. Strona nie złożyła również wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.Postanowieniem z 7 kwietnia 2026 r. organ II instancji sprostował wskazane powyżej omyłki pisarskie postanowienia z 9 marca 2026 r.W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu N. S. podniosła, że po otrzymaniu decyzji odmownej organu I instancji złożyła odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na które otrzymała odpowiedź nr [...] w której wskazano, że jej wniosek nie został sporządzony prawidłowo, zakreślający termin 7 dni na skorzystanie z platformy PUE ZUS. W dniu 22 lutego 2026 r. strona złożyła wniosek w polecanej odpowiedniej formie do ZUS-u. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości i przyznanie świadczenia.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, przywołując argumentację zbieżna z zajętą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.Skarga okazała się zasadna.Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.W myśl art. 133 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części w szczególności, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a.Tytułem wstępu Sąd wskazuje, że stosownie do art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: k.p.a.) organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast stosownie do art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Wreszcie, zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 marca 2026 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia organu stanowił art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze uregulowano w przepisach ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (u.p.p.w.d.). Stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 13 ust. 2). W myśl art. 13 ust. 5 u.p.p.w.d. wniosek i załączniki do wniosku, o których mowa w ust. 4 pkt 1 , są składane wyłącznie w postaci elektronicznej za pomocą (w szczególności) profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej "profilem informacyjnym". Z kolei zgodnie z art. 13a ust. 7 u.p.p.w.d. osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu informacyjnym.W myśl art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Natomiast art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. stanowi, iż w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Stosownie do art. 63 § 1 k.p.a. podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania.W kontrolowanym postępowaniu skarżąca została prawidłowo pouczona o terminie i sposobie złożenia odwołania poprzez PUE ZUS w ramach decyzji z 12 stycznia 2026 r. organu I instancji. Pierwotne odwołanie złożone przez skarżącą zostało skierowane w formie niewłaściwej, natomiast z zachowaniem ustawowego terminu, który wynosi 14 dni.Wobec złożenia odwołania z uchybieniem przepisanej formy, organ zwrócił się do skarżącej opisanym w części historycznej pismem z 9 lutego 2026 r., w którym pouczono stronę o konieczności dochowania właściwej formy, to jest formy elektronicznej odwołania. Organ pouczył również, że w razie spełnienia wymagań formalnych wynikających z art. 13 ust. 5 u.p.p.w.d. w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, przyjmie datę złożenia odwołania od decyzji w placówce pocztowej (15 stycznia 2026 r.) za datę wniesienia odwołania.W kontrolowanym postępowaniu skarżąca dopełniła powyższego wymogu w zakreślonym terminie, jednak organ wydał postanowienie z 9 marca 2026 r., którym stwierdził uchybienie terminu do złożenia odwołania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając skarżone rozstrzygnięcie całkowicie pominął okoliczności opisane w części historycznej uzasadnienia przyjmując, że odwołanie złożone w reakcji na pismo organu z 9 lutego 2026 r. stanowi w istocie jedyne odwołanie wniesione w sprawie.Sąd dostrzega, że w aktach administracyjnych organu nie znajduje się odwołanie strony wniesione w formie papierowej, brak jest pisma skierowanego do strony w reakcji na jej odwołanie, jak również dowodu jego nadania i doręczenia skarżącej. Dokumenty te Sąd pozyskał od organu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, w reakcji na treść skargi, w której strona zasygnalizowała uprzednią korespondencję z organem. Również w odpowiedzi na skargę organ przemilczał całkowicie wskazane okoliczności. Odpowiadając na wezwanie Sądu z 5 maja 2026 r. do przedłożenia dodatkowych informacji, pełnomocnik organu - poza przedłożeniem żądanych dokumentów - w żaden sposób nie ustosunkował się do okoliczności procesowych podnoszonych przez stronę.W tym stanie rzeczy Sąd doszedł do przekonania, że postanowienie organu II instancji podlegało uchyleniu. Odwołanie wniesione przez skarżącą z wykorzystaniem platformy PUE ZUS wpłynęło w terminie wynikającym z pisma organu z 9 lutego 2026 r. nr [...] Argumentacja wyrażona w treści postanowienia z 9 marca 2026 r. oraz w odpowiedzi na skargę pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia z uwagi na całkowite pominięcie istotnych okoliczności faktycznych sprawy.Kumulacja opisanych naruszeń wykazuje, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z istotnym naruszeniem prawa, obejmującym zarówno naruszenie przepisów proceduralnych jak i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. stanowi przesłankę uchylenia postanowienia, o czym orzeczono jak w wyroku. Ponownie procedując w sprawie organ uwzględni powyższe okoliczności faktyczne sprawy oraz ocenę prawną wyrażoną przez Sąd i przystąpi do merytorycznego rozpoznania odwołania strony.. podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania.W kontrolowanym postępowaniu skarżąca została prawidłowo pouczona o terminie i sposobie złożenia odwołania poprzez PUE ZUS w ramach decyzji z 12 stycznia 2026 r. organu I instancji. Pierwotne odwołanie złożone przez skarżącą zostało skierowane w formie niewłaściwej, natomiast z zachowaniem ustawowego terminu, który wynosi 14 dni.Wobec złożenia odwołania z uchybieniem przepisanej formy, organ zwrócił się do skarżącej opisanym w części historycznej pismem z 9 lutego 2026 r., w którym pouczono stronę o konieczności dochowania właściwej formy, to jest formy elektronicznej odwołania. Organ pouczył również, że w razie spełnienia wymagań formalnych wynikających z art. 13 ust. 5 u.p.p.w.d. w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, przyjmie datę złożenia odwołania od decyzji w placówce pocztowej (15 stycznia 2026 r.) za datę wniesienia odwołania.W kontrolowanym postępowaniu skarżąca dopełniła powyższego wymogu w zakreślonym terminie, jednak organ wydał postanowienie z 9 marca 2026 r., którym stwierdził uchybienie terminu do złożenia odwołania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając skarżone rozstrzygnięcie całkowicie pominął okoliczności opisane w części historycznej uzasadnienia przyjmując, że odwołanie złożone w reakcji na pismo organu z 9 lutego 2026 r. stanowi w istocie jedyne odwołanie wniesione w sprawie.Sąd dostrzega, że w aktach administracyjnych organu nie znajduje się odwołanie strony wniesione w formie papierowej, brak jest pisma skierowanego do strony w reakcji na jej odwołanie, jak również dowodu jego nadania i doręczenia skarżącej. Dokumenty te Sąd pozyskał od organu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, w reakcji na treść skargi, w której strona zasygnalizowała uprzednią korespondencję z organem. Również w odpowiedzi na skargę organ przemilczał całkowicie wskazane okoliczności. Odpowiadając na wezwanie Sądu z 5 maja 2026 r. do przedłożenia dodatkowych informacji, pełnomocnik organu - poza przedłożeniem żądanych dokumentów - w żaden sposób nie ustosunkował się do okoliczności procesowych podnoszonych przez stronę.W tym stanie rzeczy Sąd doszedł do przekonania, że postanowienie organu II instancji podlegało uchyleniu. Odwołanie wniesione przez skarżącą z wykorzystaniem platformy PUE ZUS wpłynęło w terminie wynikającym z pisma organu z 9 lutego 2026 r. nr [...] Argumentacja wyrażona w treści postanowienia z 9 marca 2026 r. oraz w odpowiedzi na skargę pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia z uwagi na całkowite pominięcie istotnych okoliczności faktycznych sprawy.Kumulacja opisanych naruszeń wykazuje, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z istotnym naruszeniem prawa, obejmującym zarówno naruszenie przepisów proceduralnych jak i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. stanowi przesłankę uchylenia postanowienia, o czym orzeczono jak w wyroku. Ponownie procedując w sprawie organ uwzględni powyższe okoliczności faktyczne sprawy oraz ocenę prawną wyrażoną przez Sąd i przystąpi do merytorycznego rozpoznania odwołania strony.